|
GÝYÝLMESÝC CAÝZ OLAN OLMAYAN GÝYSÝ |
2. NECÝS ELBÝSE GÝYMEK
Namaz ve buna benzeyen
[tavaf, Cuma hutbesi vb. farz] þeyler dýþýnda necis hale gelen elbiseyi giymek
helaldir.
Köpek ve domuz derisinden
yapýlan elbiseyi giymek ise -savaþýn aniden bastýrmasý ve baþka elbise
bulunmamasý hariç- helal deðildir.
Daha doðru görüþe göre
[boðazlanmaksýzýn] ölmüþ hayvanýn derisi de böyledir.
Meþhur olan görüþe göre
necis olan yað ile [mescid dýþýndaki yerleri] aydýnlatmak caizdir.
A. NECÝS HALE GELEN
ELBÝSEYÝ GÝYMENÝN HÜKMÜ
[Aslen necis olmamakla
birlikte daha sonradan] necis hale gelen elbiseyi farz namaz, farz tavaf, Cuma
hutbesi dýþýnda giymek, -þayet kiþinin bedenine bu elbiseden bir yaþlýk bulaþarak
necis kýlmzyorsahelaldir. Ancak kiþi ibadete baþladýktan sonra böyle bir
elbiseyi giyerse -vakit geniþ olsun ya da olmasýn- bu haram olur, çünkü farzý
kesmiþ olmaktadýr.
Nafile namaz ise bundan
farklýdýr; çünkü nafile namazý kesmek caiz olduðundan bu haram olmaz.
Kiþi nafile veya vakti
geniþ olan farz namaza baþlamadan önce bu elbiseyi giyerse; bu elbiseyi giydiði
için deðil fasid bir ibadete baþladýðý için haramlýk söz konusu olur. Bu
bilgiden yararlan, çünkü bu gerçekten önemli bir konudur.
Bu elbiseyi giymenin
caiz olduðu durumda -sonraki bazý alimlerin de dediði gibi- doðruya en yakýn
olan görüþ þudur: Bir ihtiyaç olmaksýzýn bu elbise ile mescidde kalmak haram
olur; çünkü mescidlerin necasetlerden uzak tutulmasý gerekir.
B. KÖPEK VE DOMUZ
DERÝSÝNDEN YAPILAN ELBÝSE GÝYMEK
Köpek ve domuz
derisinden yapýlan elbiseyi giyme k [ibadet dýþýnda bile olsa] helal deðildir;
çünkü domuz canlý iken onun hiçbir þeyinden yararlanmak hel al deðildir.
Köpekten ise yalnýzca avcýlýk [koruma, sürüyü bekleme] gibi iþlerde yararlanmak
helaldir. Domuz ve köpekten bunun dýþýnda hayatta iken bile faydalanýlamadýðýna
göre öldükten sonra onlardan yararlanmak hiç helal olmaz. Domuz ve köpekten
doðan yavrular veya birinden [birinin baþka hayvanla birleþmesinden] doðan
yavrular da bu hükme tabidir.
Ancak savaþýn aniden
bastýrmasý sebebiyle kiþi bu elbiseyi giymezse ölmekten, soðuk veya sýcak hava
yahut baþka bir sebeple bir organýný kaybetmekten korkar da domuz ve köpek
derisinden yapýlan elbise dýþýnda bir þey bulamazsa -açlýktan ölmek üzere olan
kiþinin ölmüþ hayvan eti yemesi caiz olduðu gibi- bu da caiz olur. Buna göre
kiþi kendi bedenini gerek köpek gerekse domuz derisiyle örtebileceði gibi
bedeni üzerine koyduðu deriyi diðerinin derisi ile de örtebilir.
Nevevi el-Mecmu'da þöyle
demiþtir: Alimler bu ifadeyi bu þekilde genelolarak ifade etmiþlerdir. Bununla
muhtemelen "edinilmesi helal olan köpeðin derisini" ve
"öldürülmesi emredilmeyen domuzun derisini" kastetmiþlerdir. Bu
konuda siyer bahsinde alim/erin zikrettiði bazý farklý görüþler ve ayrýntýlar
söz konusudur.
Bazýlarý "kiþi
bedenini domuzla örtemez; çünkü' domuzu edinmek hiçbir durumda helal deðildir.
[Köpekle ise örtebilir. Çünkü bu durumda] örtülen þey edinilmesine [din
tarafýndan] izin verilmiþ bir þeydir" demiþlerdir.
Buna þu þekilde cevap
verilmiþtir: [Evet köpeðin edinilmesine dinde izin verilmiþtir ancak] dinde
köpeðin bu þekilde kullanýlmasýna izin verilmemiþtir. Hem bu kabul edilse bile
kiþi örtünmekten dolayý deðil edinmekten dolayý günahkar olur. Yahut da kiþinin
örtünmede kullandýðý domuz "ehli zimmetin domuzlarý" þeklinde
yorumlanýr. Çünkü onlarýn domuz edinmelerine göz yumuluro Yahut da bu, kiþinin
açlýktan ölmemek için edindiði domuz eti ile örtünmesidir.
Köpek, domuz veya bu
ikisinden doðma yavrular yahut bunlarýn birbiri ile birleþmesinden doðan
hayvanlar dýþýnda baþka bir hayvaný bunlarýn derisi ile örtmeye gelince bu caiz
deðildir.
Kiþinin köpek ve domuz
[gibi aslen necis olan iki hayvanýn derisi dýþýnda] sonradan necis hale gelen
bir deri ile örtünmesine gelince bu caizdir.
C. BOÐAZLANMAKSIZIN
ÖLMÜÞ HAYVANIN DERÝSÝ ÝLE ÖRTÜNMEK
Köpek ve domuz dýþýnda
bir hayvan ölse, bunun derisini tabaklama iþleminden önce giymek [helalolur mu?
Bu konuda mezhep içinde iki görüþ vardýr]
Daha doðru görüþe göre
bunlarý giymek helal olmaz. Ancak bir zorunluluk varsa, köpek derisini giymek
helal olduðu gibi bu da helal olur.
D. GÝYÝM KUÞAMA ÝLÝÞKÝN
BAZI HÜKÜMLER
1. Ýnsanýn bedeninde,
saçýnda, elbisesinde necis bir þey kullanmasý da haramdýr. Çünkü kiþi ibadeti
yerine getirmek için necasetten uzak durmakla yükümlü tutulmuþtur. Saçlarý veya
sakalý taramada fildiþinden yapýlmýþ tarak kullansa, þayet [saçta veya tarakta]
bir ýslaklýk bulunursa necaset söz konusu olur [ve bu durumda söz konusu taraðý
kullanmak helal olmaz]. Þayet bir ýslaklýk yoksa fildiþinden yapýlma taraðý
kullanmak -el-Mecmu'da belirtildiðine göre- mekruh olur. Ýsnevý ise buna
muhalefet ederek fildiþi taraðý kullanmanýn mutlak olarak haram olduðunu
söylemiþtir. Buveytl[nin muhtasar adlý eserin] de belirtildiðine göre Ýmam
Þafiý (r.a.) yukarýda belirtildiði þekilde bir ayrým yapmýþ, bir grup alim de
bunu tek görüþ olarak aktarmýþlardýr. Alimler fildiþini parlaklýðý ile beraber
çok kuru olmasý sebebiyle istisna etmiþ olmalýdýrlar.
2. Ýnsan derisi temiz
olmakla birlikte -bir zorunluluk söz konusu olmadýkça- kullanýlmasý haramdýr.
3. Diný bir amaç söz
konusu olmaksýzýn sert-kaba elbise giymek mekruhtur. Nevevi bu görüþü
Mütevelli'den aktarmýþ ancak el-Mecmu'da bunun [mekruh olduðu görüþünü tercih
etmeyip] "sünnete aykýrý olduðu" görüþünü tercih etmiþtir.
4. Sarýðýn ucunu aþýrý
bir þekilde uzun býrakmak, elbise vb. þeyleri topuklardan öteye sarkýtmak
kendini beðenmiþlik sebebiyle olursa haramdýr, baþka sebeple olursa mekruhtur.
Sünnete uygun olan sarýðýn ucunun iki kürek kemiði arasýnda olmasýdýr.
Sarýðý ucunu [normal bir
þekilde] sarkýtarak veya sarkýtmaksýzýn giymek caizdir, bu ikisinde bir
mekruhluk söz konusu deðildir; ancak sarkýtmak daha faziletlidir.
5. Kadýnýn elbisesini yerde
bir arþýn sürünecek þekilde uzun yapmasý caizdir.
Nevevi el-Mecmu' da
þöyle demiþtir: En yerinde görüþ kadýnýn elbisesinin, topuklardan veya yere
deðdiði bölümden itibaren deðil erkeklerin elbiselerini uzatmalarý müstehap
olan kýsýmdan sonra bir arþýn daha uzun olmasýdýr. Erkeklerin elbiselerini
bacaklarýnýn yarýsýna kadar uzatmalarý müstehaptýr. [Yani kadýnýn elbisesinin,
bacaðýn yarýsýndan sonra bir arþýn -yaklaþýk yarým metre- daha uzun olmasý
müstehaptýr.]
6. Düðmeli veya düðmesiz
olarak; palto, yenleri geniþ cübbe, gömlek vb. elbiseler giymek -bunlar kiþinin
avretini göstermediði sürece- caizdir. Elbisenin yenlerinin [kollarýnýn] kýsa
olmasý sünnettir; çünkü Nebi {s.a.v.)'in elbisesinin kollarý bileklerine
kadardý. Elbisenin ve kollarýnýn çok geniþ tutulmasý bidat, israf ve boþ yere
malý [kumaþý] zayi etmektir. Bunu Ýzz b. Abdüsselam söylemiþ ve devamýnda þöyle
demiþtir: "Kiþinin, alim olduðunun bilinmesi ve kendisine soru sorulmasý
amacýyla alimlere özgü elbise giymesinde bir sakýnca yoktur."
Bir defasýnda ben
ihramlý idim. Tavafýn edebine aykýrý hareket eden bir grup hacý adayýnýn
yaptýðýna tepki gösterdim ancak onlar beni tanýmadýklarý için söylediðimi kabul
etmediler. Fakihlere ait elbiseyi giydikten sonra onlarýn yaptýðýna tepkimi
gösterdim. Bunun üzerine beni dinlediler ve söylediklerimi yaptýlar. Kiþi böyle
bir amaçla bu elbiseyi giyerse bundan dolayý sevap alýr. Çünkü bu, Allah'ýn
emrinin tutulmasý ve yasaðýndan kaçýnýlmasýna sebep olmaktadýr.
E. NECÝS YAÐIN
AYDINLATMADA KULLANILMASI
Ölmüþ hayvanýn etindeki
yað gibi aslen necis olan bir yaðýn veya sonradan içine necaset düþmesi
sebebiyle necis hale gelmiþ zeytinyaðý gibi bir yaðýn mescid dýþýndaki yerlerin
aydýnlatýlmasý için kullanýlmasý[nýn hükmü nedir? Bu konuda iki görüþ vardýr]
[Birinci görüþ]
Meþhur olan görüþe göre
bu mekruh olmakla birlikte helaldir.
[*] - Çünkü Nebi
(s.a.v.)'e içine fare düþmüþ yað hakkýnda soru sorulduðunda þöyle cevap verdi:
Yað katý ise fareyi ve etrafýndaki yaðý atýn, sývý ise bunu aydýnlatmada kullanýn
[bir diðer rivayette, ondan yararlanýn]. (Ebu Davud, Et'ime, 3842)
Bu hadisi Tahavi rivayet
etmiþ ve senetteki ravllerin güvenilir olduðunu söylemiþtir.
[Ýkinci görüþ]
Diðer görüþe göre,
necasetin dumaný sebebiyle bu caiz deðildir.
Kiþi bu dumana yakýn
durduðunda duman lam bad an kiþinin bedenine veya elbisesine bulaþabilir.
Ýlk görüþe göre lambanýn
dumaný az miktarda olduðu için bu dinen affedilir.
Mescidin necis yaðla
aydýnlatýlmasý ise caiz deðildir; çünkü - Ýbnü'l-Mukrý'nin Ezrai ve Zerkeþi'ye
tabi olarak tek görüþ þeklinde rivayet ettiðine göre - mescid bu yaðýn
dumanýndan necis olur. Ýsnevý ise bunun caiz olduðu görüþüne meyletmiþtir.
El-Beyan'da
belirtildiðine ve Gazzi'nin Cüveyný'den naklettiðine göre köpek vb. hayvanlarýn
etindeki yað da bundan istisna edilir.
Gazzý þöyle 'demiþtir:
Necis hale gelen zeytinyaðýnýn kullanýlmak üzere yapýlýp satýlmasý caizdir.
Nevevi el-Mecmu'da þöyle
demiþtir: Ölmüþ hayvanýn iç yaðý ile gemilerin yaðlanmasý, bunlarýn köpeklere
ve kuþlara yedirilmesi, binek hayvanlarýna necis arpabuðday yedirilmesi
caizdir.
Son hükümler:
1. Tek bir ayakkabý,
terlik vb. giyerek yürümek mekruhtur, çünkü bu yasaklanmýþtýr. Bunun gerekçesi
bu þekilde düzgün yürümenin mümkün olmamasýdýr. Bir görüþe göre ise bu kiþinin
ayaklarý arasýnda adaletli davranýþý terk etmesinden dolayý yasaklanmýþtýr.
2. Kiþinin ayakta
dururken ayakkabýsýný giymesi de, konuyla ilgili yasaktan dolayý mekruhtur.
3. Kiþinin ayakkabý vb.
bir þey giymeye sað taraftan baþlamasý, çýkarmaya ise sol taraftan baþlamasý
sünnettir.
4. Demir veya kurþundan
yüzük takmak mübahtýr, herhangi bir mekruhluk söz konusu deðildir.
5. Erkeðin sað veya sol
elinin yüzük parmaðýna gümüþ yüzük takmasý sünnettir, sað eline takmasý daha
faziletlidir. Tek baþýna sol eline takmasý veya her iki eline de yüzük takmasý
caizdir. Yüzüðün taþýný avuç içine dönük olarak yapmak daha faziletlidir. Ne
miktarda olan yüzük taþýnýn israf sayýlýp sayýlmayacaðý konusunda örf dikkate
alýnýr.
6. Elbisede arpadan
yapýlmýþ kala kullanýlmasý haram deðildir.
Elbiseleri kolalamayý,
elbiselere [sapa vb. bir þeyle] vurarak temizlemeyi ve parlatmayý terk etmek
daha iyidir.
Zerkeþi "elbiseyi
katlamak ve [katlarken] Allah'ýn adýný anmak uygun olur" demiþtir. Çünkü Taberaný
þunu rivayet etmiþtir: Elbiselerinizi katladýðýnýzda Allah'ýn adýný anýn. Böyle
yapýn ki onu geceleyin cinler gündüz de siz giyerek çabuk eskitmeyin.
(Taberani, el-Mu'cemü'l-kebir, XI, 303)
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN