|
HAC - UMRE |
2. HACCIN VE UMRENÝN
HÜKMÜ
A. HACCIN HÜKMÜ
B. UMRENÝN HÜKMÜ
A. HACCIN HÜKMÜ
Hac farzdýr.
Hac farzdýr. Bunun delili
þu ayetlerdir: Þüphesiz, insanlar için kurulan ilk ibadet evi, elbette
Mekke'de, alemlere rahmet ve hidayet kaynaðý olarak kurulan Ka'be'dir. Onda
apaçýk deliller, Makam-ý Ýbrahim vardýr.
Oraya kim girerse, güven
içinde olur. Yolculuðuna gücü yetenlerin haccetmesi, Allah'ýn insanlar üzerinde
bir hakkýdýr. Kim inkar ederse (bu hakký tanýnmazsa), þüphesiz Allah bütün
alemlerden müstaðnidir. (Kimseye muhtaç deðildir, her þey O'na muhtaçtýr.)
[AI-i Ýmran, 96-97]
[*] - Hz. Peygamber
(s.a.v.) de þöyle buyurmuþtur: Ýslam beþ þey üzerine bina edilmiþtir:
1. Allah'tan baþka ilah
olmadýðýna ve Muhammed'in Allah'ýn kulu ve elçisi olduðuna þahit!ik etmek,
2. Namaz kýlmak,
3. Zekat vermek,
4. Kabe'yi haccetmek
5. Ramazan orucunu tutmak
(Buhari, Ýman, 8; Müslim, Ýman, 112)
[*] - Bu konuda þu
rivayet de bulunmaktadýr: Hz. Peygamber (s.a.v.) "Hac yapamaz hale
gelmeden önce hac yapýn" buyurdu. Sahabe "Hac yapamaz hale gelmeden
önce nasýl hac yapabiliriz?" diye sordular. Hz. Peygamber (s.a.v.)
''Araplar vadilerin orta yerlerine insanlarýn hacca gidiþini engellemek üzere
çökmeden önce hac yaparak" buyurdu. (Beyhaki, Hac, 4, 341)
Haccýn farz olduðu
konusunda icma vardýr; bu yüzden haccýn farz olduðu bilgisi kendisine kapalý
kalmamýþ olan bir kimse [yani haccýn farz olduðunu bilen bir kimse] bunu inkar
ederse kafir olur.
HACC HANGÝ YIL FARZ
KILINDI?
FARZ OLAN HACCIN SAYISI
HACC HANGÝ YIL FARZ
KILINDI?
Haccýn ne zaman farz kýlýndýðý
konusunda alimler farklý görüþler ileri sürmüþlerdir.
[a] - Kimileri hicretten
önce farz kýlýndýðýný söylemiþtir.
[b] - Meþhur görüþe göre
hac, hicretten sonra farz kýlýnmýþtýr. Bu görüþte yer alanlar da haccýn
hicretten kaç yýl sonra farz kýlýndýðý konusunda farklý görüþler
belirtmiþlerdir:
> Bir görüþe göre hac
hicretin beþinci yýlý farz kýlýnmýþtýr. Rafii "haccýn derhal yerine
getirilmesi gerekmeyen bir ibadet olduðu" meselesini açýklarken bu görüþü
tek görüþ olarak zikretmiþtir.
> Bir baþka görüþe
göre hac hicretin altýncý yýlýnda farz kýlýnmýþtýr. Rafii ve Nevevi
"siyer" konusunda bu görüþü doðru kabul etmiþlerdir. Nevevi
el-Mecmu'da bu görüþü mezhebimiz alimlerinden nakletmiþtir. Meþhur olan görüþ
de budur.
> Bir görüþe göre hac
hicretin sekizinci yýlýnda farz kýlýnmýþtýr. Bu görüþü [MaverdI]
Ahkamü's-sultaniyye adlý eserinde nakletmiþtir.
> Bir görüþe göre
dokuzuncu yýl farz kýlýnmýþtýr. Nevevi bunu er-Ravda' da nakletmiþtir.
Kadý Iyaz bu görüþü
doðru kabul etmiþtir.
> Bir görüþe göre
onuncu yýl farz kýlýnmýþtýr.
Bazýlarý [haccýn
hicretten sonra farz kýlýndýðýna dair] bu görüþü yanlýþ olduðunu, Hz. Peygamber
(s.a.v.)'in hicretten önce her yýl hac yaptýðýný söylemiþtir.
FARZ OLAN HACCIN SAYISI
Þer'i açýdan hac yalnýzca
[ömürde] bir kere farzdýr.
[*] - Çünkü Hz.
Peygamber (s.a.v.) haccýn farz kýlýnmasýndan sonra yalnýzca bir kere veda
haccýnda hac yapmýþtýr.
[*] - Ayrýca Müslim' de
yer alan konuyla ilgili bir hadiste belirtildiðine göre birisi Hz. Peygamber (s.a.v.)'e
"bu haccýmýz bu yýl için mi yoksa ölünceye kadar mý geçerlidir?" diye
sormuþ, Hz. Peygamber (s.a.v.) de "sadece bu yýl için deðil, ölünceye dek
geçerlidir" buyurmuþtur. (Müslim, Hac, 2935)
[*] - Beyhakl'de
"Hz. Peygamber (s.a.v.)'in her beþ yýlda bir hac yapýlmasýný emreden"
rivayete gelince, bu "böyle yapmak menduptur" þeklinde yorumlanýr.
[*] - Çünkü Hz.
Peygamber (s.a.v.) þöyle buyurmuþtur: Bir kez hac yapan kiþi haccýn farzýný
yerine getirmiþtir. Ýkinci defa hac yapan kimse [adeta] Rabbine borç vermiþ
gibidir.
Üç defa hac yapan
kimsenin kýllanný ve derisini cehennem ateþinin yakmasýný Allah haram kýlar.
Denildiðine göre bir
adam bir þahsý öldürdü ve bütün gece boyunca adamýn cesedini yakmak için
üzerine ateþ tuttu ancak ateþ adamýn bedenine iþlemedi ve bedeni bembeyaz
kaldý. Bu durumu Sadun el-Havlaný'ye sordular, o þöyle cevap verdi:
"Muhtemelen bu adam üç defa hac yapmýþtýr". Soruyu soranlar
"evet" dediler.
Birden fazla hac yapmak
"hac yapmayý adamak", "nafile haccýn bozulmasý [ve kaza
edilmesinin gerekli olmasý]" gibi arýzi sebeplerle farz hale gelebilir.
B. UMRENÝN HÜKMÜ
Daha güçlü olan görüþe
göre umre de böyledir [yani farzdýr].
[Umrenin hükmü nedir? Bu
konuda Ýmam Þafii (r.a.)'ye ait farklý görüþler bulunmaktadýr:]
[Birinci görüþ]
Daha güçlü olan görüþe
göre umre de hac gibi farzdýr. Bunun delili þu ayettir: Haccý ve umreyi Allah
için tamamlayýn. [Bakara, 196] Yani bu ikisini tam olarak yerine getirin.
[*] - Ayrýca Ýbn Mace,
Beyhaký ve bu ikisi dýþýnda baþka hadisçilerin sahih senetlerle Hz. Aiþe'den
(r.a.) rivayet ettikleri hadis þöyledir: Hz. Aiþe: Ey Allah'ýn elçisi kadýnlar
üzerine de cihad yükümlülüðü var mýdýr? Hz. Peygamber (s.a.v.): Evet, içinde
savaþ olmayan bir cihad vardýr: Hac ve umre. (Ýbn Mace, Menasik, 2901; Beyhaki,
Hac, 4, 350)
[*] - Tirmizi'nin
Cabir'den rivayet ettiði þu hadise gelince; Resulullah (s.a.v.)'a "umre
farz mýdýr?" diye soruldu. O þöyle buyurdu: "Hayýr ama umre yapman
senin için daha hayýrlýdýr"(Tirmizi, Hac, 931)
Bu hadis zayýftýr.
Nevevý el-Mecmu'da þöyle demiþtir:
Hadis hafýzlarý bu
hadisin zayýf olduðunda ittifak etmiþlerdir. Tirmizi'nin bu hadis
hasen-sahihtir sözüne kanma. Ýbn Hazm bu hadisin batýlalduðunu söylemiþtir.
Alimlerimiz þöyle
demiþtir: Bu hadis sahih olsa bile ondan umrenin mutlak olarak farz olmadýðý
sonucu çýkmaz; çünkü bu hadisle umrenin soruyu soran kiþinin imkaný
bulunmadýðýndan ona farz olmadýðý kastedilmiþ olabilir.
Umre [sözlükte]
"ziyaret" anlamýna gelir. Bunun "ma'mur bir bölgeye gitmeyi
kastetmek" anlamýna geldiði de söylenmiþtir. Umre'ye de bu amaçla bu isim
verilmiþtir. Bir baþka görüþe göre ise ömrün bütün dönemlerinde yapýlabildiði
için bu ibadete "umre" ismi verilmiþtir.
Umrenin terim anlamý
"-ileride açýklamasý gelecek þekilde- ibadet amaçlý olarak Kabe'ye
yönelmek [Kabe'ye gitmeyi kastetmek] tir" .
Haccýn içinde umre
bulunsa bile hac yapmak umre farzýný karþýlamaz. Hac-umre arasýndaki bu iliþki
gusül-abdest arasýndaki iliþkiden farklýdýr; çünkü gusletmek abdest almaya
ihtiyaç býraktýrmaz. Arada þu fark vardýr: Gusül asýldýr, aslolanýn yapýlmasý
bedele ihtiyaç býrakmaz. Hac ve umre ise [biri asýl biri de onun bedeli
olmayýp] iki [farklý] asýldýr.
Not:
1. Nüsük [hac ve / veya
umre ibadeti];
[a] - Ya
farz-ý ayýndýr -ki bu da aþaðýda sayýlacak þartlarla hac yapmayanlar
hakkýndadýr-,
[b] - Ya
farz-ý kifayedir. Bu da her yýl hac ve umreyle Kabe'yi ihya etmektir.
[c] - Ya
nafiledir: bu ancak köleler ve çocuklar hakkýnda düþünülebilir. Çünkü farz-ý
kifaye hükmü onlara yönelik deðildir. Ancak bunlar içinden "farz-ý
kifayenin yerine geleceði sayýda kiþi" ibadet yapsa, farzla yükümlü olan
kimselerden sorumluluk kalkar. Bunu son dönem alimlerinden biri cihada ve
cenaze namazýna kýyas yaparak belirtmiþtir.
2. Hac ve umrenin farz
olduðu kiþinin -ibadet yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmak ve Allah'a itaat
konusunda acele davranmýþ olmak için- bu ibadetleri yapma imkanýný bulduðu yýl
ibadetini ertelememesi sünnettir. Nitekim Allah (c.c.) "Hayýrlý iþlerde
birbirinizle yarýþýn" [Bakara, 148; Maide, 48] buyurmuþtur. Þayet yapma
imkaný bulduðu halde bunu ertelese, ölmeden önce yapmasý halinde günaha girmiþ
olmaz; çünkü Hz. Peygamber (s.a.v.) hac yapmasýna engel bir durum olmadýðý
halde hicretin onuncu yýlý hac yapmamýþtýr. Umre de [bu konuda] hacca kýyas edilmiþtir.
Ancak kiþinin ibadeti geciktirmesi sadece "gelecekte yapmaya azmetme"
þartýyla caiz olur. Buna dair açýklama namaz konusunda geçmiþti. Yine
[geciktirmenin caiz olabilmesi için] ibadetin adak, kaza veya gasp korkusuyla
sýkýþmamasý da þarttýr. Hac veya umrenin üzerine farz olduðu kiþi gasptan
korkarsa haccýný geciktirmesi haram olur; çünkü geniþ vakitte yapýlabilecek
olan bir tarzýn [vacip müvessa'l ertelenmesi yalnýzca "kiþinin ibadeti
yapacaðý vakitte salim olacaðý "konusunda zann-ý galibe [hakim bir
kanaatel sahip olmasý þartýyla caiz olur.
Nevevý el-Mecmu'da þöyle
demiþtir: "MütevellI malýnýn telef olmasýndan korkan kiþinin hükmünün de
böyle olduðunu söylemiþtir".
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN