|
NAMAZ / BOZAN ÞEYLER-KONUÞMAK |
I. NAMAZDA BÝR DURUMLA
KARÞILAÞAN KÝÞÝNÝN BUNU NASIL HABER VERECEÐÝ
Namazda bir durumla
karþýlaþan kimsenin; örneðin imamý uyarmak, girmek isteyen kimseye izin vermek,
kör bir kimseyi uyarmak gibi bir durumla karþý karþýya olan kimsenin
sübhanallah demesi, kadýnýn ise sað elini sol elinin üzerine vurmasý sünnettir.
1. Namaz kýlarken bir
durumla karþýlaþan [ve bir uyarýda bulunan] kimselnin yapmasý gereken nedir?]
> Örneðin yanýlan
imamýný uyarmak,
> yanýna girmek
isteyen kimseye izin vermek,
> tehlikeli bir
durumda kör, tehlikenin farkýnda olmayan kiþi veya bir çocuðu uyarmak,
> zalim bir kimse
veya bir yýrtýcý hayvan tarafýndan kovalanan bir kimseyi uyarmak
[durumunda olan kiþi
erkekse] sübhdnallah demesi, kadýnlarýn ise -çift cinsiyetli þahýslar da
kadýnlar gibidir- ellerini çýrpmasý sünnettir.
2. Kadýn sað elinin içi
ile sol elinin dýþýna vurmak, tersini yapmak, sað elinin dýþýný sol elinin
içine vurmak, yahut tersini yapmak suretiyle ~ uyarýda bulunur. Bir elinin
içini diðer elinin içine [alkýþ yapar gibi] vurmaz.
Nevevl'nin ilk sözü þu
durumu da kapsamaktadýr: Sað elin dýþý ile sol elin içine vurmak, sol elin dýþý
ile sað elin içine vurmak caizdir.
Nevevi'nin "bunun
gibi veya bu ikisinin aksi" ifadesi sað elin içi ile sol elin dýþýna
vurmak veya sol elin içi ile sað elin dýþýna vurmaktýr. Bir elin içi ile diðer
elin içine vurmaya gelince Rafii þöyle demiþtir: Bu uygun olmaz; çünkü bu
hareket bir oyundur. Bununla birlikte kiþi haram olduðunu bilerek oyun
suretinde bunu yaparsa, az bile yapmýþ olsa namazý bozulur; çünkü oyun namazIa
çeliþir.
Bundan þu da anlaþýlýr:
Bir kadýn yukarýda geçen dört þekilden birini oyun amaçlý olarak yaptýðýnda da
hüküm böyledir [yani namazý bozulur]. Bu, doðrudur.
Alimler "kadýn bunu
oyun amaçlý yaparsa" diye belirtmiþlerdir; çünkü genellikle oyun böyle
oynanmak istenir.
Hocam Remlý þöyle fetva
vermiþtir: Bir kimse bir þahýsla oyun oynamak amacýyla namazda orta parmaðýný
kaldýrsa namazý bozulur.
[*] - Namazda bir
durumla karþýlaþan kimsenin ne yapmasý gerektiði ile ilgili temel delil Buhari
ve Müslim'deki þu hadistir: Namazda baþýna bir þey gelen kimse
"sübhonallah" desin. El çzrpmak ise yalnýzca kadýnlara özgüdür. (Buhari,
el-amel fi's-salat, 1218; Müslim, salat, 953)
Çift cinsiyetli þahýslar
da bu meselede kadýnlar ile ayný hükme tabidir.
3. Namazda iken bir
durumla karþýlaþan erkek sübhOnallah derken bununla hem bir þeyanlatmak hem de
Allah'ý anmayý kastetmelidir, yalnýzca bir þeyanlatmak için bunu söylerse
namazý bozulur. El-Mühezzeb'te ise "bu durumda namaz bozulmaz, çünkü
kiþinin böyle yapmasý [hadisle] emredilmiþtir" demiþ, Nevevi de buna dair
bir yorum yapmamýþtýr.
Kiþi sübhanallah derken
herhangi bir þeye niyet etmediðinde de böyledir.
4. [Soru]: Nevevi
namazda iken bir uyarýda bulunmak isteyen kimsenin sübhanallah demesinin
müstehap olduðunu söylemekle yetinmiþtir. Oysa [bu her zaman müstehap
olmayabilir:]
> Kör bir kimseyi
[bir tehlikeye karþý] uyarmak [için sübhanallah] demek farzdýr.
> Ýmam, birinci
teþehhüd gibi namazIn müstehaplarýndan olan bir fiili terk etmeye yeltendiðinde
onu uyarmak müstehaptýr,
> Ýçeri girmek
isteyen kimseye izin vermek için sübhanallah demek mübahtýr.
[Cevap]: Nevevi sübhanallah
demek ve el çýrpmak konusunda erkekler ile kadýnlarýn hükmünü ayýrmak amacýyla
bu ifadeyi kullanmýþtýr. Bununla uyarýda bulunmanýn hükmünü belirtmek
istememiþtir.
Buna göre metinde
uyarýda bulunmanýn farz mý, mendup mu yoksa mübah mý olduðu konusu yer almamýþ
olmaktadýr. Þüphesiz ki el-Minhac metnindeki ilk örnekte olduðu gibi mendup bir
sebeple uyarýda buhunmak mendup, ikinci örnekte olduðu gibi mübah bir sebeple
uyarýda bulunmak mübah, üçüncü örnekte vb. durumlarda olduðu gibi farz bir sebeple
uyarýda bulunmak farzdýr.
5. Namazda iken bir
uyarýda bulunmak isteyen erkek ellerini çýrpsa veya kadýn sübhanallah dese bu
caiz olmakla birlikte -Nevevi'nin sözünden anlaþýlacaðý üzere- sünnete aykýrý
hareket etmiþ olurlar.
6. Zerkeþi þöyle demiþtir:
Alimler, kadýnýn ellerini çýrparak uyarýda bulunacaðýný mutlak olarak
belirtmiþlerse de bu yalnýzca kadýnýn namaz kýldýðý yerde yabancý erkeklerin
bulunmasý durumunda söz konusudur. Þayet yanýnda yalnýzca kadýnlar varsa veya
mahrem erkekler varsa, nasýl ki onlarýn yanýnda iken kýraati açýktan
yapabiliyorsa uyarýyý da sübhanallah diyerek yapar.
Hocamýz Zekeriya el-
Ensan Þerh ü' r-Ravd adlý eserinde Zerkeþi'nin adýný belirtmeksizin bu görüþe
katýlmýþtýr. Bununla birlikte itimad edilecek görüþ, alimlerimizin mutlak
ifadesidir.
7. Alimlerimizin konuyla
ilgili genel ifadelerine bakýlýrsa, ihtiyaç durumunda kadýnýn peþpeþe ve çokça
ellerini çýrpmasýnýn namaza bir zararý yoktur. Son dönemdekilerden biri bunun
namaza zararý olduðunu söylemiþse de el-Kifaye'de de belirtildiði gibi bunun
bir zararý yoktur.
[Soru]: Kiþinin namazda
iken önünden geçmek isteyen kiþiye engelolmaya çalýþmasý uzarsa ve çok
gerçekleþirse bunun namaza zararý olur. Bizim meselemizde niçin böyle olmuyor?
[Cevap]: Uyarýda
bulunmak, hafif bir fiil olduðu için bunun peþpeþe ve çok olmasýna göz
yumulmuþtur. Bu, eli kýpýrdamadýðýnda tesbih çekerken parmaklarý kýpýrdatmak
gibidir. Yahut da uyuz hastalýðý sebebiyle eli devamlý hareket ettirmek
gibidir. Hepsinde de ortak olan nokta "bir ihtiyaç sebebiyle bu hareketin
yapýlmasýdýr" ki bunun bir zararý yoktur. Hatta Zerkeþ! "avucu
hareket ettirmek, parmaklarý hareket ettirmek gibidir" demiþtir. Bunun
eleþtiriye açýk yönü daha sonra ele alýnacaktýr.
8. Uyarý sadece namazý
bozan bir fiil ile veya konuþmakla yapýlabilecekse bunu yapmak gerekir, namazý
bozan fiille uyarý yapýldýðýnda namaz bozulmuþ olur.
[Zorunlu bir uyarý
yapmak amacýyla kiþi namazda konuþtuðunda namaz bozulur mu? Bu konuda
Nevevi'nin ifadelerinden iki farklý görüþ anlaþýlmaktadýr]
[Birinci görüþ]:
er-Ravda' da belirtildiðine göre ikinci durumda da [konuþma durumunda da] ayný
þekilde namaz bozulur.
[Ýkinci görüþ]:
Et-Tahkik'te bu durumda namazýn sahih olacaðý söylenmiþ ve el-Mecmu'daki ifadeden
de "uyarý baþka þekilde mümkün deðilse" bunun namazý bozmayacaðý
anlaþýlmaktadýr.
Ýtimad edilecek olan
görüþ birincisidir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN