m u s a n n e f İbn Ebi Şeybe

Vasiyetler

Kişinin Bazı Çocuklarına Diğerlerinden Daha Fazla Öncelik Tanıması

31635. İbn Cüreyc bildiriyor: Ata (b. Ebi Rabah)'a: "Yüce Allah'ın Kitab'ına göre bağışta bulunurken çocuklara eşit davranmak mı gerekiyor?" diye sorduğumda, Ata şöyle dedi: "Evet! Zira bu konuda Hz. Peygamber'in (Sallallahu aleyhi ve Sellem) birine: ''Bu konuda tüm çocuklarına eşit şekilde davrandın mı?'' buyurduğu bize ulaşmıştır." Ona: "Bu, Nu'man'ın rivayetinde mi gelmiştir?" diye sorduğumda da: "Hem Nu'man, hem de başkaları bunu söylemişlerdir" dedi.

31636. Şa’bi bildiriyor: Nu'man b. Beşir'in şöyle dediğini işittim: Babam bana bir bağışta bulundu. Ancak annem Amre binti Revaha, babama: "Gidip de bu konuda Resulullah'ı (Sallallahu aleyhi ve Sellem) şahit tutmazsan kabul etmem!" dedi. Bunun üzerine babam Resulullah'a (Sallallahu aleyhi ve Sellem) gitti ve: "Ya Resulallah! Amre'nin oğluna bir bağışta bulundum ve bu konuda seni şahit tutmamı istedi" dedi. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona: "Peki aynı şekilde diğer çocuklarına da verdin mi?" diye sorunca, babam: "Hayır!" dedi. Resulullah da (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Allah'tan korkun ve çocuklarınıza eşit davranın" buyurdu. Bunun üzerine babam geldi ve bana verdiği bağışı geri aldı.

31637. Muhammed b. en-Nu'man naklediyor: Babam bana bir köle hediye etti ve bunda Resulullah'ı (Sallallahu aleyhi ve Sellem) şahit tutmak için yanına gitti. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona: "Diğer çocuklarına da aynı şekilde birer köle verdin mi?" diye sorunca, babam: "Hayır!" dedi. Bunun üzerine Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona: "O zaman köleyi geri al!" buyurdu.

31638. Nu'man b. Beşir bildiriyor: Babam beni, bana yaptığı bağışa şahit tutmak için Peygamberimize (Sallallahu aleyhi ve Sellem) götürdü. Hz. Peygamber (Sallallahu aleyhi ve Sellem) babama: "Başka çocuğun var mı?" diye sorunca, babam: "Evet!" dedi. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Peki buna yaptığın bağışın aynısını onlara da yaptın mı?" diye sorunca, babam: "Hayır!" dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Kötü bir şeye şahitlik yapmam!" buyurdu.

31639. İbn Ebi Necih bildiriyor: Tavus'a bu konuda soru sorulduğunda: ''Onlar hala cahiliye devrinin hükmünü mü istiyorlar?"2 ayetini okurdu.

31640. Urve: "Hayatta olanın yaptığı haksızlık nasıl düzeltiliyorsa, ölünün de yaptığı haksızlık düzeltilirı! dedi.

31641. Misma' b. Sabit naklediyor: "ikrime böylesi bir bağışı mekruh görürdü."

müelliften ve başka tanklerden, Ahmed (4/268,270,271), Tirmizi (1367), Nesai (6499, 6500, 6501, 6502), İbn Mace (2376), Malik (2/751:39) ve Buhari (2586) rivayet etmişlerdir. Bir önceki ve bir sonraki hadislere bakınız.

31642. İbrahim(-i Nehai) der ki: "Onlar (Sahabe ve Tabiun), kişinin çocukları arasında, öpmeye varıncaya kadar her şeyde adilolmasını müstehap görürlerdi."

31643. Eş'as naklediyor: "Hakem (b. Uteybe), kişinin çocuklarını birbirlerinden üstün tutmasını kerih görür, ancak buna yönelik davalarda buna cevaz verirdi."

31644. Şureyh der ki: "Kişinin çocuklarından bazılarını diğerlerine üstün tutmasında bir sakınca yoktur."

31645. Ebu Hayyan, babasından bildiriyor: Şureyh'in çocuklu bir komşusu vardı.

Malını çocukları arasında pek de adilolmayan bir şekilde paylaştırdıktan sonra Şureyh'i çağırdı. Ona: "Ey Ebu Umeyye! Malımı çocuklarım arasında eşit olmayan bir şekilde paylaştırdım, seni de buna şahit tutuyorum" dedi. Ancak Şureyh şöyle karşılık verdi: "Yüce Allah'ın yaptığı taksimat seninkinden daha adildir. Yaptığın taksimatı geri al, bunları baştan Yüce Allah'ın istediği ve bildirdiği şekilde yap ve beni öyle şahit kıL. Aksi taktirde beni şahit olarak tutma. Kötü bir şeye şahitlik etmem!"

31646. Müslim naklediyor: Adamın biri Mesruk'a geldi ve vasiyette bulunmak istedi. Ancak vasiyetini hiç de doğru olmayan bir şekilde yaptı. Bunun üzerine Mesruk şöyle dedi: "Oysa Yüce Allah malınızı aranızda çok güzel bir şekilde taksim etti. Yüce Allah'ın hükmü varken kendi görüşünü tercih eden sapar. Onun için bu malda gözü (payı) olmayan yakınlarına vasiyette bulun, sonra da kalan malı Yüce Allah'ın taksim ettiği şekilde dağıt."

Cüzzamlı Olan Kişinin, Malı Konusunda Söyledikleri

31647. Cabir naklediyor: Cüzzam hastalığına yakalanan ve: "Kardeşim malımda ortaktır" diyen bir adam hakkında Kasım ve Şa’bi şöyle derler: "Şayet şahitler, adam hastalığa yakalanmadan bu vasiyeti yaptığına dair şahitlik ederlerse kardeşi malında ortak olur."

Mirasçılardan Birinin Ölünün Borcu Olduğunu Söylemesi

31648. Hakem (b. Uteybe) ile Hasan(-ı Basri) derler ki: "Varislerden biri, ölünün borcu olduğunu söylerse kendi payından bunu ödemesi caizdir."

31649. Mutarrif naklediyor: Ölenin borcu olduğunu söyleyen mirasçı hakkında Şa’bi der ki: "Kendi payından düşenden bunu öder." Sonra ise: "Borç bunu söyleyen mirasçının payından ödenir" dedi.

31650. Hasan(-ı Basri) der ki: "Kendi payından düşenden bunu öder."

31651. Muğire naklediyor: Ölüp de geriye iki erkek çocuk ve ikiyüz dinar bırakan, çocuklardan birinin de babasının elli dinar borcu olduğunu söylediği durum için Amir(i Şa'bi): "Bunu söyleyen kişinin payından elli dinar alınır, diğerine ise payı olduğu gibi verilir" dedi.

31652. Şa’bi der ki: "Varislerden biri babasının borcu olduğunu söylerse bunu kendi payından ödemesi caizdir."

Mirasçılardan Birinin Ölen Kişinin Borcu Olduğuna Şehadet Etmesi

31653. Şa’bi der ki: "Mirasçılardan iki veya üç kişi ölenin borcu olduğuna şehadet etmeleri kendi aleyhlerinde ikrar anlamına gelmektedir."

31654. İbrahim(-i Nehai) der ki: "Paylarına düşenden bu borcu ödemeleri mirasçılara caizdir."

31655. Hasan(-ı Basri) der ki: "Müslümanlardan iki kişinin borcu olduğu yönündeki şahitliği tüm mirasçılar için geçerli sayılır."

31656. Hakem, İbrahim(-i Nehal)'nin şöyle dediğini nakleder: "Mirasçılardan ikisi böylesi bir borcun olduğunu söylerlerse kendi paylarından bunu ödemeleri caizdir." Ravi Hakem ise: "Hepsi için geçerli olur" der.

31657. Haris (el-Ukli') der ki: "Mirasçılardan iki kişi, ölen kişinin bir adama borcunun olduğunu söylerlerse adama olan borç ödenir."

31658. Hasan(-ı Basri) der ki: "Mirasçılardan birinin bu konuda şahitlik etmesi, diğer mirasçılar üzerine de bunu geçerli kılar."

Kişinin Kölesine: "Bu Hastalığımda Ölürsem Özgürsün!" Demesi

31659. İbrahim(-i Nehai) naklediyor: İbn Sirin'e: "Kölesine, ''Şayet ölürsem özgürsün'' diyen kişi daha sonra ihtiyacı olması durumunda köleyi satabilir mi?" diye sorulunca: "Evet!" dedi.

31660. Cabir naklediyor: Amir(-i Şa'bi)'ye, kölesine: "Şayet bu hastalığımda ölürsem özgürsün" diyen kişi hakkında sorulduğunda: "Ölene kadar o köleyi satamaz!" demiştir .

Vasinin Mirastan Bir Bölümü veya Kendisine Vasiyet Edilenden Bir Kısmını Satın Alması

31661. Hişam naklediyor: "Hasan(-ı Basri) ile Muhammed (b. Sirin) vasınin mirastan bir şeyleri satın almasını mekruh görürlerdi."

31662. Osman b. el-Esved, Mücahid ile Ata'nın şöyle dediğini nakleder: "Bir şeye sorumlu kılınan kişinin sorumlu kılındığı bu şeyden bir kısmını satın alması caiz değildir." Mücahid ise: "Bir elinle diğer elindeki bir şeyi satın alma" diye ekledi.

31663. Ebu ishak, Sıla b. Zufer'den naklediyor: Abdullah (b. Mes’ud)'lIn yanındayken benekli at üzerinde bir adam geldi ve ona: "Bu atı satın alma mı tavsiye eder misin?" dedi. Abdullah ona: IlAtın neyi var ki?" diye sorunca, adam: "Biri bana bir vasiyette bulundu ve bunu bana bıraktı. Sonra da çekip gitti. Ben de çarşıda buna değeri olan birfiyat biçtim" dedi. Bunun üzerine Abdullah adama: "Bunu satın alma! Parasından da bir şeyalma" dedi. Ebu ishak ekledi: "Bunu Sıla'dan altmış yıl önce işittim."

Kişinin, Malının Üçtebirini Kölesine Vasiyet Etmesi

31664. Eş'as naklediyor: Malının üçte birisini kölesine vasiyet eden adam hakkında Hasan(-ı Basri) ve İbn Sirin şöyle dediler: "Bu vasiyet kölenin bedelinden sayılır. Malın üçte biri şayet kölenin bedelinden daha fazlaysa azat edilir ve (üçtebirden kölenin bedeli düşüldükten sonra) kalan kısmı köleye verilir. Kölenin bedeli üçtebirden daha fazlaysa azat edilir ve bedelinden kalan kısmı kadarıyla efendilerine çalışır, Ölen kişi şayet kölesine vasiyet olarak dirhem bırakmışsa mirasçılar isterlerse bunu kabul ederler, istemezlerse de kabul etmezler."

"Mirasçılar Malı Diğerlerinden Daha Fazla Hakederler" Diyenler

31665. İbn Ebi Halid naklediyor: Öleceği sırada Hakım b. Cabir'e vasiyet hatırlatılıp: "Köleni azat etsen!" denildiği zaman şu ayeti okudu: "Ürperip titresin o kimseler ki, kendi arkalarında zayıf ve çaresiz aile fertleri bırakmış olsalardı, onlar için korku ve endişe duyacaklardı. O halde, Allah'tan korksunlar ve haksızlığı önleyici sağlam bir söz söylesinler."

31666. ismail naklediyor: Öleceği sırada bir kölesi de bulunan Hakım b. Cabir'e: "Şu köleyi azat etsen?" denildiğinde: "çocuğu ma ondan başka bir şey bırakmış değilim" karşılığını verdi. Ona bir daha: "Şu köleyi azat etsen?" denildiğinde şu ayeti okudu: "Ürperip titresin o kimseler ki, kendi arkalarında zayıf ve çaresiz aile fertleri bırakmış olsalardı, onlar için korku ve endişe duyacaklardı. O halde, Allah'tan korksunlar ve haksızlığı önleyici sağlam bir söz söylesinler."[Nisa, 9]

31667. Nuseyr bildiriyor: Adamın biri Rabı' b. Huseym'e: "Bana mushafını vasiyet et!" dediğinde, Rabı küçük olan oğluna baktı ve şu ayeti okudu: "Anne tarafından akraba olanlar da Allah'ın Kitabı'nda, birbirlerine diğer müminlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar.''[Ahzab, 6]

31668. Asım bildiriyor: Ebu'l-Aliye hastalanınca bir kölesini azat etti. Kendisine o kölenin Maveraunnehirli olduğu söylendiğinde Ebu'I-Aliye: "Şayet hayattaysa onu azat etmiyorum, ama ölmüşse azat edilmiştir" dedi ve şu ayeti okudu: "Sizden herhangi biriniz hiç arzu eder mi ki: Kendisinin hurmalığı ve üzüm bağı bulunsun, bahçede dereler akıyor, içinde her türlü mahsulatı bulunuyor. Ama kendisinin üstüne de ihtiyarlık çökmüş ve elleri ermez, güçleri yetmez, bakıma muhtaç küçük çocukları var. Derken ateşli bir kasırga kopsun da bağı kasıp kavursun? Işte Allah ayetlerini size böyle apaçık bildirir. Olur ki iyi düşünürsünüz."[Bakara, 266]

Kişinin iki Adama Vasiyet Etmesi ve Bunlardan Birinin Ölü Bulunması

31669. Eşcai bildiriyor: iki kişiye vasiyette bulunan ancak bunlardan birinin ölü olduğu anlaşılan kişi konusunda Süfyan'ın şöyle dediğini işittim: "Malın üçtebirinin tamamı diğer kişinin olur." Ravi Yahya der ki: "Doğru olan da budur."

"Filan Oğullarının Soyuna (Akb)" Şeklindeki Vasiyet

31670. Abdulmelik naklediyor: "Filan oğullarının soyuna" şeklinde vasiyette bulunan kişi konusunda Ata (b. Ebi Rabah): "Kadın soydan sayılmaz" dedi.

31671. Zühri der ki: "Kişinin soyu (akb'ı) erkek çocuğu ve torunudur."

Geriye Üç Oğul Bırakan ve: "Malımın Üçtebiri En Küçük çocuğumundur" Diyen Kişi

31672. Muğire naklediyor: Geriye üç oğul bırakıp ölen ve: "Malımın üçtebiri en küçük oğlumundur" diyen, ancak oğullardan büyüğü: "Ben bunu kabul etmiyorum", ortancası ise: "Ben kabul ediyorum" diyen kişi konusunda Hammad (b. Ebi Süleyman) şöyle demiştir: "Ölen kişinin malının üçtebiri dokuz hisseye ayrılır. Üç hissesi kaldırılır. En küçük de kendi payı ile vasiyetin ona verilmesini kabul eden kardeşinin payını alır." Hammad yine der ki: "Kaldırılan üç hisse de üçü arasında paylaştırılır." Amir(-i Şa’bi) ise der ki: "Bunu kabul etmeyen (en büyükleri olan) kişi bunu sadece kendi adına kabul etmemiş sayılır."

Allah Yolunda Malının Üçtebirini Kocasına Vasiyet Eden Kadın

31673. Evza'ı şöyle bildirir: ZührT'ye, Allah yolunda malının üçtebirini kocasına vasiyette bulunan bir kadının durumu sorulduğunda, şöyle dedi: "Bu şekilde caiz değildir. Ancak kadın ''Allah yolunda bu malı kocama veriyorum, o da bunu istediği yerde kullanabilir'' derse o zaman caiz olur."

31674. İbn Uleyye bildiriyor: Davud b. Ebi Hind'in yanındaydım. O esnada Enes b. Malik ailesinden iki veya daha fazla kişi geldi. içlerinde Ubeydullah b. Ebi Bekr de vardı. Yanlarında Enes b. Malik'in vasiyeti olduğunu söyledikleri bir sahife de bulunuyordu. Açılan sahife şöyle başlıyordu: "Bismillahirrahmanirrahim. Enes b. Malik'in bu sahifeye yazdığı vasiyeti şu şekildedir: Ailemden geriye kalanlara Allah'tan korkmalarını, ona şükredip ipine sımsıkı sarılmalarını, vaat ettiklerine iman etmelerini vasiyet ediyorum. Yine aralarını iyi tutmalarını, birbirlerine karşı şefkat, iyilik ve takvayla davranmalarını vasiyet ediyorum. Ölmeden önce bu vasiyeti değiştirmediğim sürece malım konusunda vasiyetim şudur: Malımın üçtebirinden bin (dirhem)i şayet öldüğümde ümmet birlik içinde ise Yüce Allah yolunda harcanacaktır. Kalanı da köleler ve akrabalar için kullanılacaktır. Ölmem durumunda azat olduğunu belirttiğim kölelerin azat edilmesi işini, vasiyetimin sorumlusu bunu herhangi bir sakınca görmeden ve kimse ona karşı çıkmadan malımın üçtebirinden yerine getirsin."

insanların Vasiyet Olarak Bıraktıkları Malların Cinsi

31675. Muhammed (b. Sirin) der ki: "Bazıları altın ve gümüşü vasiyet ederlerken bazıları da bunlardan vasiyette bulunmazdı.''

Harb Ehline Vasiyet

31676. Abdullah b. Musa, Süfyan'ın şöyle dediğini bildirir: "(Müslümanlarla savaş halinde olan) harb ehline vasiyet caiz değildir.''

Kişinin iki Köle Azat Edilmesini Vasiyet Etmesi, Ancak Sadece Bir Kölenin Bulunabilmesi

31677. Said b. es-Saib naklediyor: Adamın biri kendisi adına belli bir bedel miktarı da vererek iki köle azat edilmesini vasiyet etti. Ancak adamın verdiği bedel karşılığı iki köle bulunamadı. Bu durumu Ata'ya sorduğumda şöyle dedi: "O belirlediği miktarla bir köle satın alın ve onun adına azat edin."

31678. Hişam b. Hassan bildiriyor: Muhammed b. Sirin'in ilk vasiyeti şöyleydi: "Bu, Muhammed b. Ebi Amre'nin vasiyetidir! O ki Allah'tan başka ilah olmadığına, Muhammed'in (Sallallahu aleyhi ve Sellem) onun kulu ve Resulü olduğuna şehadet eder. Çocukları ve ailesine, "Müminler iseniz Allah'a karşı gelmekten sakının, aranızı düzeltin, Allah ve Rasulüne itaat edin"[Enfal, 1] diye vasiyet eder. Yine onlara, ibrahim ile Yakub'un çocuklarına ettiği vasiyeti eder ve: "Oğullarım! Allah sizin için bu dini (Islam'ı) seçti. Siz de ancak müslümanlar olarak ölün ... "[Bakara, 132] der." Ravi Yezid der ki: "Hişam, Enes b. Malik'in de ilk vasiyetinin böyle olduğu söyledi.''

SONRAKİ SAYFA İÇİN AŞAĞIDAKİ LİNKİ KULLAN

Miras Hukukunun Öğrenilmesi Hakkında