938 nolu Hadis’in
İzahı:
Bu hadisi Buhâri «Kitâbü'l-Hayz
ile «Kitâbü*l-Cenâiz»'de tahric etmişdir.
Bu hadisde, kadınların
cenaze arkasından gitmelerinin yasak edildiği meçhul sigası ile ifâde
olunmuştur. Buhârî'nin rivayeti dahî öyledir. Fakat îsmâîli'nin rivayetinde bu
hüküm malûm sigası ile ifâde olunmuş ve: «Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem) bizi cenaze arkasından gitmekten nehiy buyurdu.» denilmiştir.
Binâenaleyh «bu hadis hüccet olamaz.» şeklinde bir itiraz vârid değildir.
«Bize emir buyurdu,
nehyetti...» gibi sîgaların hükmü ulemâ arasında ihtilaflıdır. Cumhûr'a göre:
Bu gibi sigalarla rivayet olunan hadisler merfû' hükmündedirler.
Taberâni'nin rivayet
ettiği bir hadisde Hz. Ümmü Atıyye şunları söylemiştir: •Resulullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem), Medine'ye girince bütün kadınları bir eve topladı. Sonra
bize Ömer (Radiyallahu anh)'i gönderdi; Ömer:
— Ben size Resulullah {Sallallahu Aleyhi ve
Sellem)'ın Resulüyüm, beni sizinle çalmayacağınıza... ilâ ahir... dâir mubâyea
yapmaya gönderdi, dedi...»
Bu hadîsin sonunda;
«Bize bayramda perdenişin tazeleri çıkarmamızı emreyledi; cenazeye çıkmayı bize
yasak etti.» denilmektedir. Mezkûr hadîs babımız rivayetinin mürsel olduğuna
delâlet eder.
Kurtubi; «Bu hadîsin
zahiri nehyin tenzih için olduğunu gösterir. Ulemânın cumhuru da buna kaaildir.»
demiştir.
Îbnü'l-Münzîr: «Bize,
İbni Mes'ud ile İbni Ömer'in Aişe ve Ebû Ümâme'nin kadınlar için mekruh
gördükleri rivayet olundu.» demiştir.
Kadınların cenaze
arkasından yürümelerini İbrahim Nehai, Hasan-ı Basri, Mesrûk, İbni Sirin,
Evzâi, İmam Ahmed b. Hanbel ve İshâk da kerih görmüşlerdir. Sevrî: «Kadınların
cenaze arkasından gitmeleri bid'attır.» demiş; Ebû Hanîfe kadınlara böyle bir
şey'in yakışmıyacağını söylemiştir.
İbni Abbâs (Radiyallahu
anh) ile Kaasim, Salim, Zührî, Rabîa ve Ebû'z-Zinâd: Kadınların cenaze
arkasından gitmelerine cevaz vermişlerdir. İmam Mâlik dahî caiz görmüş ise de,
genç kadınlara bunu mekruh addetmiştir.
îmam Şafiî'ye göre
Kadınların cenaze arkasından gitmesi haram değil; mekruhtur.
Abderî'nin rivayetine
göre: Kadınların cenaze arkasından gitmesi mekruhdur. Yalnız ölen kimse kadının
çocuğu veya babası yahut kocası olur da, kadın da bu gibi zevatın cenazelerine
çıkacak yaşta bulunursa, o zaman çıkması mekruh değildir.
Bu hususta İbni Hazm-i
Zahiri dahî şunları söyler: «Kadınlar cenaze arkasında gitmekten men
olunmazlar. Bunu nehyeden eserler sahih değillerdir. Çünkü bu gibi eserler ya
meçhul bir râvi tarafından yâhud mürsel olarak yahut da hadisi ile ihticâc
olunamıyan kimseler tarafından rivayet olunmuşlardır. Bu husûsda en ziyâde bir
şeye benziyen rivayet babımızın hadîsidir. Hâlbuki o da müsned değildir. Çünkü
nehyedenin kim olduğunu biz bilmiyoruz. Belki de sahabeden biridir. Fakat sahih
ve müsned bile olsa bu hadisde yine hüccet yoktur. O, ancak kerahete delâlet
eder. Bu hadisin hilafı sabit olmuştur. İbni Ebî Şeybe, Ebû Hureyre
(Radiyallahu anh)'dan şu hadîsi tahric etmiştir:
Nebi (Sallallahu Aleyhi
ve Sellem) bir cenazede bulunuyordu. Bir ara Ömer (Radiyallahu anh) bir kadın
görerek ona seslendi; Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), Ömer'e:
— (Bırak onu yâ Ömerl
Zîra göz yaşarır, nefis dertlidir. Bu iş yakında olmuştur.) buyurmuştur.»
Bu hadisi Hakim tahric
etmiş ve onun Buhâri ile Müslim'in şartlarına göre sahih olduğunu söylemişse de,
bu iddia söz götürür. Çünkü Beyhaki bu hadîsin munkatı' olduğunu bildirmiştir.
Senedinde Selemetü'bnü Ezrak vardır. İbnü'l-Kattan: «Bu Seleme 'nin hâli malûm
değildir. Hadîs ricali hususunda kitap yazanlardan hiç birinin onu andığını
bilmiyorum.» demiştir.
Dâvudi'ye göre Hz. Ümmü
Atıyye'nin: «Cenaze arkasında yürümekten nehyolunduk.» sözünün mânâsı:
«Kabristana varıncaya kadar gitmek bize yasak edildi.» demektir. Ona göre: «Ama
bize azimet kılınmadı.» sözünün mânâsı: «Biz cenazenin arkasından yürümedikçe
cenazenin evine taziyede bulunmak ve başsağlığı dilemek için davet olunmadık.»
demektir.
Bâzıları «İhtimâl bu
cümleden murâd: Erkeklere cenazenin arkasından gitmeleri teşvik edildiği gibi,
bize teşvik edilmedi, demektir.» mütâlâasını ileri sürmüşlerdir.
Kadın için en doğru
hareket: Cenazenin arkasından gitmemektir.
Hâzimi şöyle diyor:
«Cenaze arkasından gitmeye gelince: Bu hususta kadınlara ruhsat yoktur. Yezîd
b. Habib'den rivayet olunduğuna göre: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem).
Bir zâtın cenazesinde
bulunmuştam cenaze namazı kılınacağı sırada bir kadın görmüş; (Bu kimdir?) diye
sorunca; ölen zâtın (kız kardeşi) olduğunu söylemişler. Nebi (Sallallahu Aleyhi
ve Sellem), ona evine dönmesini emretmiş ve taa kadın görünmez oluncaya kadar
cenaze namazını kılmamış. Başka bir kadına da: (Geri dön; yoksa ben dönerim!)
buyurmuşlar.»