|
CUMA NAMAZI VAKTÝNDE |
5. CUMA VAKTÝ ALIÞ-VERÝÞ
YAPMAK
[Cuma günü haram ve
mekruh olan fiiller]
1. Hatip minbere
çýktýðýnda okunan eza n sýrasýnda Cuma namazý kendisine farz olan kiþinin alýþ-veriþ
vb. iþlerle uðraþmasý haramdýr. Bununla birlikte alýþ veriþ yaparsa bu geçerli
olur.
2. Güneþin batýya
dönmesinden sonra ezan okunmadan önce alýþ veriþ yapmak ise mekruhtur. Allah
daha iyi bilir.
A. CUMA NAMAZI
VAKTÝNDE ALIÞ-VERÝÞ vb. ÞEYLERLE UÐRAÞMANIN HÜKMÜ
B. CUMA NAMAZI
VAKTÝNDE YAPILAN ALlÞ-VERÝÞÝN GEÇERLÝLÝÐÝ
C. ÖGLEDEN SONRA
EZANDAN ÖNCE ALlÞ-VERÝÞ YAPMANIN HÜKMÜ
A. CUMA NAMAZI
VAKTÝNDE ALIÞ-VERÝÞ vb. ÞEYLERLE UÐRAÞMANIN HÜKMÜ
Hatip minbere
oturduðunda onun önünde ezan okunmaya baþlandýktan sonra Cuma namazý kendisine
farz olan kiþinin alým-satým vb. akitler, çalýþma ve Cuma namazýna gitmeye
engelolan diðer iþlerle uðraþmasý haramdýr.
[*] - Çünkü Allah þöyle
buyurmuþtur: Ey Ýman edenler! Cuma günü namaz için çaðrýldýðýnda Allah'ý
zikretmeye koyun ve alýþ-veriþi býrakýn. Bilirseniz bu sizin için
daha hayýrlýdýr. [Cuma,
9]
Bu ayet alýþ-veriþle
ilgili olmakla birlikte gerek akit gerekse diðer meþguliyetler buna kýyas
edilmiþtir. (Kýyas)
Nevevl'nin ifadesinden anlaþýlmamakla
birlikte biri kendisine Cuma namazý farz olan, diðeri olmayan iki kiþi Cuma
namazý vakti alýþveriþ yapsalar her ikisi de günahkar olurlar. Çünkü Cuma
namazý kendisine farz olan kiþi günah iþlemiþ, diðeri ise ona yardýmcý
olmuþtur. Bunu Ýmam Þafil (r.a.) belirtmiþtir. Yine Ýmam Þafii' {r.a.)'nin
ifadeleri arasýnda yer alan "yalnýzca Cuma namazý kendisine farz olan kiþi
günahkar olur" þeklindeki ifade "Cuma namazýný kaçýrma günahý"
þeklinde anlaþýlmalýdýr. Günaha yardýmcý olmanýn günahý ise ikinci þahýs
üzerinedir.
Ezrai ve diðer bazýlarý
þöyle demiþlerdir: Kiþi ab de st almak için suya, avretini örtmek için elbiseye
veya açlýktan ölmemek için yiyeceðe muhtaç olsa ve Cuma vaktinde bunu satýn
alsa bunu yapmasý haram olmaz.
Nevevi'nin "meþgulolmak"
ifadesi, Cuma namazýna giderken alýþ-veriþ yapmanýn caiz olduðunu gösteriyor.
Nevevi el-Mecmu'da þöyle demiþtir: "Çünkü amaç kiþinin Cuma namazýna
gitmekten geri kalmamasýdýr. Ancak mescidde alýþ-veriþ vb. akitlerle
meþgulolmak mekruhtur. Çünkü mescidin böyle þeylerden uzak tutulmasý gerekir.
Yine hatibin minbere çýkmasýndan sonra da Resulullah (s.a.v.), Hz. Ebu Bekir ve
Hz. Ömer zamanýnda mevcut olan eza n [yani ikinci ezan] okununcaya kadar
alýþ-veriþI e meþgulolmak mekruhtur.
B. CUMA NAMAZI VAKTÝNDE
YAPILAN ALlÞ-VERÝÞÝN GEÇERLÝLÝÐÝ
Cuma namazý vaktinde
alýþ-veriþ yapmasý kendisine haram olan kiþi [söz konusu yasaða raðmen]
alýþ-veriþ yaparsa bu geçerli olur. Diðer akitler de böyledir. Çünkü burada
alýþ-veriþin yasak olmasý akdin dýþýndaki bir sebepten [yani Cuma namazýný
býrakýp baþka bir þeyle meþgulolmaktan] kaynaklanmaktadýr. Bu, akdin
geçerliliðini engellemez. Bu, gasp edilen arazide namaz kýlmaya benzer. Nevevi
"þayet alýþ-veriþ yaparsa" ifadesi yerine "þayet akit yaparsa"
demiþ olsa, benim eklediðim diðer açýklamalarý da kapsamýþ olacaktý.
C. ÖGLEDEN SONRA
EZANDAN ÖNCE ALlÞ-VERÝÞ YAPMANIN HÜKMÜ
Cuma namazý kendisine
farz olan kiþinin öðleden sonra [ikinci] ezandan önce alýþ-veriþ vb. yukarýda
zikredilen þeylerle meþgulolmasý mekruhtur. Çünkü farz olan namazýn vakti
girmiþtir. Namaza gitmekle meþgulolmayýp baþka þeyle meþgulolmak namazdan yüz
çevirmek gibidir.
Ýsnevi "Mekke gibi
Cuma namazýnýn biraz geç kýlýndýðý þehirlerde öðleden sonra alýþ-veriþ yapmanýn
mekruh olmadýðý" görüþünü güçlü bulmuþtur.
Cuma günü öðleden önce
alýþ-veriþ yapmak mekruh deðildir. Gerek bu hüküm gerekse öðleden sonra henüz
ezan okunmamýþken alýþveriþ yapmanýn haram olmamasý hükmü -Ýbnü'r-Rif'a'nýn da
belirttiði üzere- [Cumaya yetiþmek için] o vakitte yola çýkmasý gerekmeyen
kimse içindir. Þayet o vakitte Cuma'ya gitmesi gereken kiþi alýþ-veriþi e
meþgulolursa bu haram olur.
Not:
Mezhebimize mensup
alimler Cuma günü ve diðer günlerde gerek mescide giderken gerekse mescidde
iken [el] parmaklarýný birbirine geçirmenin mekruh olduðunu söylemiþlerdir.
Yine kiþi gerek namazda iken gerekse namazý beklemekteyken buna benzer boþ
þeylerle meþgulolmasý da mekruhtur. Namazý beklerken bunlarý yapmak mekruhtur;
çünkü kiþi namazý beklediði sürece namazda kabul edilir.
[*] - Müslim, Ebu
Hureyre'den (r.a.) þunu rivayet etmiþtir: Sizden biriniz namaz kýlmak amacýyla
beklediði sürece namazdadýr. (Müs!im, Mesacid, 1359)
[Soru]:
Buharl'nin rivayet
ettiðine göre zülyedeyn olayýnda(119) Nebi (s.a.v.) namazda ikinei rekattan sonra
selam verince mescidde parmaklarýný birbirine geçirmiþtir. Ayrýca bunun dýþýnda
parmaklarýný birbirine geçirdiði durumlar da mevcuttur.
[Cevap]:
Parmaklarýný birbirine
geçirmek namaz kýlan ve namaz kýlmak amacýyla bekleyen kiþi açýsýndan mekruhtur.
Nebi (s.a.v.) ise namazý bitirdiðini düþündüðü için parmaklarýný birbirine
geçirmiþtir.
Mescide gelen kiþinin
sað ayaðý ile mescide girmesi ve girerken þöyle demesi sünnettir:
"Bismillah.
Allahümmeðfirli veftah li ebvdbe rahmetik"(l20) Müzený þöyle demiþtir:
"Meseide giren kiþi ayrýca Nebi (s.a.v.)'e salavat getirir ve þöyle der:
"Allahümmec'alni
min evcehi men teveccehe ileyke ve akrabi men tekarrabe ileyke ve encahi men
deake ve tedarraa ve erbehi men talebe ileyk"(= Allah'ým beni sana
yönelenlerin en çok yöneleni, sana yaklaþmayý isteyenlerin en yakýný, sana dua
eden ve niyazda bulunanlarýn en baþarýlýsý, seni talep edenlerin en kazançlýsý
kýl)
[*] - Beyhaki þunu
rivayet etmiþtir: Sizin için her Cuma günü bir hac ve umre vardýr",
(Beyhaki, Cuma, lll, 241)
Hac, cumaya hazýrlanmak,
umre ise Cuma namazýndan sonra ikindiyi beklemektir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN