ÝCMA VE KIYASIN KONUMU

 

Muhatabým þöyle dedi: Kitap ve sünnete göre hüküm verdin; peki, icma ve soma kýyas ile nasýl hüküm verdin? Kitap ve sünnetin yanýnda bunlara nasýl bir yer verdin?

Þöyle dedim: Kitap ve sünnet gibi onlara göre hüküm versem de kýyas ve icma ile verdiðim hükmün esasý farklýdýr.

"Hüküm bir olmasýna raðmen sebepleri bakýmýndan farklý esaslarýn bulunmasý caiz olur mu?" dedi.

Dedim ki: Evet, Kitap ve sünnet üzerinde icma edilen, yani ihtilaflý olmayan Kitap ve sünnetle hüküm verilir. Böyle bir hüküm için biz; "Zahirde ve batýnda gerçeðe göre hükmettik." deriz.

Bir kiþi tarafýndan rivayet edilen ve üzerinde insanlarýn icma etmediði sünnetle de hüküm verilir. Böyle bir hüküm için biz, "Zahirde gerçeðe göre hükmettik." deriz; çünkü bu hadisi rivayet eden kimsenin yanýlma ihtimali vardýr.

Ýcma ve soma da kýyas ile hüküm veririz, ama bunlar öncekilere oranla daha zayýf olup zaruret gereði bunlarla hüküm veririz. Çünkü hadis varken kýyas ile hüküm vermek caiz deðildir.

Bu hal, yolculukta su bulamayýnca teyemmümle temizlik yapan kiþinin durumuna benzer. Su bulununca teyemmümle temizlik olmaz. Ancak teyemmümle temizlik, zaruretten dolayýdýr.

Ayný þekilde sünnet bulunmazsa, onu takip eden deliHere göre amel edilir. Kýyas ve onun dýþýndakilerle ilgili gerekli delilleri daha önce anlattým.

Ýmam Þafil (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: O kiþi, "Bana, buna benzer bir þey zikredebilir misin?" dedi.

Dedim ki: Evet. Ben biri hakkýnda kendi bilgime göre veya onun ikran üzerine kendisine yöneltilen iddiamn doðru olduðuna karar veririm. Bilgim yoksa ve o kimse de ikrarda bulunmuyorsa, iki þahide dayanarak hükmederim. Þüphesiz bu þahitler yamlmýþ ve gerçekten uzak þeyler söylemiþ olabilirler. Þahsý bilgim ve onun ikran, iki þahidin ifadesinden daha kuvvetlidir. O kimse hakkýnda bir þahit ve kendi yeminine dayanarak da hüküm veririm. Bu hüküm ise, iki þahidin ifadesinden daha zayýftýr. Sonra onun yeminden kaçýnýlmasý ve hasmýmn yemin etmesini göz önüne alarak hüküm veririm. Bu da bir þahit ve kendi yemininden daha zayýftýr. Çünkü o, teþhir edilmekten korkmuþ ve yemin edeceði meseleyi küçümsediði için yeminden kaçýnmýþ olabilir. Bazen de yemin eden kimse, kendine güveni olmayan, hýrslý ve günahkar biri de olabilir.

er-Risa/e kitabý sona ermiþtir. Hamd, Allah'a; salat ve selam, Hz.

Muhammed'in üzerine olsun.

(Bu el-Umm kitabýna giriþ mahiyetindedir, baþanya ulaþtýran Allah'týr.)

 

Sonraki için týkla: