BAYRAM NAMAZI
Bize Rebi, Ýmam Þafii
(Allah rahmet etsin)'ýn þöyle dediðini rivayet etti: Yüce Allah, Ramazan ayý
ile ilgili olarak þöyle buyurmuþtur: "(O sayýlý günler), insanlar için bir
hidayet rehberi, doðru yolun ve hak ile batýlý birbirinden ayýrmanýn apaçýk
delilleri olarak Kur'an'ýn kendisinde indirildi ði Ramazan ayýdýr. Öyle ise
içinizden kim bu aya ulaþýrsa, onu oruçla geçirsin. Kim de hasta veya yolcu
olursa, tutamadýðý günler sayýsýnca baþka günlerde tutsun. Aýýah, size kolaylýk
diler, zorluk dilemez. Bu da sayýyý tamamlamanýz ve hidayete ulaþtýrmasýna
karþýlýk Aýýah'ý yüceltmeniz ve þükretmeniz içindir." (Bakara, 185)
Resulullah (s.a.v) þöyle
buyurmuþtur: "Hilal'i görmedikçe oruca baþlamayýn ve yine hilal'i
görmedikçe bayram yapmayýn. Eðer havanýn bulutlu olmasýndan dolayý hilali
göremezseniz Ramazan ayýný otuza tamamlayýn. " Tahric: Buhari, 2/32; Müslim, 2/762.
Ýmam ÞafiI (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ýnsanlar hilali görmeleri veya iki adil þahidin gördüklerini
söylemeleri üzerine Ramazan orucuna baþlasalar ve orucu otuz gün olarak
tutsalar, sonra havanýn bulutlu olmasýndan dolayý hilali göremeseler, hilali
görmeye çalýþmalarýna gerek kalmadan bayram yaparlar.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Þayet yirmi dokuz gün oruç tutsalar, ama havanýn bulutlu
olmasýndan dolayý hilali göremeseler, orucu otuz güne tamamlamadýkça veya iki
adil þahit otuzuncu gece hilali gördüklerine dair þahitlikte bulunmadýkça
bayram yapamazlar.
Ýmam ÞafiI (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bu hususta bir topluluk içindeki veya ayn ayn yerlerdeki iki
adil þahidin ifadeleri kabul edilir. Bayram yapmak veya bir hakký
kesinleþtirmek hususunda iki adil þahitten azýnýn þahitliði kabul edilemez.
çünkü yüce Allah, iki kiþinin þahitliðini emretmiþ ve þahitlikte de adilolmayý
þart koþmuþtur.
Bize Rebi anlattý, ona
Ýmam ÞafiI (Allah rahmet etsin) rivayet etmiþ.
Ýbrahim b. Muhammed,
Ýshak b. Abdullah'tan nakletmiþ ki: Ömer b. Abdulaziz, iki adil kiþi hilali
gördüklerine þahitlik etmedikleri sürece bayram yapýlmasýna izin vermezdi. Tahric: Ýbn Ebi Þeybe, 3/69.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Eðer iki adil þahit otuzuncu gün, bir gün önce hilali
gördüklerine þahitlik ederlerse, þahitlerin adil olduklan sabit olunca günün
hangi saatinde olurlarsa olsunlar iftar ederler. Eðer þahitlerin adillikleri
zevalden önce sabit olursa imam (devlet baþkaný) halka bayram namazýný kýldýnr.
Ama adillikleri zevalden sonra sabit olursa o gün zevalden sonra ve ertesi gün
bayram namazýný kýlmalan gerekmez. Çünkü bayram namazý belli bir vakitle
sýnýrlý bir ibadettir. O vakit geçince baþka bir vakitte bu ibadet
gerçekleþtirilemez.
Biri dese ki: "Niçin
bütün gündüz, bayram namazýnýn vakti olmasýn?" Ona cevap olarak
-inþaallah- þöyle deriz: Resulullah (s.a.v)'in sünneti, bayram namazýnýn
güneþin doðuþundan sonra kýlýnmasý þeklinde gerçekleþmiþtir. Ayrýca diðer farz
namazlarýn vakitlerini de sünnetiyle göstermiþtir. Peygamber (s.a.v)'in
sünnetinin bir delaleti de bir namazýn vaktinin girmesiyle önceki namazýn
vaktinin geçtiði þeklindedir. Bu yüzden bayram namazýnýn vaktinin öðlen
namazýnýn vaktinin girmesiyle birlikte sonra ermesinden baþka bir ihtimal caiz
olmaz. Çünkü öðlen namazý cemaatle kýlýnan bir namazdýr. Eðer Resulullah
(s.a.v)'in ertesi gün insanlarla çýkýp bayramlarýný kutladýðý sabit olursa biz
de bu görüþü benimseriz. Ama þunu da deriz: Eðer onlarla ertesi gün çýkmayýp
bir sonraki gün çýkmýþsa þöyle deriz: Bayram günü zevalden sonra bayram namazý
kýlýnabilir. Þayet bayram günü zevalden sonra bayram namazý kýlmak caiz olursa
bu hallerin tümünde de caiz olur. Ama bize göre böyle bir ihtimal sabit
deðildir. Yine de doðrusunu Allah bilir.
Eðer iki veya daha fazla
kiþi hilali gördüklerine þahitlik ederlerse, ama bu kimseler adil kimseler
olarak bilinmiyorlarsa ya da bu anlamda bazý eleþtirilere maruz kalmýþlarsa
kendileri bayram yapabilirler. Kendi baþlarýna bayram namazýný cemaatle veya
münferit olarak kýlmalarýný uygun görürüm. Fakat toplumdan gizli olarak bunu
yapmalarý gerekir. Açýkça bayram namazýný kýlmalarýný nehyederim. Sadece gizli
olarak kýlmalarýný emrettim ve açýkça kýlmalarýný nehyettim ki bu davranýþlarý,
tepki çekmesin ve Müslüman fýrkalar arasýnda ayrýlýk tohumlarýný ekmek için
fýrsat bekleyen ayrýþtýrýcýlar bunu deðerlendirmeye kalkmasýnlar.
Ýmam ÞafiI (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ayný þekilde, adil olarak tanýnmayan bir kiþi hilali
görürse, orucunu bozup bayram yapmaktan baþka seçeneði olmaz. Ama orucu
yediðini gizlemelidir ki kimse onun hakkýnda su-i zanda bulunmasýn. Kendi
baþýna bayram namazýný kýlar. Sonra isterse cemaatle birlikte bayram namazýna
katýlýr. Bu namaz onun için hayýr vesilesi bir nafile olur.
Rilalin görülmesi
hususunda adil kadýnlarýn þahitliði kabul edilmez.
Yine en az iki adil
þahidin dýþýndaki þahitlikler de kabul edilmez. Bu adil þahitlerin köylü veya
bedevi olmasý fark etmez.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Eðer hava bulutlu olur ve iki þahit gelerek Ramazan
hilalinin Cuma akþamý (zevalden sonra veya önce) görüldüðünü söylerlerse bu,
Cumartesi gecesinin hilalidir. Çünkü gündüzgörülen hilal, önceki gecenin deðil
sonraki gecenin hilalidir. Bu yüzden ancak ait olduðu gecenin hilali olarak
kabul edilir. Gündüz görülmüþ olmasý, önceki gece görüldüðü anlamýna gelmez.
Eðer hava bulutlu olursa
ve insanlar da Ramazaný otuza tamamlarken gün içinde veya gecenin baþýnda ya da
sonunda bayram günü oruçlu olduklarýný anlarlarsa, mesela kendilerinin
görmelerinden önce Ramazan hilalinin görüldüðü kesinleþirse veya otuzuncu gece
Þevval ayýnýn hilalini görmüþlerse ayný gün orucu bozup ertesi sabah bayram
namazýný kýlmýþlarsa, bunlarýn durumu, orucu tamamlamadan önce bayram olduðunu
öðrenenlerden farklýdýr. Çünkü bunlar, ancak Ramazaný otuza tamamladýktan sonra
bayram olduðunu öðrenmiþlerdir. Þahitlerin bildirimiyle oruçlarýný açmýþ
deðillerdir. Diðerleri ise oruçluyken bayram olduðunu öðrenmiþler ve þahitlerin
þehadetiyle oruçlarýný açmýþlardýr.
Bize Rebi' haber verdi,
o 4a Ýmam Þafil'den þöyle duymuþ: Ýbrahim b. Muhammed bize anlattý ki, ona
Abdulmuttalib'in kýzý Safiye'nin azatlýsý Abdullah b. Ata b. Ýbrahim, Urve b.
Zübeyr'den naklen Hz. Aiþe (r.a)'dan; o da Resulullah (s.a.v)'den þöyle rivayet
etmiþ: "Fitre (Ramazan) bayramý, Ramazaný tamamlayýp oruç tutmadýðýnýz ilk
gündür. Kurban bayramý da kurban kestiðiniz ilk gündür. " Tahric: Ebu Davud, 21743-744; Tirmizi, 3171; ibn Mace,
1/531.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Biz de bu hadisi esas alýyoruz. Kullar zahire uymakla
mükelleflirler. Ramazan bayramýnýn oruç tutmadýðýmýz ilk gün kýlýnacaðýna dair
zahir ifadenin aksini gösteren bir nas görmedik.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Eðer þahitler bize bayramýn Perþembe günü olduðuna þahitlik
etseler, ama adilolarak nitelendirilmeseler, biz Ramazan orucunu tamamlarýz. Bu
arada Cuma gecesi veya gündüzü þahitlerin adilliði ispatlanýrsa bayram namazýna
gitmeyiz. Çünkü bayramýn Ramazan orucunun tamamlanmasýndan önce Perþembe günü olduðunu
öðrenmiþ bulunuyoruz. Biz delilin adaletle nitelendirilmesi üzerine bu sonuca
varmýþ olduk.
Eðer bayram namazýnýn
vakti girinceye kadar onlarýn adillikleri ispat edilmezse biz bayram namazýný
kýlarýz. Ama bundan sonra adillikleri ispatlanýrsa bunun bize bir zararý olmaz.
Þahitlerin adalet
vasýflarý ispatlanusa ve biz de hilali göremediðimiz için Ramazan ayýnýn
orucunu bir gün eksik tutmuþsak veya bayram günü oruç tutmuþsak bir gün kaza
etmemiz gerekir.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bayram, hilalin görüldüðü günün kendisidir. Ýkinci bayram
[Kurban bayramý] da kurbanýn kesildiði ilk gündür. Bu da Zilhicce ayýnýn onuncu
günüdür. Bu da Arefe'den sonraki gündür.
Arefe'ye, bayram gününe
ve Mina günlerine delalet etmesi için hilali görmek, Ramazan bayramý için
görmek gibidir, arada hiçbir fark yoktur. Orada caiz olan, burada da caizdir.
Orada kabul edilmeyen, burada da kabul edilmez. Hilali görmeye dayalý olarak
Arafat vakfesine baþlandýðýnda hac caiz olur. Arafat vakfesinden sonra Arefe gününün,
aslýnda Kurban bayramý olduðu öðrenilse de bu böyledir.
Bize Rebi' anlattý: Bize
Þafii, ona da Müslim, Ýbn Cureyc'den naklen þöyle rivayet etmiþtir: Ata'ya
dedim ki: "Adamýn biri ilk kez hac yapar, ama o sene insanlar Arefe günü
hakkýnda yanýlýrlar. Adamýn haccý geçerli olur mu?" Evet, dedi. Yani
ömrüme andolsun ki adamýn haccý geçerli olur. Tahric:
Ebu Davud, 2/743-744; Tirmizi, 3/71; ibn Mace, 1/531.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ben de öyle sanýyorum.
Çünkü Resulullah (s.a.v)
þöyle buyurmuþtur: "Ramazan bayramýnýz, bayram yaptýðýnýz gündür. Kurban
bayramýnýz, kurban kestiðiniz gündür. " Öyle sanýyorum ki þunu da dedi:
"Arefe gününüz, Arefe ye çýktýðýnýz gündür. "
Sonraki için týkla: