BiR BELDE DE CUMA
NAMAZININ KILINMASI ÝÇÝN KAÇ KÝÞÝNÝN BULUNMASI GEREKÝR
Ýmam ÞafiI (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Cuma namazý farzdýr. Ayrýca Cuma namazýmn vakit, namazý
kýlanlarýn sayýsý, namazý kýlanýn mukim veya yolcu olmasý söz konusu olmaksýzýn
namaz kýlan herkesin eda etmekle yükümlü olduklan bir ibadet olmasý ihtimalinin
akla gelmesini bertaraf etmek için diyoruz ki: Bir kimsenin Cuma namazýný,
ancak mukimken kýlabileceði hususunda herhangi bir ihtilaf olduðunu bilmiyoruz.
Ayrýca ben Cuma namazýnýn kýrk kiþiden az bir erkek topluluðuna farz olduðuna
iliþkin bir delil hatýrlamýyorum. Kaldý ki bizden baþkalan da "Cuma
namazý, ancak þehir merkezi (mýsýrlbelde) ehline farzdýr." görüþünü
savunmuþlardýr.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Arkadaþlarýmýzdan birkaçýnýn þöyle dediklerini duydum:
"Bir beldede mukim olanlarýn sayýsý kýrk kiþiyi (erkek) buluyorsa Cuma
namazýný kýlmalarý farz olur, bu ikamet yeri karye (köy) de olabilir." Biz
de bu görüþteyiz. Bazýlarý bizim gerekli gördüðümüz bu sayýdan daha az sayý
için Cumanýn farz olduðunu söylemiþlerdir. Ama ben bu görüþümüzü bir kenara
býrakmayý doðru bulmuyorum. Bizim bu görüþümüze muhalif olan kuvvetli bir
rivayet de söz konusu deðildir.
Hadis ehlince sabit
olmayan bir rivayette Resulullah (s.a.v)'in Medine'ye vardýðýnda kýrk kiþiye
Cuma namazýný kýldýrdýðý belirtilmektedir.
Yine rivayet edildiðine
göre Peygamberimiz (s.a.v) Arap köylerine Cuma namazýný ve Bayram namazlarýný
kýlmalarýný emreden mektuplar yazmýþtýr. Tahric:
Beyhaki, el-Marife, Cuma, 6305-6307. 8 Beyhaki, el-Marife, Cuma, 6322.
Bir baþka rivayette
Peygamberimizin (s.a.v) Amr b. Hazm'a, Necran halkýna Bayram namazlarýný
kýldýrmasýný emrettiði belirtilmektedir.
---------
Bu
rivayeti sadece imam Þafii'de gördüm. Ayrýca Beyhaki de Þafii'den rivayet
etmiþtir (el-Marife, 2/466) Þurasý açýktýr ki sayý (kýrk veya elli kiþi) ile
ilgili sahih bir hadis yoktur. Bu hususta dayanak, fiili uygulamadýr. Bu
rivayetlerden önce imam Þafii'nin sözlerinden anlaþýlan budur.
----------------
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bize, Ýbrahim b. Muhammed, o Abdulaziz b. Ömer b. Abdulaziz'den,
o, babasýndan; babasý da Abdullah b. Abdullah b. Utbe'den þöyle rivayet etti:
Bir köyde kýrk kiþi (erkek) bulunuyorsa Cuma namazlarýný kýlmalarý farz olur.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bize sika (güvenilir) olan bazý kiþiler Süleyman b. Musa
aracýlýðýyla þöyle rivayet ettiler: Ömer b. Abdulaziz, Þam-Mekke arasýndaki
sulak bölgelerde yaþayan halka, "Kýrk erkek hazýr bulunduðunuz zaman Cuma
namazýný kýlýn."9 diye yazdý.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Cuma namazýný kýlmak için bir köyde (karye'de) kýrk erkeðin
hazýr bulunmasý gerekir. Köy / karye de bina demektir. Taþ, tuðla, çatý, yaprak
ve aðaçtan yapýlan yapýlarýn tümü, "bina" kelimesinin anlamý içine
girerler. Köyün evlerinin bir arada olmasý gerekir. Bu köyün halkýnýn da
ihtiyaç dýþýnda yazýn da, kýþýn da köyü terk etmemeleri lazýmdýr. Köylülerin
ihtiyaçlarý için köyden aynlmasý bu kapsama girmez. Yine bildiðimiz köylerdeki
gibi evlerinin bir arada toplu olmasý lazýmdýr. Eðer evler geleneksel köy
görünümünü çaðnþtýrmayacak þekilde daðýnýksa orasý köy sayýlmaz ve Cuma
namazýný da kýlamazlar.
Hür ve akýl balið kýrk
erkek bir araya geldiðinde -benim görüþüme göre- Cuma namazýný kýlabilirler.
-Allah en doðrusunu bilir- Cuma namazý onlarýn üzerine farzdýr. Cumayý
kýlarlarsa namazlarý geçerli olur.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Köyde Cuma namazý için gerekli olan bu sayý mevcutsa, ama
tümü Cuma namazýnda hazýr deðilse, bana göre öðlen namazýný kýlmalarý gerekir.
Sayýlarý yeterliyse veya bu sayýdan fazla kiþi bulunuyorsa, ama yerleþim yeri
iþaret ettiðimiz köy vasfýnda deðilse Cuma namazýný kýlamazlar. Eðer büyük bir
þehirde yaþýyorlarsa ve bu þehirde Müslümanlardan baþka müþrikler veya Müslümanlarýn
köleleri ve kadýnlarý bulunuyorsa dolayýsýyla hür ve akýl balið erkek
Müslümanlarýn sayýsý kýrký bulmuyorsa Cuma namazýný kýlmalarý gerekmez. Ayrýca
o þehirden geçen Müslümanlarýn sayýsý fazla olsa da o þehrin yerlisi
Müslümanlarýn sayýsý kýrk kiþiyi bulmuyorsa yine Cuma namazýný kýlamazlar.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bir köyde Cuma namazý için gerekli olan sayýda veya daha
fazla kiþi bulunsa, sonra bazýsý ölse veya kaybolsa ya da baþka bir yere
taþýnsa böylece toplam kýrk erkek bulunmasa Cuma namazýný kýlmalarý gerekmez.
Köyde yaþayanlarýn dýþýnda oradan geçen Müslüman yolcu ve tüccarlar bulunsa da
þayet köyün erkek yerlilerinin sayýsý kýrký bulmuyorsa orada Cuma namazý
kýlýnmaz.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Eðer bir yerleþim yeri benim vasfettiðim gibi ise evleri
tamamen veya bir kýsmý yýkýlmýþsa ve bu yerde kalanlar arasýnda kýrk erkek
bulunuyorsa, köyün halký yeniden onarmak için köyden ayrýlmýyorsa üstü kapalý
veya açýk bir yerde Cuma namazýný kýlabilirler.
Ýmam Þafil (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bir beldenin halký kýrk veya daha fazla kiþiden oluþuyorsa,
ama tamamý hastalanýrsa, o kadar ki Cuma günü hür ve akýl balið kýrk erkek
mescide gelemezse, bu takdirde öðlen namazýný kýlmalarý gerekir.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Mescidde o beldeden geçenler veya oraya yerleþmemiþ
tüccarlar çoðunluktaysa ve o beldede mukim olan hür ve akýl balið kýrk erkek
mescidde bulunmuyorsa Cuma namazýný kýlamazlar.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Beldenin halký hür ve akýl balið kýrk veya daha fazla
kiþiden oluþuyorsa, bunlarýn bir kýsmýnýn aklýndan zaafý varsa ve Cumada hazýr
bulunan diðerleri saðlýklý kýrk erkek deðilseler Cuma kýlamazlar.
Bir köyün (karyenin)
halký kýrk veya daha fazla kiþiden oluþuyorsa ve imam Cuma günü onlara hutbe
okuduktan sonra bunlarýn bazýsý imamýn namaz tekbirini getirmesinden önce
mescidi terk eder de geride imamla beraber kýrk erkek kalmazsa ve bu gidenler
imam tekbir getirmeden önce dönerlerse ve sayý da kýrký bulursa imam onlara
Cuma namazýný kýldýrýr. Tekbir getirdiði sýrada sayý kýrký bulmamýþsa onlara
Cuma namazýný kýldýrmaz. Dört rekat öðlen namazýný kýlarlar.
Ýmam Þafil (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bazý kimseler mescidi terk ederse, imam da hutbeden sonra onlarýn
dönmesini beklerse, ben, þayet vakit varsa ikinci bir hutbe vermesini, sonra
Cuma namazýný kýlmasýný yeðlerim. Eðer böyle yapmazsa dört rekat öðlen namazýný
kýlar. Çünkü hutbe ile namaz arasýnda uzun bir fasýlanýn bulunmasý caiz
deðildir.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Cemaatin sayýsý kýrk erkekten az olduðu halde onlara hutbe
okursa, sonra namaza baþlamadan önce geri dönenlerle sayý kýrk kiþi olsa da
dört rekat öðlen namazý kýlar. Bana göre kýrk kiþiden oluþan cemaate hutbe
okumadýkça, Cuma namazý geçerli olmaz. Cumayý kýlarken hutbe dinleyen kýrk
kiþiyle birlikte tekbir getirmek gerekir.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Kýrk kiþilik cemaatte, vasfettiðim gibi, üzerlerine Cuma
farz olan hür, akýl balið erkek, aklýnda noksanlýk bulunmayan, mukim olup yolcu
olmayan kimselerin dýþýnda kalanlarýn bulunmasýný uygun görmem.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ýmam kýrk kiþilik bir cemaate hutbe okuduktan ve onlarla
Cuma namazýlli kýlmak üzere tekbir getirdikten sonra cemaatten bazý kimseler
mescidden ayrýlýrsa bu hususta iki görüþ vardýr: Birincisi: Ýmamla beraber iki
kiþi kalmýþsa namazý tam bir cemaat namazý olacaðý için Cumayý kýlmasý
durumunda geçerli olur. Çünkü Cuma namazýna baþlarken Cumalarý geçerliydi. Ayný
þekilde namazý dört rekat öðlen namazý olarak da kýlsa geçerli olur.
Ýkincisi: Cuma namazýnýn
geçerli olmasý için baþlarken ve tamamlarken arkasýnda kýrk kiþilik bir
cemaatin bulunmasý gerekir. Ama imamla beraber iki köle, bir köle ve bir hür
veya iki yolcu yahut bir yolcu ve bir mukimden baþka kimse kalmamýþsa öðlen
namazýný kýlar.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Þayet imam tekbir getirdikten sonra arkasýndaki cemaatten
iki veya daha fazla kiþi kalsa ve imam da Cuma namazýný kýlsa, sonra cemaatin
iki kiþi olduðunu ya da birinin yolcu yahut köle ya da kadýn olduðunu anlasa,
namazý dört rekat öðlen namazý olarak iade eder.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Yukarýdaki iki görüþten birine göre üzerine Cuma namazý farz
olan iki kiþi arkasýnda bulunmadýðý sürece imamýn kýldýðý Cuma namazý geçerli
olmaz. Eðer arkasýnda, üzerine Cuma namazý farz olan iki kiþi ve daha fazlasý
bulunmadan Cuma namazýný kýlarsa dört rekat öðlen namazý olarak iade etmesi
gerekir.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ýmamýn abdesti bozulursa, hutbeyi dinleyenler arasýnda bir
adam da imam olarak öne çýkarsa ve arkasýnda da kýrk erkekten az sayýda bir
cemaat bulunursa, namazý dört rekat öðlen namazý olarak kýlarsa geçerli olmaz.
Abdesti bozulan imam da ancak imamlýðý ortadan kalkmýþ ve baþka bir adamýn
imamlýðýyla yer deðiþtirmiþ olur. Eðer imam baþtan itibaren bu haldeyse artýk
dört rekat öðlen namazýný kýlmaktan baþkasý doðru olmaz.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ýmam Cuma namazýný kýlmak üzere tekbir getirirse, sonra
namazý öðlen namazý olarak sürdürmesi gerektiðine karar verirse, Cuma namazý
niyetiyle kýldýðý kadan geçerli olur. Çünkü Cuma namazý, Cuma gününün öðlen namazýdýr.
Sadece kýsaltarak kýlmak söz konusudur. Þayet imama bir halolur da namazý
kýsaltma imkaný olmazsa, tamamlar / dört rekat kýlar. Týpký yolcu birinin iki
rekat kýlmak üzere namaza baþladýktan sonra bulunduðu yerde ikamet etmeye niyet
etmesi durumunda, kalan iki rekatý da kýlmasý gibi ... Dolayýsýyla imam da
namazý dört rekat olarak tamamlar ve iade etmesine gerek kalmaz.
Sonraki için týkla: