|
NAMAZ / EZAN VE KAMET |
I. EZAN VE KAMETÝN
MEÞRUÝYETÝ
A. EZAN VE KAMETÝN BAÞLANGICI
B. EZAN VE KAMETÝN HÜKMÜ
C. EZAN VE KAMETÝN OKUNMASININ MEÞRU
OLDUÐU NAMAZLAR
D. NAFÝLE NAMAZLARDA CEMAATÝ TOPLAMAK
ÝÇÝN SÖYLENECEK SÖZ
E. TEK BAÞINA NAMAZ KILANIN EZAN
OKUMASI
F. KAZA NAMAZI ÝÇÝN EZAN OKUMAK VE
KAMET GETÝRMEK
G. KADINLARIN NAMAZINDA EZAN VE KAMET
A. EZAN VE KAMETÝN
BAÞLANGICI
"Ezin" ve
"te'zin" kelimelerinin sözlük anlamý "bildirmek / duyurmak"
týr. Allah (celle celalühü) þöyle buyurmuþtur: Ýnsanlara haccý duyur. [Hac, 27]
Ezan'ýn din
terminolojisindeki anlamý farz namazýn vaktinin girdiðini bildiren özel bazý
sözlerdir.
[Namazýn vaktinin
girdiðini bildirmek için] ezan okumanm meþnliyeti konusunda icma bulunduðu
gibi(icma: 27) bundan önce þu deliller söz konusudur: Namaza çaðýrdýðýnýz vakit
... [Maide, 58] ayetinde ezandan bahsedilmektedir.
[*] - Buhari ve
Müslim'de þu hadis geçmektedir: Namaz vakti geldiðinde biriniz ezan okusun
sonra en büyük olanýnýz imamlýk yapsýn. (Buhari, Azan, 628. Müslim Mesacid,
1533)
[*] - Ebu Davud'da sahih
bir senedle Abdullah b. Zeyd b. Abdirabbihi el-Ensarý'den þu hadis rivayet
edilmiþtir: Allah Resulü (s.a.v.) namaza toplanmak için çan çalýnmasýný
emretmiþti. Ben [o gece] bir rüya gördüm. Rüyamda bir adam elinde çan
taþýyordu. Ben ona "Ey Allah (celle celalühü)'ýn kulu! Çaný satar
mýsýn?" diye sordum. Bana "ne yapacaksýn?" diye sordu. Ben
"onunla insanlarý namaza çaðýracaðýz" dedim. Bana "sana bundan
daha iyisini söyleyeyim mi?" dedi. Ben "evet söyle" dedim. Bana
"þöyle de: Allahu ekber, Allahu ekber ... " böylece ezanýn sonuna
kadar söyledi. Sonra fazla uzaða gitmeksizin biraz geriye çekildi ve dedi ki:
"Namaz için kalktýðýnda da þöyle de: Allahu ekber, Allahu ekber.. ."
böylece kametin sonuna kadar söyledi. Sabah olunca Nebi (s.a.v.)'e gelip rüyamý
anlattým. O þöyle buyurdu: Bu -inþaallah- doðru bir rüyadýr. Kalk da rüyada gördüðün
sözleri Bilal'e söyle. O insanlarý bu sözlerle namaza çaðýrsm. Çünkü onun sesi
senden daha gür.
Ben de Bilat'in yanýna
gidip ona bu sözleri söyledim. Bilal bu sözleri okudu. Ömer (r.a.) bu sözleri
evinde iken duyunca elbisesini sürükleyerek [acele içinde] geldi. Þöyle diyordu
"Seni hak ile gönderene yemin ederim ki Ey Allah'ýn elçisi ben de onun
gördüðü rüyayý gördüm". Bunun üzerine Nebi (s.a.v.) "Allah (celle
celalühü)'a hamd olsun" buyurdu.
[Soru]: Uykuda görülen
rüya ile hüküm sabit olmaz.
[Cevap]: Ezanm dayanaðý
yalnýzca rüya deðildir. Vahiy de onu onaylamýþtýr. (Ebu Davud, Salat, 499)
[*] - Bezzar'm rivayet
ettiðine göre Nebi (s.a.v.)' e Ýsra gecesinde ezan gösterildi. Yedi kat semanm
üzerinde onu iþitti. Sonra bunu Cibril'e takdim etti. Nebi {s.a.v.} gök halkma
imamlýk yaptý. Bunlarýn içinde
Hz. Adem ve Hz. Nuh da
vardý. Böylece Allah (celle celalühü) onun þeref ve üstünlüðünü göklerin ve
yerin halký arasýnda kemale erdirmiþ oldu.(Buhari, Ezan, 604)
Not:
Ezan ile ilgili rüyanýn
görülmesi hicretin ilk yýlýnda olmuþtur. Denildiðine göre Abdullah b. Zeyd,
Nebi (s.a.v.) vefat edince þöyle demiþtir: "Allah (celle celalühü)'ým beni
kör et ki ondan sonra hiçbir þeyi görmeyeyim!" diye dua etti, o anda kör
oldu. Yine rivayete göre o bir kere Nebi (s.a.v.}'in izni ile eza n okudu,
böylece Ýslam' da ilk müezzin oldu. Bir baþka görüþe göre ise ilk müezzin
Bilal'dir. Bilal, Nebi (s.a.v.) dýþýnda kimse için eza n okumad!. Yalnýzca bir
defasýnda Þam'a girdiðinde Hz. Ömer için okudu, insanlar hüngür hüngür aðladýlar.
[*] - Hakim'in rivayet
ettiðine göre Allah Resulü (s.a.v.) þöyle buyurmuþtur: Zencilerin en hayýrlýsý
üç kiþidir: Bilal, Lokman ve Ömer'in azatlýsý Mihca'. Mihca' Bedir savaþýnda
Müslümanlardan ilk þehit olan kiþidir. Ýbn Hazm'ýn belirttiðine göre cennette
ak gözlü hurilerin güzelliði ancak Bilal'in siyahlýðý ile kemale erer. Çünkü
onun siyahlýðý hurilerin yanaklanndaki lekeleri daðýtýr.
Kendisine itaat edenleri
yücelten Allah (celle celalühü}'ýn her türlü noksanlýklardan tenzih ederim!
"Ýkamet"
-ekame- fiilinin masdarýdýr. Ýnsanlarý namaza kaldýrdýðý için bu sözlere kamet
denilmiþtir.
B. EZAN VE KAMETÝN
HÜKMÜ
Ezan ve kametin meþru
olduðu konusunda icma vardýr.
Ezan ve kametin
meþruiyetinin keyfiyetinde [hükmünde] ihtilaf edilmiþtir. NevevÝ þöyle
demiþtir:
Ezan ve kamet sünnettir.
[Zayýf] bir görüþe göre ise farz-ý kifa-
yedir.
[Ezan ve kametin hükmü
konusunda iki görüþ vardýr] [Birinci görüþ]: Ezan ve kamet sünnettir.
[*] -Çünkü Nebi (s.a.v.)
bedeviye namazý öðretirken abdest, kýbleye dönme ve namazýn rükünlerinden
bahsettiði halde eza n ve kametten bahsetmemiþtir.
[*] - Ayrýca Nebi
(s.a.v.) þöyle buyurmuþtur: Ýnsanlar ezan okumaktaki ve ilk saftaki [fazileti)
bilselerdi bunun için kur'a çekerlerdi (Buhari, Ezan, 615)
Ayrýca ezan ve kamet
namazý bildirmek içindir, bu yüzden [cemaatle namaz kýlmak için] "namaz
toplayýcýdýr" sözünü söylemek nasýl farz deðilse bu da farz deðildir.
Çünkü "namaz toplayýcýdýr" sözünü söylemek de meþrudur.
NevevÝ el-Mecmu'da
"diðer ifade namazý açýk bir þekilde bildirmediði için "bunu [bu
kýyasý] zayýf görmüþtür. El-Muhimmdt'ta [Ýsnevý] þöyle demiþtir: "Namaz
toplayýcýdýr" sözü, müstehap olan bir þeye [cemaatle namaza] davet etmek
içindir. Ezan ise farz olan bir þeye davet etmek içindir" .
El-Mecmu'da
belirtildiðine göre ezan ve kamet, týpký selam vermek gibi cemaat hakkýnda
sünnet-i kifaye olan fiillerdendir. Tek baþýna namaz kýlan hakkýnda ise
sünnet-i ayndýr.
(not) Nevevi'nin ifadesinde geçen
"sünnet" kelimesi hemn ezan hem de kamet kelimelerinin haberidir.
Nitekim bunu ben Þarih Celaleddin el-Mahalli' ye uyarak açýkladým.
EI-Muharrer'de olduðu gibi ayrý ayrý söylemiþ olsaydý daha iyi olurdu.
(Þirbini)
[Ýkinci görüþ]: [Zayýf]
bir görüþe göre ise ezan ve kamet farz-ý kifayedir. Bunun delili konunun
baþýnda geçen hadistir. Ayrýca bunlar [Ýslam'ýn] dýþa yansýyan þiarlarýdýr.
Bunlarý terk etmek bu þiarlarý hafife almak anlamýna gelir.
Bir bölge halký ezan ve
kameti terk etme konusunda ittifak etseler bu ikinci görüþe göre onlara savaþ
açýlýr, ilk görüþe göre ise savaþ açýlmaz.
Bir baþka görüþe göre
ise eza n ve kamet Cuma namazýnda farz-ý kifayedir, diðer namazlarda deðildir;
çünkü bu ikisi cemaate çaðrýdýr. Cemaat Cuma namazýnda farz, diðer namazlarda
ise müstehaptýr. Cemaate çaðýrmanýn hükmü de buna göre olur. Bu görüþe göre
Cuma namazýnda farz olan eza n hutbeyi veren þahsýn önünde iken okunan [ikinci]
ezandýr. Ýlk ezanýn okunmasý ile ikincisini okuma yükümlülüðü düþer mi? Bu
konuda mezhep içinde iki görüþ vardýr. Bu ezanýn düþmesi görüþünün doðru olmasý
gerekir.
Ezan ve kametin farz
veya sünnet olarak yerine gelmesinin þartý, bölgede yaþayan insanlarýn kulak
vererek dinlemesi halinde duyabileceði þekilde açýktan / sesli okunmasýdýr.
Küçük köylerde tek bir yerde, büyük beldelerde ise duyulabilecek þekilde birkaç
yerde okunmasý yeterlidir. Büyük bölgenin bir yönünde ezan okunursa yalnýzca o
bölge için sünnet yerine gelmiþ olur, diðer yerler için sünnet yerine gelmiþ
olmaz.
C. EZAN VE KAMETÝN
OKUNMASININ MEÞRU OLDUÐU NAMAZLAR
Ezan ve kametin yalnýzca
farz namazlar için okunmasý meþrudur.
Ezan ve kametin yalnýzca
farz namazlar için okunmasý meþrudur. Sünnet namazlar, cenaze namazý ve adak
namazlarý için ezan okunmasý meþru deðildir. Çünkü bu namazlarda eza n ve Mmet
okunacaðýna dair bir rivayet sabit olmamýþtýr. Dahasý el-Envar yazarý ve diðer
bazýlarýnýn dediði gibi farz namazlar dýþýnda eza n ve kamet okunmasý
mekruhtur.
Ez-Zehair yazarý þöyle
demiþtir: "Adak namazýnda dinen farz olan namazlardaki gibi hareket
edilir" görüþünü kabul ettiðimizde ezan okumak ve kamet getirmek meþru
olur.
NevevÝ bu görüþle ilgili
þöyle demiþtir: Bu ez-Zehair yazarýnýn bir yanlýþýdýr. Zaten o çokça hata eden
biridir. Alimlerimiz adak namazýnda eza n okunmayacaðý ve kamet getirilmeyeceði
görüþünde ittifak etmiþlerdir.
NevevÝ'nin ifadesine
dair benim açýklamalarým þu itiraz i boþa Çýkarmaktadýr: "Yeni doðan
çocuðun sað kulaðýna ezan, sol kulaðýna kamet getirilmesi meþrudur. Yine
cinlerin ses çýkarmasý halinde, konu ile ilgili sahih haber bulunduðundan eza n
okumak meþrudur."
Not:
NevevÝ, ezanýn sünnet mi
farz mý olduðu konusunda iki görüþ bulunduðundan eza n ve kametin sünnet
olduðunu deðil meþru olduðunu söylemiþtir.
D. NAFÝLE NAMAZLARDA
CEMAATÝ TOPLAMAK ÝÇÝN SÖYLENECEK SÖZ
Bayram vb. namazlarda
"namaz toplayýcýdýr" ifadesi söylenir.
El-Havi'de açýk olarak
ifade edildiði üzere bayram, güneþ tutulmasý, yaðmur duasý, teravih vb. gibi
cemaatle kýlýnmasý meþru olan her türlü nafile namazda "namaz
toplayýcýdýr" ifadesini söylemek meþrudur.
Hocamýz Zekeriya
el-Ensarý þöyle demiþtir: Vitir namazýnda da bu ifade söylenebilir; çünkü zahir
olan vitir namazýnýn cemaatle kýlýnabileceði görüþüdür.
[*] - Buhar! ve Müslim'
de rivayet edildiðine göre güneþ tutulmasý namazýnda "namaz
toplayýcýdýr" ifadesi ile cemaat çaðrýlmýþtýr.
Diðer namazlar da buna
kýyas edilmiþtir.
-es'selatu camieh-
ifadesinin okunuþu:
> Her iki kelime de
mansub'tur [üstünlüdür]. Ýlki iðra olarak ikincisi ise halalarak mansubdur.
Bunun anlamý "namaz toplu olarak kýlýnacaðý halde namaza gelin ve ona
yapýþýn" demektir.
> Mübteda ve haber
olarak her ikisinin merfU [ötreli] okunmasý da mümkündür.
> Birincisini haberi
hazfedilmiþ bir mübteda olarak merfu', iki ncisini halalarak mansub okumak da
mümkündür.
> Tersi de mümkündür.
> Birincisini iðra
olarak mansub ikincisini halalarak mansub okumak mümkündür.
EI-Ümm' de açýk olarak
ifade edildiðine göre yalnýzca "salat' ifadesi de "es-salatü
camia" ifadesi gibidir. Yine þu ifadeler de böyledir: "namaza
gelin", "Allah (celle celalühüj size merhamet etsin namaza",
namaza namaza .
Metinde yer alan
ifadeyle a) cenaze, b) adak namazý, c) cemaatin sünnet olmadýðý kuþluk gibi
namazlar, d) cemaat sünnet olmakla birlikte tek olarak kýlýnmýþ olan namazlar
dýþarýda býrakýlmýþtýr. Bu namazlarda söz konusu ifadeleri söylemek sünnet
deðildir. Cenaze namazýnda bu ifadenin söylenmesinin niçin sünnet olmadýðý
açýktýr. Diðer namazlarda ise cemaate gelecekler zaten hazýr olacaðýndan
bunu bildirmeye gerek
yoktur.
E. TEK BAÞINA NAMAZ
KILANIN EZAN OKUMASI
Þafil'nin yeni görüþüne
göre tek baþýna namaz kýlan kimsenin ezan okumasý menduptur.
Kiþi -içinde cemaatle namaz
kýlýnan mescit dýþýnda- sesini yükseltir.
[Tek baþýna namaz kýlan
kimsenin ezan okumasý konusunda iki görüþ vardýr]:
[Birinci görüþ]:
Þafii'nin yeni görüþüne göre, Rafil'nin dediðine göre ise, çoðunluðun tek görüþ
olarak belirttiðine göre bir yerleþim bölgesinde veya açýk alanda namaz kýlan
kimsenin namaz kýlmak istediðinde eza n okumasý menduptur. Bunun delili aþaðýda
gelecek olan hadistir.
[Ýkinci görüþ]:
Þafii'nin eski görüþüne göre ezandan amaç duyuru yapmaktýr. Tek baþýna namaz
kýlmada duyuru söz konusu olmadýðýndan ezan okumasý mendup deðildir.
Nevevi'nin el-Muharrer'e
uyarak ifadeyi genel söylemesinden anlaþýldýðýna göre tek baþýna namaz kýlan
kimseye baþkasýnýn okuduðu ezanýn sesi ulaþsa bile onun eza n okumasý meþrudur.
Bu, et-Tahkik ve et-Tenkih'te daha doðru görüþ olarak nitelenmiþtir.
Ýsnevi þöyle demiþtir:
"Uygulama buna göredir" .
Nevevi Müslim Þerhi'nde
kiþinin ezan okumamasýný sahih olarak görmüþse de itim ad edilecek olan görüþ
diðeridir.
Ezrai þöyle demiþtir: Bu
görüþün güçlülüðüne inanýyoruz.
Tek baþýna namaz kýlmak
için ezan okuyan kiþinin kendi duyacaðý sesle okumasý yeterlidir. Cemaate ezan
okuyan kimsenin ise onlara iþittirecek kadar sesli okumasý þarttýr. Çünkü bunu terk
etmek, namazý bildirme amacýyla baðdaþmaz. Cemaatten yalnýzca bir kiþiye sesini
duyurmak yeterlidir.
Þafii'nin her iki
görüþüne göre de tek baþýna namaz kýlan kimsenin kamet getirmesi menduptur.
Kamette de kiþinin kendi duyacaðý sesle söylemesi yeterlidir. Cemaat için kamet
getiren kimse ise -týpký ezanda olduðu gibi- cemaate duyuracak kadar sesli
okur, ancak kamette ses ezana göre daha kýsýk olur.
Kiþi -içinde cemaatle
namaz kýlýnan mescit dýþýnda- sesini yükseltir.
Tek baþýna namaz kýlacak
olan kimsenin ezan okurken sesini yükseltmesi menduptur.
[*] - Buhari, Abdullah
b. Abdurrahman b. Ebu Sa'saa'dan þunu rivayet etmiþtir: Ebu Said el-Hudri ona
þöyle demiþtir: Ben senin koyun sürüsü otlatmayý ve açýk alanlara çýkmayý
sevdiðini görüyorum. Sürünle birlikte olduðunda veya açýk alanda olduðunda
namaz için ezan okursan sesini yükselt. Çünkü ezan okuyan kimsenin sesini cin,
insan veya baþka bir þey iþittiðinde kýyamet günü onun için þahitlik eder. Ben
bunu Allah resulü (s.a.v.) 'nden iþittim. (Buhari, Ezan, 609)
"Sana söylediðimi
peygamberden iþittim" sözünün anlamý "Senin koyunu sevdiðini
görüyorum ... " ifadesi peygamberin bana hitabýdýr, demektir. Nitekim Ýmam
Gazalý ve Maverdi böyle anlamýþ ve hadisi buna delalet edecek þekilde
aktarmýþtýr. Yani bu hadisi lafzýyla deðil manasý ile aktararak þöyle
demiþlerdir: "Nebi {s.a.v.} Ebu Said el-Hudrl'ye þöyle buyurdu: Sen
koyunlarý seviyorsun". Tek kiþinin eza n okumasý ve sesini yükseltmesine
bunu delil getirebilmek için böyle yapmýþlardýr. Bir görüþe göre ise Ebu
Said'in "bunu Nebi (s.a.v.)' den iþittim" sözü ile kastettiði
yalnýzca "ezan okuyan kimsenin sesini ... " kýsmýdýr.
Ancak mescit gibi ve
Ýsnevi' nin belirttiði üzere ribat [kervansaray] gibi topluluðun bulunduðu
yerlerde cemaatle namaz kýlýnmýþsa kiþi sesini yükseltmez. Er-Ravda ve
Aslü'r-Ravda'da "cemaat daðýldýktan sonra" demiþtir. Ýbnü'l-Mukri
"veya eza n okunan yerlerde" demiþtir. Bu gibi yerlerde iþitenler
diðer namazýn vaktinin girdiðini zannetmesin diye -özellikle de bulutlu
günlerde- sesini yükseltmez. Cemaatin daðýlmasý kaydýnýn konulmasý cemaat
toplanmadan önce sesi yükseltmenin sünnet olmasýný gerektirir, çünkü ses
yükseldiðinde ne olup bittiði onlara gizli kalmaz. [Ýsnevi] El-Mühimmat'ta
þöyle demiþtir:
Bu itiraza açýktýr;
çünkü bu durumda kiþinin sesini yükseltmesi bölgedeki diðer insanlarýn kafasýný
karýþtýrýr. "Cemaatin vaki olmasý" kaydýný koymalarýnýn sebebi
kiþinin bundan önce eza n okunmasýnýn sünnet olmamasýndandýr; zira o ilk ezan
ile çaðrýlmýþtýr, ilk ezanýn hükmü geçmemiþtir.
F. KAZA NAMAZI ÝÇÝN
EZAN OKUMAK VE KAMET GETÝRMEK
A. BÝR TANE KAZA NAMAZI
ÝÇÝN EZAN VE KAMET OKUMA
Kiþi kaza namazý için
kamet getirir. Þafii'nin yeni görüþüne göre ezan okumaz.
Ben [Nevevi] derim ki:
Þafii'nin eski görüþü daha güçlüdür. Allah (celle celalühü) daha iyi bilir.
Farzýn kazasýný kýlmak
isteyen kiþi kamet getirir. Bu konuda görüþ aynlýðý yoktur. Çünkü kamet farz
namazýn baþlangýcýdýr, bu namazýn da bir baþlangýcý vardýr.
[Kaia namazý için eza n
okuma konusunda ise iki görüþ vardýr]:
[Birinci görüþ]:
Þafii'nin yeni görüþüne göre kiþi kaza namazý kýlarken ezan okumaz.
[*] - Çünkü Nebi
(s.a.v.) ve sahabenin Hendek savaþýnda birden fazla namazý kazaya kaldý. Bunlarý
kaza ederlerken ezan okunmadý. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 25; Þafii,
Müsned, 345. )
EI-Mecmu'da
belirtildiðine göre; Bu hadisi Þafii ve Ahmed b. Hanbel, Müsnedlerinde sahih
bir senetle rivayet etmiþlerdir.
Savaþla
meþgulolduklarýndan namazý ertelemeleri caiz olmuþtur.
Bu, korku durumunda
kýlýnacak namazIa ilgili ayet indirilmeden önce olmuþtu. (Nisa 101-103)
[Ýkinci görüþ]:
Þafil'nin eski görüþüne göre kaza namazý için de ezan okunur. Bu hüküm,
cemaatle kýlýnan kaza namazý içindir. Bu kayýt konulduðunda Þafil'nin eski
görüþü ile yeni görüþü "eda edilen namaz" konusunda uyuþmaktadýr.
Çünkü -Rafil'nin de dediði gibitek baþýna namaz kýlan kiþi eda namazý için bile
ezan okumadýðýna göre kaza namazý için okumamasý daha önceliklidir.
Rafil'nin daha önce
geçen ifadesine göre alimlerin çoðunluðu yalnýzca eda namazýnda kiþinin ezan
okuyacaðýný belirtmekle yetinmiþtir. Bu görüþe göre Þafil'nin bu meseledeki
eski görüþü de mutlak olarak alýnýr; kiþi kaza namazýný ister cemaatle ister
tek baþýna kýlsýn bunun için ezan okur. Çünkü alimlerin çoðunluðundan
nakledildiðine göre ortada "tek baþýna namaz kýlan kimsenin ezan okumasý
mendup deðildir" diyen bir görüþ söz konusu deðildir.
Nevevi þöyle demiþtir:
Ben [Nevevi] derim ki: Þafii'nin eski görüþü daha güçlüdür. Allah (celle
celalühü) daha iyi bilir.
[*] - Bunun delili
þudur: Nebi (s.a.v.) ve arkadaþlarý bir vadide uyuyakaldýlar. Güneþ doðduktan
sonra uyandýlar. Güneþ yükselinceye kadar hareket ettiler; sonra Nebi (s.a.v.)
indi ve abdest aldý. Sonra Bilal namaz için ezan okudu. Nebi (s.a.v.) iki rekat
namaz kýldý sonra sabah namazýný[n farzýný] kýldý. Böylece hergün yaptýðý gibi
namazý kýldý. (Müslim, Mesacid, 1558)
Þafii'nin yeni görüþüne
göre ezan vaktin hakkýdýr. Eski görüþüne göre ise farzýn hakkýdýr. Esas
alýnacak olan görüþ eskisidir. El-imla'da ezanýn cemaatin hakký olduðu
söylenmiþtir.
B. BÝRDEN FAZLA KAZA
NAMAZI ÝÇÝN EZAN OKUMA
Þayet [kiþinin] kaza
namazlarý birden fazla ise ilki haricindeki namazlar için ezan okumaz.
Yani kiþi birden fazla
kaza namazýný ayný anda kaza etmek istediðinde yalnýzca ilki için eza n okur.
El-Muharrer, Þerh ve er-Ravda'da belirtildiðine göre bu konuda farklý görüþ
yoktur.
Ancak Ýbnü'l-Kecc bu
konuda farklý bir görüþ belirtmiþtir ki buna göre ilk kaza namazýnda ezan
okunmasý konusunda önceki meselede olduðu gibi görüþ ayrýlýðý vardýr.
[Birden fazla kaza
namazýný ayný anda kaza edecek olan kiþi] her bir namaz için kamet getirir.
Þayet ayrý ayrý kaza edecekse her biri için eza n okuma konusunda yukarýda
geçtiði þekilde görüþ ayrýlýðý bulunmaktadýr.
Kiþi kaza namazýný vakit
namazýnýn peþinden uzunca ara vermeden kýlacaksa vakit namazý için eza n
okumaz. Ancak kaza namazý için eza n okuduktan sonra vakit girmiþse, vaktin girdiðini
bildirmek için ezan okur. Vakit namazý için eza n okuduktan sonra kaza namazý
olduðunu hatýrlasa vakit namazýnýn hemen ardýndan kazayý kýlarsa kaza için ezan
okumasý sünnet deðildir. Çünkü bu gerçekte kazanýn vakti deðildir. Ayný þekilde
alimler þöyle demiþlerdir: "Kiþi iki ezaný peþpeþe ancak yukarýda
belirtilen durumda okur". Bu, genel prensiptir.
Ben [Þirbini] bunu kendi
görüþüm olarak ileri sürdüm, baþkasýnda bu görüþü görmedim.
Kiþi cem-i takdým veya
cem-i tehir suretiyle namazlarý cem etse [þu ihtimaller söz konusu olur]:
Namazlarý peþpeþe kýlar ve önce vaktin namazý ile baþlarsa her iki durumda da
ilk namaz için ezan okur, ikincisi için eza n okumaz. Bu konuda görüþ ayrýlýðý
yoktur.
Vaktin namazý ile
baþlamaz ve iki namazý peþpeþe kýlarsa ikincisi için eza n okumaz. Bu konuda da
görüþ ayrýlýðý yoktur. Ýlki için ezan okumasý konusunda ise daha önceki görüþ
ayrýlýðý söz konusudur.
Tercih edilen görüþe
göre yalnýzca ilk namaz için ezan okur, ikincisi için kamet getirir.
[*] - Çünkü Nebi
(s.a.v.) akþam ve yatsý namazlarýný Müzdelife' de bir ezan ve iki Mmet ile
kýlmýþtýr.
Bu hadisi Buhari ile
Müslim, Cabir'den rivayet etmiþtir. (Buhari, Hac, 1106; Müslim, Hac, 3099)
[*] - Buhari ve Müslim,
Ýbn Ömer aracýlýðýyla Nebi (s.a.v.)'in bu namazlarý iki kamet ile kýldýðýný
rivayet etmiþtir.
Bu hadise þöyle cevap
vermiþlerdir: Ýbn Ömer kameti aklýnda tutmuþ, Cabir ise ezaný aklýnda
tutmuþtur. Cabir'in rivayetini tercih etmek gereklidir; çünkü onda fazladan bir
bilgi bulunmaktadýr. Bir þeyi bilenin delili, bilmeyenin delilinden daha
güçlüdür. (Genel kural) Bu kural gereðince Cabir, Nebi (s.a.v.)'in haccýný tam
olarak görmüþ ve saðlam bir þekilde ezberlemiþ olduðundan onun hadisine itim ad
edilmesi daha önceliklidir.
G. KADINLARIN
NAMAZINDA EZAN VE KAMET
Meþhur olan görüþe göre
kadýnlar cemaati için kamet getirmek menduptur, ezan okumak mendup deðildir.
A. KADINLARIN CEMAATLE
NAMAZ KILMASI HALÝNDE EZAN VE KAMET
[Cemaatle namaz kýlan
kadýnlarýn cemaati için kamet getirilmesi ve eza n okunmasý konusunda üç görüþ
vardýr]:
[Birinci görüþ]: Meþhur
olan görüþe göre kadýnlar cemaati için içlerinden birinin kamet getirmesi
menduptur. Ezan okumak mendup deðildir. Çünkü kadýnýn yüksek sesle ezan okumasý
halinde fitnenin söz konusu olmasýndan korkulur. Kamet ise hazýr olanlarý
namaza kaldýrmak için olduðundan kamette ezanda olduðu kadar ses yükseltilmez.
[Ýkinci görüþ]: Hem ezan
okunmasý hem kamet getirilmesi menduptur. Bunu içlerinden biri yapar. Ancak sesini
arkadaþlarýnýn duyacaðýndan daha fazla yükseltmez.
[Üçüncü görüþ]: Ne ezan
ne de kamet mendup deðildir. Ezanýn mendup olmamasýnýn sebebi yukarýda [birinci
görüþte] geçti. Kametin mendup olmamasýnýn sebebi ise onun ezana tabi
olmasýdýr.
B. TEK BAÞINA NAMAZ
KILAN KADIN ÝÇÝN EZAN VE KAMETÝN HÜKMÜ
Tek baþýna namaz kýlan
kadýn hakkýnda eza n ve kamet getirme konusundaki görüþ ayrýlýðý, tek baþýna
namaz kýlan erkeðin ezan ve kamet okumasý konusundaki görüþ ayrýlýðýna
baðlýdýr:
"Tek baþýna namaz
kýlan erkeðin ezan ve kamet okumasý mendup deðildir" dediðimizde kadýnýn
ezan ve kamet okumasýnýn mendup olmadýðý ittifakla kabul edilir.
NevevÝ "kadýnlar
cemaati için" demek yerine "kadýnlar için" dese daha iyi olurdu.
NevevÝ el-Mecmu'da þöyle
demiþtir: "Cinsiyeti belirsiz kiþi bu konularýn tümünde kadýn
hükmündedir".
Yukarýdaki meselede ilk
görüþe göre kadýnlarýn ilki gizlice cemaat için ezan okursa bu mekruh olmaz,
Allah (celle celalühü)'ý zikretmek olur. Þayet arkadaþlarýnýn duyacaðýndan
fazla sesini yükseltirse, Hocamýz Zekeriya el-Ensarf "orada yabancý bir
erkek varsa" ifadesini eklemiþtir, bu, týpký erkeklerin huzurunda açýlmasý
gibi haram olur. Çünkü erkek kadýnýn yüzünden etkilendiði gibi sesinden de
etkilenir. Zekeriya el-Ensari, Rafii ve Nevevl'ye uyarak "orada yabancý
bir erkek varsa" ifadesini Þerhu'l-Behce isimli eserinde zikretmemiþtir.
Ancak belirtilen gerekçe sebebiyle bunun zikredilmesi daha iyidir.
[Soru]: Kadýnýn yabancý
bir erkek yanýnda þarký söylemesini caiz görmüþlerdir. Þu halde þarký söylemek
ile ezan okumayý bu hüküm açýsýndan niye eþit tutmamýþlardýr?
[Cevap]: Yabancý bir
erkeðin, fitneden emin olsa bile bir kadýnýn söylediði þarkýyý dinlemesi
mekruhtur. Ezaný dinlemek ise müstehaptýr. Þayet kadýnýn ezan okunmasýna izin
verilecek olursa, yabancý bir erkeðin fitne doðurmasý ihtimali olan bir þeyi
dinlemesine kapý açýlmýþ olur. Bu ise dinen mümkün deðildir.
Kadýnýn Kur'an okumasý
da evleviyetle bu hükme tabidir. Çünkü Kur' an okuyaný dinlemek sünnettir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN