KIBLE ÝSTÝKAMETÝNE
DÖNMEDEN NAMAZA DURMANIN CAÝZ OLDUÐU HALLER: ÝKÝNCÝ HAL
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Sefer halinde olan ve bineði üzerindeyken nafile namaz
kýlmak isteyen yolcunun, bine ði üzerinde yöneldiði istikamet üzere nafile
namazýný kýlma imkaný olduðuna dair Resulullah (s.a.v)'in sünneti
delilolmuþtur.
Dedi ki: Eðer kiþi, bineði
üzerinde sefer halindeyken Allah'a yaklaþmak kastýyla nafile namaz kýlmak
isterse, bineðinin yöneldiði cihete doðru namazýný kýlar. Namazý, binmeye
kudreti yettiði binek olan eþek, katýr yahut baþka bir binek üzerindeyken
kýlar, rükü ve secde etmek istediðinde bunu ima yoluyla ifa eder. Yalnýz
secdeyi, bineðe rüküdan daha yakýn yapar/daha fazla eðilir.
Seferde yahut mukim olan
kiþinin, -korkusu yoksa- vaktin girmesiyle üzerine vacip olan namazý yahut
vakti geçen namazý yahut adak namazýný yahut tavafnamazýný yahut cenaze
namazýný kýlacaðý zaman; kýble dýþýnda baþka bir cihete yönelmesi caiz olmaz.
Dedi ki: Namaza girmeden
önce kiþinin kendi üzerine namazý vacip kýlmasý meselesinde ayrýma giderek
þöyle dedik: Söz konusu namazýn geçerli olmasý için, farz namazlarýnda yerine
getirilmesi gereken kýbleye yönelme ve benzeri þeylerin yerine getirilmesi
gerekir. Kiþinin, Allah'a yaklaþmak kastýyla namaz kýlmasý farklýdýr. Sonra
vacip olmayan bir namazý kýlmanýn vacip olan bir namaz gibi olduðunu iddia
edenlerin, iddialarýnda hata ettiklerini iddia ettik. Bu, aslýnda vacip
olmayan, fakat kiþinin kendi kendine vacip kýldýðý bir namazdýr.
Seferde olanýn farz
namazlarda mutlaka kýble istikametine yönelmesi gerekir, nafile namaz kýlan ise
kýble istikameti dýþýndaki cihete doðru namazýllI kýlabilir.
Bize Malik, Abdullah b.
Dinar'dan, Ýbn Ömer'in þöyle dediðini haber verdi: "Resulullah (s.a.v)
seferde, bineðinin üzerindeyken, namazýllI bineðinin yöneldiði cihete doðru
kýlardý." Tahric: Müslim, Sefer
namazý 1/487; Buhari, Namazýn kasrý 1/343 no: 1096; Taberi, Namazýn kasrý 1/151
no: 26
Bize Malik, Amr b.
Yahya'dan; o, Ebu'l-Hubbab Said b. Yesar'dan; Ýbn Ömer'in þöyle dediðini
nakletti: "Resulullah (s.a.v)'i, Hayber yönüne dönmüþken, eþeðin üzerinde
namaz kýlarken gördüm." Tahric: Taberi,
Namazýn kasrý 1/150-151 no: 25; Müslim, Sefer namazý 1/487 no: 36/700
Ýmam Þafii, "Yani
nafile namaz idi." dedi. Bize Abdülmecid, Ýbn Cüreyc'in þöyle dediðini
haber verdi: Bana Ebu'z-Zübeyr, Cabir'i þöyle derken duyduðunu nakletti:
"Resulullah (s.a.v)'i, nafile namazlarýný bineði üzerinde her cihete
yönelip kýlarken gördüm." Tahric: Marife, Namaz
1/487; Sahih ibn Huzeyme, Namaz 2/253; Sahih ibn Hibban, Nafile 4/1 00
Bize Muhammed b. Ýsmail,
Ýbn Ebi Zi'b'den; o, Osman b. Abdullah b. Suraka'dan; o da Cabir'den þöyle
nakletti: "Beni Enmar gazvesinde Nebi (s.a.v), bineði üzerinde doðu
tarafýna yönelmiþ bir haldeyken nafile namazýný kýlardl." Tahric: Buhari, Megazi 1/122 no: 4140; Marife, 1/486
Sefer halinde olan kiþi,
yolculuðuna yürüyerek devam ediyorsa, önce kýbleye yönelir, Sonra tekbir alýr.
Sonra da kýble yönünden ayrýlýp yürümesine devam ederek namazýný kýlar. RükG.
ve secde aný geldiðinde rükfý ve secdelerini yere yapmadan (yere secde etmeden)
namazý geçerli olmaz. çünkü onda, bineði üzerinde namaz kýlan kiþide olan
zorluk gibi bir zorluk yoktur.
Dedi ki: Tilavet, þükür
secdesi, vitir ve fecI'in (sabah namazýnýn) nafile iki rekatýnda bineði
üzerinde olan kiþi ima yoluyla; yürüyen kiþi ise -istemesi halinde- secdeyi
normal haliyle uygulayabilir.
Kiþi nafile namazýný
þehirdeyken binek üzerinde kýlamaz. Aynen kýble istikbalini yapmýþ ve yere
inerek kýlmýþ olmasý gibi farz namazýnýn geçerlilik þartlarýnýn aynýsý burada
da geçerlidir. Çünkü namaz farzlarýnýn aslý aynýdýr. Allah'ýn Kitabýnýn yahut
Resulullah (s.a.v)'in sünnetinin deliliyle ruhsat verilen istisnalar hariç ...
Dedi ki: Þehirden sefer
niyetiyle ayrýldýktan Sonra Allah'a yaklaþmak kastýyla nafile namaz kýlacak
kiþi, namazýný; bineði üzerinde, bineðinin yöneldiði cihete yönelerek, seferin
uzun yahut kýsa olmasý arasýnda fark olmadan kýlabilir. Aynen uzun yahut kýsa
seferde teyemmüm alma hakký olduðu gibi ... Çünkü söz konusu kiþilerin hepsine.
"seferi" ismi verilmektedir.
Ayný þekilde kiþi,
taþýnarak yahut eþeðin üzerinde yahut herhangi bir þeyin üzerindeyken namaz
kýlacaðý zaman içinde yahut üzerinde yöneldiði cihete doðru nafile namazýný
kýlabilir.
Eðer bineði üzerindeyken
nafile namazýna baþladýktan sonra þehir içine girecek olursa, namazýna devam
edemez. Þehir içine girdikten sonra yere inip rükü ve secdelerini normal
þekilde yapmasý gerekir. Ayný þekilde köy yahut baþka bir yerde inmesi halinde
de namazýna devam edemez.
Seferde þehir deðil de
bir köye uðrayýp inmek istemezse, sefer kýsmýndan sayýldýðýndan dolayý bineði
üzerinde namazýna devam edebilir. Seferde bir köye yahut çölolan bir yere
inmesi arasýnda fark yoktur. indikten sonra yerde farz namazý kýlar gibi kýlmak
mecburiyetindedir.
Yerde namaza baþladýktan
sonra baþlamýþ olduðu namazý tamamlayýp selamla ayrýlmadan bineðe binemez. Eðer
baþlamýþ olduðu namazý bitirmeden bineðe binerse, namazý kesmiþ sayýlýr.
Yerde baþlamýþ olduðu
namazý bitirip bineði üzerinde nafile namaz için farklý bir iftitah yapmadan
nafile namazý kýlarsa, geçerli olmaz. Ayný þekilde seferde olan kiþi, yürüyerek
baþlamýþ olduðu namazý rükü ve secdeleriyle tamamlamadan bineðine binip söz
konusu namaza devam edemez. Yürüyerek baþlamýþ olduðu namazý bitirip selam
vermeden binecek olursa, namazý kesmiþ sayýlýr. Yerde baþlamýþ olduðu namaza,
bineðe binip devam ettikten sonra inip yerde secde etse de namazý kesmiþ
sayýlýr. çünkü binme iþlemi uzun süren bir iþlem olduðu için bu iþlemin namazda
yapýlmasýna müsaade edilmemiþtir.
Binek üzerinde olan kiþi,
namazýna binek üzerindeyken baþlayýp tamamlamadan önce bineðinden inip namazýný
yerde tamamlamak isterse bunu yapabilir. çünkü binekten inme iþlemi binme
iþleminden daha kolay ve hýzlý olur. Bineðinin üzerinde baþlamýþ olduðu namazý,
yere indikten sonra yerde rükü ve secdelerini yapmadan geçerli olmaz. Eðer
indikten sonra tekrar binerse, zikrettiðim gibi namazý binmeklekesmiþ sayýlýr:
Çünkü indikten sonra rükü ve secdelerini yerde yapmak mecburiyetindedir.
Eðer namaza binek
üzerinde yahut yürüyerek baþladýktan Sonra yolunu namaza baþladýðý cihetten
farklý bir cihete çevirirse, yolla beraber yönünü deðiþtirebilir. Yolun
istikameti o kadar deðiþken olur ve baþlamýþ olduðu istikametin tam tersi
olacak þekle gelirse, namazý bozulur. Ancak namaza baþladýðý istikametin tam
tersinde kýble olursa, namazý bozulmaz. Eðer bineði yahut uykusu onu yener ve
namaza baþladýðý cihetle kýble tersine döndükten Sonra baþladýðý yöne
dönmesiyle namazý üzerine bina eder. Ama uzun süre unuttuktan Sonra hatýrlarsa,
namazýna devam eder. Sonra da sehiv secdesi yapar. Bilerek, söz konusu cihetten
ayrýlma imkaný olmayacaðýný tespit etmiþ olduðu halde namazdan ayrýlmamýþsa da,
namazý bozulur.
Eðer bineði üzerinde
bineðinin gittiði cihete doðru namaza baþlayacaksa, kýble yönünü araþtýrýp
bulmasý gerekmez. çünkü bilerek kýblesini, bineðinin gittiði yön olarak yapma
imkaný vardýr. Eðer namaza, bineðinin yönü ve gideceði yolun cihetinden farklý
ve kýble istikametinde baþlamýþsa, namazýna kýble istikametinde baþladýktan
Sonra bineðiyle seyre devam eder.
Bineði kýble cihetinin
dýþýnda baþka bir cihete doðru durmuþsa, namaza bu durumda baþlayamaz. Bineði
durduðu yerde mutlaka yönü kýble istikametinde yahut seyir halinde yolunda
giderken baþlayacak. Ama durduðu yerde yönü kýble istikametinin dýþýnda baþka
bir cihete yönelmiþken baþlama imkaný yoktur.
Gemide, sandalda yahut
denizde gidebilecek herhangi bir þeyin üzerindeyken nafile namazý kýlmak
istediðinde kýble ciheti dýþýnda bir cihete yönelemez. Denizde giderken batmasý
halinde bir tahta parçasýna yapýþýp bulunduðu cihet doðrultusunda ima yoluyla
namazýný kýlar. Kýble istikbali yapmadan bu hal üzere kýlmýþ olduðu tüm farz
namazlarýný iade eder. Kýble istikameti doðrultusunda kýlmýþ olduðu namazlarý
iade etmesi gerekmez.
Birisi þöyle bir þey
sorabilir: Zaruretten dolayý ima yoluyla kýlmýþ olduðu namazý iade etmez. Ama
zaruretten dolayý kýble istikameti dýþýnda baþka bir yöne yönelerek kýlmýþ
olduðu namazý nasýloluyor da iade etmesi gerekir?
Ona denilir ki: çünkü
hasta olan kiþinin rahat edeceði bir þekilde namaz kýlmasýna imkan verilmiþtir.
Ama farz namazýn, hiçbir durumda kýble ciheti dýþýnda bir yöne yönelerek
kýlýnmasýna müsaade edilmemiþtir.
Sonraki için týkla: