AV HAYVANINI
ÖLDÜRMENÝN DIÞINDA BÝR MAKSAT ÝLE TUTMASINA DAÝR
[1283] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den haber verdi, onun Atadan rivayetine göre, bir güvercini ayaðýna takýlmýþ
bir þeyi kurtarmak üzere bir kimse yakalasa ve güvercin ölse, Ata: Bundan
dolayý ona bir þey düþtüðü kanaatinde deðilim, dedi.
Þafii dedi ki: Böyle
diyen ayný zamanda þu hallerde de böyle söyler: Eðer güvercini ne olursa olsun
bir þeyden kurtarmak için, -mesela bir kediden, bir yýrtýcý hayvandan, içine
sýkýþmýþ olduðu bir duvar kovuðundan kurtarmak için yahut da zehirli bir hayvan
tarafýndan sokulmuþ olup onu tedavi etmek maksadýyla bir tiryak (panzehir) ya
da baþka bir þey içirse ve yakalamasýnýn asýl sebebi, zarar veren þeyi ondan
uzaklaþtýrmak olsa yahut da ona fayda verecek bir iþ için onu tutsa- ceza
ödemez. Ayrýca: Her av hayvaný hakkýnda da bu böyledir, dedi.
Þafii dedi ki: Bu
ihtimal dahilinde bir kanaattir. Bununla birlikte bir kimse:
Bunu yapan kiþi onun
cezasýný öder. Ýsterse onun iyiliðini istemiþ olsun. Çünkü onun eli ile telef
olmuþtur derse, bu da ihtimali olan bir açýklamadýr. Allah elbette en iyi
bilendir.
[1284] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den haber verdiðine göre, o Ataya dedi ki: Döþeðimin üzerinde bulduðum
bir güvercin yumurtasý hakkýnda ne dersin? Ata:
Onu yataðýndan
uzaklaþtýr, dedi. Ýbn Cüreyc dedi ki: Ataya dedim ki: Eðer bu yumurta, evin
sofasýnda yahut da evde bunun gibi kenarda bir yerde ise dedim o: Onu oradan
atma, dedi.
[1285] Bize Said,
Talha'dan haber verdi o, Atadan þöyle dediðini rivayet etti:
Mekkeli güvercin
yumurtasýný ve yavrusunu evinden dýþarýya çýkarma.
Þafii dedi ki: Bu bir
görüþtür ve ben bu görüþü alýyorum. Eðer evinin dýþýna çýkartýrsa ve telef
olursa, tazminatýný öder. Bu da muhtemel bir açýklamadýr. Çünkü bir kimsenin o
yumurtayý kýrmayacaksa, onu döþeðinden uzaklaþtýrma hakkýna sahiptir.
Güvercinleri oradan taþýmak suretiyle kaldýrmasýndan ötürü (yumurta) bozulursa,
ona fidye düþmez. Bir diðer ihtimale göre, yumurtayý oradan kaldýrmak sebebiyle
bozulursa ona fidye düþer. Bu kanaati kabul eden þunu da söyler: Güvercin
döþeðinin üzerine düþse, o da onu oradan uzaklaþtýrmak istese, döþeðinden
uzaklaþtýrmasý sebebiyle telef olsa, bundan dolayý ona fidye düþer. Nitekim
Ömer (r.a.)de güvercini ridasýndan uzaklaþtýrmak isteyince, bu uzaklaþtýrmasý
sebebiyle telef olduðundan fidyesini vermiþti.
[1286] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den haber verdi o, Atadan þöyle dediðini rivayet etti: Çekirge ya da ed-deba
(küçük çekirge) senin yolunun tamamýný kapatmýþ olsa, sen ondan bir türlü
korunamýyar ve gidecek bir yer bulamadýðýn için onun ölümüne sebep olursan,
sana bir tazminat düþmez.
Þafii dedi ki: Eðer onu
çiðnersen demek istiyor, ama yolun dýþýnda onu bizzat öldürecek olursan zorunlu
olarak onun tazminatýný ödersin.
Þafii dedi ki: Onun bu
görüþü döþekten uzaklaþtýrýlan yumurta hakkýndaki görüþünü andýrmaktadýr.
Bununla birlikte yaptýðým bu açýklamalarýn hepsinin Ömer b. el-Hattab'ýn
güvercini ridasýndan uzaklaþtýrmak isterken, bir yýlanýn o güvercini telef
etmesi sebebiyle fidyesini ödemesi þeklindeki uygulamasýna yapýlmýþ bir kýyas
olabilir.
Sonraki için týkla: