|
nİsa 31 |
إِن
تَجْتَنِبُواْ
كَبَآئِرَ
مَا تُنْهَوْنَ
عَنْهُ
نُكَفِّرْ عَنكُمْ
سَيِّئَاتِكُمْ
وَنُدْخِلْكُم
مُّدْخَلاً
كَرِيماً |
31. size yasaklanan
büyük gunahlardan kaçınırsanız, (diğer) gunahlarınızı mağfiret ederiz ve sizi
şerefli bir mekana koyarız.
bu buyruğa dair
açıklamalarımızı iki başlık halinde sunacağız:
1- büyük günahların mahiyeti ve buna dair
görüşler:
2- günahtan kaçınmanın mükafatı:
1- büyük günahların
mahiyeti ve buna dair görüşler:
yüce allah bu surede,
büyük gunahları yasakladığından dolayı bunlardan sakınmaya karşılık, küçük
gunahların yükünü hafifleteceği vaadinde bulunmaktadır. bu ise gunahların,
büyük ve küçük gunahlar olmak üzere iki kısma ayrıldığının delilidir. tevil
ehli (müfessirler) ile fukaha bu görüştedir.
yine onların görüşlerine
göre, büyük gunahlardan sakınmak şartıyla dokunmak ve bakmak, bu onun için
vacib olduğundan dolayı değil- yüce allah'ın doğru vaadi ve gerçek sözü
gereğince - kat'i olarak örtülür, affedilir. bu hususta yapılacak açıklamaların
bir benzeri, daha önce yüce allah'ın: "allah'ın tevbelerini kabul edeceği
kimseler ... " (en-nisa, 17) buyruğunu açıklarken yaptığımız açıklamalara
benzemektedir. Şanı yüce allah, büyük gunahlardan kaçınmak suretiyle küçük
gunahları bağışlar.
Şu kadar var ki, büyük
gunahlardan kaçınmaya bir hususun daha eklenmesi gerekir. o da farzların yerine
getirilmesidir müslim, ebu hureyre'den şöyle dediğini rivayet etmektedir:
resulullah (s.a.v.) buyurdu ki: "beş vakit namaz, cumadan cumaya (kılınan
cuma namazı) ile ramazandan ramazana (tutulan oruc) kulun büyük gunahlardan
kaçınması şartıyla, aradaki küçük gunahların bağışlanmasına sebep teşkil
eder."
ebu hatim el-busti de
sahih müsned'inde ebu hureyre ile ebu said el-hudrı'den resulullah (s.a.v.)ın
minberinin üzerine oturduktan sonra şöyle buyurduğunu nakletmektedir: -üç
defa-: "nefsim elinde olana and ederim ki" dedi, sonra sustu.
herbirimiz başını önüne eğip, resulullah (s.a.v.) bu yemini dolayısıyla
üzüntüyle ağlamaya koyuldu. sonra şöyle buyurdu: "beş vakit namazı eda
eden, ramazan! oruc tutan, yedi büyük gunahtan uzak duran her bir kula, mutlaka
kıyamet gününde cennetin sekiz kapısı açılır. hatta o sevincinden yerinde dahi
duramaz". sonra hz. peygamber: "size yasaklanan büyük gunahlardan
kaçınırsanız, (diğer) gunahlarınızı mağfiret ederiz" ayetini okudu.
kitab-ı kerimin buyrukları
ile, sahih sünnetteki rivayetlerde yer alan, harama bakmak ve buna benzer küçük
gunahların, (bu suretle) kesin olarak bağışlanacaklarını ifade eden buyrukları
birbirini desteklemektedir. sünnet-i seniyye de "kaçınmak"dan
maksadın, bütün gunahlardan bütünüyle kaçınmak olmadığını da açıklamıştır.
doğrusunu en iyi bilen allahtır.
usulu'd-din - tevhid,
akaid, kelam- alimleri ise şöyle demişlerdir: büyük gunahlardan kaçınmaktan
dolayı küçük gunahların bağışlanması kat'i olarak vacib değildir. bunun, zann-ı
galible, kuvvetli bir umut ile böyle olacağı şeklinde yorumlanır. İlahi
meşietin bu konuda dilediğini yapacağı da sabittir. buna da delil şudur; eğer
bizler, büyük gunahlardan kaçınıp, farzları yerine getiren kimseye kesin olarak
küçük gunahlarının bağışlanacağını, affedileceğini söyleyecek olursak, şüphesiz
ki bu, hiç bir sorumluluğun kesinlikle sözkonusu olmadığı mübah hükmünde olur.
bu ise, şeriatın kulplarını sökmek demektir. bize göre küçük gunah diye birşey
yoktur. el-kuşeyri abdurrahim der ki: sahih olan şu ki (bütün gunahlar)
büyüktür. fakat, onlardan kimisi, kiminden daha büyük ve daha ağırdır. bunlar
arasında herhangi bir ayrıma gitmemekteki hikmet ise, kulun bütün masiyetlerden
kaçınmasını sağlamaktır.
derim ki: yine
bazılarının dediği: sen gunahın küçüklüğüne bakma, kime karşı gelip isyan
ettiğine bak; sözünde olduğu gibi, bizzat emre muhalif hareket etmeye bakanlara
göre bu bakımdan bütün gunahlar büyük olur. İşte kadı ebu bekr b. et-tayyib'ın
sözü de ebu İshak el-İsferayini, ebu'l-meali (el-cuveynl), ebu'n-nasr
abdurrahim el-kuşeyri ve benzerlerinin söyledikleri şu sözleri de bu şekilde
açıklanıp anlaşılmalıdır: kimi gunaha küçük gunah denilmesinin sebebi, ondan
daha büyük olan gunaha nisbetledir. mesela, küfre nisbetle zinaya küçük gunah
demek gibi. zinaya nisbetle de, öpülmesi haram olan birisini öpmeye küçük gunah
demek gibi. bize göre, başka bir gunahtan kaçınıldığı için bağışlanılması
sözkonusu olan bir gunah yoktur. aksine, bütün bunlar büyük gunahtır ve bu
gunahları işleyenin -küfür mustesna- işi allah'ın meşiyetine kalmıştır. Çünkü
yüce allah: "Şüphesiz allah, kendisine şirk koşulmasını mağfiret etmez.
ondan başkasını da dilediğine bağışlar" (en-nisa, 48) diye buyurmaktadır.
bunlar, yüce allah'ın bu
buyruğunu, büyük gunahlarını tekil olarak şu: "size yasaklanan büyük
gunahtan kaçınırsanız" diye okuyanların kıraatini de delil
göstermişlerdir. büyük gunah ise, şirktir. devamla derler ki: "günahlar
şeklindeki çoğul kıraate göre ise maksat, küfrün çeşitli türleridir. İşte bu
konudaki hükme kayıt getiren bu ayet-i kerimeye bu alanda mutlak olarak varid
olmuş bütün buyruklar red olunur. (onun ışığında anlaşılır). işte yüce
allah'ın: "ondan başkasını dilediğine bağışlar" buyruğu bu kaydı
getirmektedir. bunlar müslim'in ve diğerlerinin ebu umame'den rivayet edilen
resulullah'ın şu buyruğunu delil gösterirler: "her kim, sağ eliyle
muslüman bir şahsın hakkını kesip alırsa, allah, cehennemi ona vacib kılar ve
cenneti ona haram kılar". bir adam ona şöyle dedi: ey allah'ın resulü, ya
basit bir şey olsa dahi mil hz. peygamber şöyle buyurdu: "İsterse erak
(misvak) ağacından bir çubuk olsun."
görüldüğü gibi, çokça
gunah hakkında ağır tehditler sözkonusu olduğu gibi, basit ve önemsiz görülen
şeyler hakkında da tehditler varid olmuştur. İbn abbas der ki: büyük gunah,
yüce allah'ın (kuran-ı kerim'in) sonunda cehennem azabı, yahut gazap, lanet
veya azap ile sona erdirdiği her gunahtır. İbn mes'ud da der ki: büyük
gunahlar, yüce allah'ın, bu surede 33 ayeti kerimenin sonuna kadar yasakladığı
gunahlardır. bunu doğrulayan, yüce allah'ın: "size. yasaklanan büyük
gunahlardan kaçınırsanız ... " buyruğudur.
tavus der ki: İbn
abbas'a büyük gunahlar yedi tane midiri diye sorulmuş, o: hayır yetmiş olma
ihtimali daha yakındır. said b. cübeyr de der ki: bir adam İbn abbas'a: büyük
gunahlar yedi tane midiri diye sormuş, o da: hayır, yediyüz olması yedi
olmasından daha yakın bir ihtimaldır. Şu kadar var ki, istiğfar ile beraber
büyük gunah (ın gunahı) kalmaz, ısrar ile küçük gunah (küçük gunah olarak)
kalmaz.
İbn mes'ud'dan da şöyle
dediği rivayet edilmiştir: büyük gunahlar dört tanedir: allah'ın lütuf ve
inayetinden ümit kesmek, allah'ın rahmetinden ümit kesmek, allah'ın mekrinden
emin olmak ve allah'a şirk koşmak. bunların büyüklüğüne de kur-an'ı kerimin
buyrukları delildir.
İbn Ömer'den de bunların
şu dokuz gunah oldukları rivayet edilmiştir:
haksız yere canı
öldürmek, faiz yemek, yetim malını yemek, suçsuz iffetli kadına zina
iftirasında bulunmak, yalan şahitlik yapmak, anne-baba haklarına riayet
etmemek, savaştan kaçmak, büyücülük yapmak ve beyt-i haram'da ilhad (zulüm)
yapmak.
İlim adamlarına göre
şunlar da büyük gunahlar arasında sayılır: kumar, hırsızlık, icki içmek,
selef-i sali ha sövmek, hakimlerin haktan uzaklaşıp hevaya tabi olmaları, yalan
yere yemin etmek, allah'ın rahmetinden ümit kesmek, kişinin kendi anne-babasına
-birisine sövmesi üzerine onun da anne-babasına sövmesi suretiyle- sövmesi,
yeryüzünde fesad çıkarmak uğrunda koşuşmak ve buna benzer kur-an'ı kerimde ve
hadis imamlarının rivayet ettikleri hadis-i şeriflerde beyan edildiğine göre,
sayıp dökülmesi pek çok olan gunahlar. müslim'de "kitabü'l-İman"
adını verdiği bölümde, bu büyük gunahlardan pek çoğunu zikreder.
bu husustaki
rivayetlerin farklılığı dolayısıyla, ilim adamları bunların sayıp dökümü
hususunda farklı görüşlere sahiptir. konu ile ilgili benim görüşüm de şudur: bu
hususta münhasıran bu kadardır, demek maksadı güdülmemiş, pek çok sahih ve
hasen hadis gelmiştir. fakat, zararının çokluğuna nisbetle elbetteki, bunların
kimisi kimisinden daha büyüktür. Şirk bütün bu gunahların en büyüğüdür. yüce
allah'ın bu husustaki açık nassı dolayısıyla şirk bağışlanmaz.
bundan sonra ise
allah'ın rahmetinden ümit kesmek gelir. Çünkü allah'ın rahmetinden ümit kesmek,
kur-an'ı kerimi yalanlamaktır. zira sözü hakkın ta kendisi olan yüce allah
şöyle buyurmaktadır: "rahmetim, herşeyi kuşatmıştır.'' (el-araf, 156)
allah'ın rahmetinden ümit kesen ise, kendisine mağfiret olunmayacağını
söylemekle, geniş olan bir şeyi daraltmış olur. tabii bu, onun böyle olacağına
inanması halinde sözkonusu olur.
İşte bundan dolayı yüce
allah şöyle buyurmaktadır: "Çünkü kafirler topluluğundan başkası allah'ın
rahmetinden ümit kesmez.'' (yusuf, 87) bundan sonra, allah'ın rahmet
edeceğinden yana ümit kesmek: (el-kunut) gelir. yüce allah şöyle buyurmaktadır:
"rabbimin rahmetinden sapıklardan başka kim ümit kesebilir ki'' (el-hicr,
56).
bundan sonra allahın
mekrinden yana kendisini emin görüp, masiyetlerde dizginden boşalıp aşırıya
gitmesi ve amelsiz olarak allah'ın rahmetine bel bağlaması gelir. yüce allah,
bu konuda da şöyle buyurmaktadır: "allah'ın mekrinden, hüsranda olan
topluluktan başkası emin olamaz'' (el-araf, 99). bir başka yerde de şöyle
buyurulmaktadır: "İşte sizin rabbiniz hakkındaki bu zannınızdır sizi
helake götüren. bunun sonunda siz, hüsrana uğrayanlardan oldunuz.'' (fussilet,
23)
daha sonra haksızca adam
öldürmek gunahı gelir. Çünkü, bununla can-
lar yok edilir, varlık
imha edilir.
lut kavminin ilişkisinde
ise, neslin kesilmesi sözkonusudur. zina ile suların karışması dolayısıyla
nesebler karışır.
İçki içmekle, teklifin
temel sebebi olan aklın giderilmesi sözkonusudur. namaz ve ezanın
terkedilmesiyle, İslam şeairinin açığa çıkarılması terkedilmiş olur.
yalan şahidlikte ise,
başkalarının haram olan kanları, namusları, malları helal kılınmış olur.
ve buna benzer zararları
açıkça ortada olan diğer gunahlar ... İşte şeriatın ağır ceza tehdidinde
bulunduğu yahut da sözünü ettiğimiz şekilde varlık aleminde zararının büyük
olduğunu ifade ettiği her bir gunah, büyük bir gunahtır. bunun dışında kalanlar
ise küçük gunahlardır. İşte bu açıklama bu hususta sağlam bir ölçü ve bir
kıstas ortaya koymaktadır. doğrusunu en iyi bilen allah'tır.
2- günahtan kaçınmanın
mükafatı:
yüce allah'ın: "ve
sizi şerefli bir mekana koyarız" buyruğunda "mekan" anlamına
gelen (...) kelimesini ebu amr ve kufelilerin çoğunluğu "mim" harfini
ötreli olarak; (...) diye okumuşlardır. bunun mastar olma ihtimali vardır.
sizleri şerefli bir girdirişle girdiririz demek olur. mef'ul de mahzuf olur.
sizleri cennete şerefli bir girdirişle girdiririz, anlamına gelir. bu kelimenin
mekan ismi olması da muhtemeldir. o takdirde bu kelime mef'ül olur. (mealde de
böyle yapılmıştır).
medineliler ise, bu kelimeyi
"mim" harfini üstün olarak okumuşlardır. bu durumda bunun, mastar
olup, takdir! bir fiil ile nasb edilmiş olması da caizdir. takdir! de şöyledir:
biz sizi girdiririz, siz de şerefli bir girişle girersiniz. bu takdire ifade
delalet etmektedir. bu kelimenin ismi mekan olması da mümkündür. o takdirde
mefulün bih olduğu için mansubtur. yani, biz sizleri şerefli bir yere
girdiririz, o da cennettir.
ebu said b. el-arabı der
ki: ben, ebu davud es-sicistanı'yi şöyle derken dinledim : ebu abdullah ahmed b.
hanbel'i şöyle derken dinledim: bütün muslümanlar cennette olacaktır. ona:
nasıl diye sordu, dedi ki: aziz ve celil olan allah: "size yasaklanan
büyük gunahlardan kaçınırsanız, (diğer) gunahlarınızı mağfiret ederiz ve sizi
şerefli bir mekana koyarız" diye buyurmaktadır. bu "şerefli
mekan"dan kasıt, cennettir.
peygamber (s.a.v.) de
şöyle buyurmuştur: "ben şefaatimi, ümmetimden büyük gunah sahibi olan
kimselere sakladım." aziz ve celil olan allah, büyük gunahların dışında
olanları mağfiret ettiğine göre, peygamber (s.a.v.) de büyük gunahkarlara
şefaatçi olacağına göre, geriye muslümanların üzerinde hangi gunah kalır kii
İlim adamlarımız derler
ki: ehli sünnete göre büyük gunahlar, önceden de geçtiği üzere -ölümden önce- o
gunahları işlemekten vazgeçenlere mağfiret olunur. müslüman olup da o gunahları
işlemeye devam edenlere de, bu gunahlar mağfiret olunabilir.
nitekim, yüce allah:
"bunun dışında kalanı da dilediğine bağışlar" diye buyurmaktadır.
bundan maksat ise, o gunahları işlemeye devam ederken ölen kimselerdir. Şayet
maksat ölümden önce tevbe edenler olsaydı, şirk ile diğer gunahlar arasında
ayırım gözetmenin bir anlamı olmazdı. Çünkü şirkten dahi (ölümden önce) tevbe
eden kimse mağfiret olunur.
İbn mesud'dan şöyle
dediği rivayet edilmektedir: nisa suresi'nde beş ayet-i kerime vardır ki onlar,
benim için bütün dünyadan daha sevimli (ve değerli! dir. bunlar da yüce
allah'ın: "size yasaklanan büyük gunahlardan kaçınırsanız" buyruğu;
"Şüphesiz allah kendisine şirk koşulmasını mağfiret etmez" (en-nisa, 48)
buyruğu; "kim bir kötülük yapar yahut nefsine zulmeder de ... "
(en-nisa, 110) buyruğu; "Şayet (yapılan) bir iyilik olursa onu kat kat
artırır" (en-nisa, 40) buyruğu ile: "allah'a ve peygamberlerine iman
edip ... " (en-nisa, 152) buyruğudur.
İbn abbas da der ki:
nisa suresi'nde sekiz ayet-i kerime var. bunlar, bu ümmet için güneşin üzerine
doğup battığı herşeyden daha hayırlıdır: "allah size açıkça bildirmek ...
ister" (nisa, 26); "allah tevbelerinizi kabul etmek ister"
(en-nisa, 27); "allah sizden hafifletmek ister" (en-nisa, 28);
"size yasaklanan büyük gunahlardan kaçınırsanız (diğer) gunahlarınızı
mağfiret ederiz"; "Şüphesiz allah, kendisine şirk koşulmasını
mağfiret etmez ... " (en-nisa, 48); "allah şüphesiz zerre ağırlığı
kadar dahi zulmetmez" (en-nisa, 40); "kim bir kötülük yapar yahut
nefsine zulmeder de sonra allah'tan mağfiret dilerse ... " (nisa, 110);
"eğer şükredip iman ederseniz, allah size azabı neylesini" (en-nisa,
147)
sonrakİ sayfa İÇİn aŞaĞidakİ lİnk’e
tiklayin