Diger Eserler - Muğni?l Muh

TAHARET / NECASET TEMİZLENMESİ

A. MADDİ YAPISI İTİBARİYLE NECİS OLAN [NECİSÜ'L AYN] MADDELERİN TEMİZLENMESİ

a. Şarabın Sirkeye Dönüşmesi

Maddesi itibarıyla pis olan bir şey [necisü'l-ayn] temizlenmez. Ancak sirkeye dönüşen şarap temiz olur.

Yine -daha sahih olan görüşe göre- güneşten gölgeye veya gölgeden güneşe taşınmakla sirkeye dönüşen şarap da temiz olur.

Şayet şarap, içine bir madde atılarak sirkeye dönüştürülürse temizlenmez.

Maddesi itibarıyla pis olan bir şey yıkamakla veya değişime uğramakla temiz hale gelmez. Örneğin köpek bir tuzlaya düşerek tuz haline dönüşse veya yanıp külolsa temiz olmaz.

Sonradan pis hale gelen maddelerin nasıl temizleneceği ileride ele alınacaktır.

Yapısı itibarıyla necis olup da temizlenebilen şeyler ikidir: Şarap ve deri.

1. Kendiliğinden sirkeye dönüşen şarap

Dokunulmazlığı bulunmasa (1) da şarap, kendiliğinden sirkeye dönüşürse temiz olur. Çünkü necislik ve haramlığın illeti / gerekçesi olan sarhoş edicilik özelliği ortadan kalkmıştır. Ayrıca çoğunlukla meyve suyu önce şaraba dönüştükten sonra sirkeye dönüşür. Hal böyle iken onun temiz olmayacağı görüşünü kabul edersek sirkenin helal yoldan üretilmesi imkanını ortadan kaldırmış oluruz; oysa sirkenin helal olduğu konusunda icma vardır. (İcma 18)

Şarabın küpü de şarap ile birlikte temiz olur. Şarap kaynayarak yükselse ve küp içinde bulunduğu yerin üst kısmına temas ederek orayı necis kılsa ve zorunluluk sebebiyle küpün orasından içilse bile o küp temiz olur.

(1) Dokunulmazlığa sahip mallar telef edildiğinde tazmin edilir. Dokunulmazlığı olmayan mallar ise telef edildiğinde tazmin edilmez.

2.Yerinden nakletme sonucu sirkeye dönüşen şarap [Yerinden nakledilme sonucu sirkeye dönüşen şarabın temizlenmiş olup olmadığı konusunda iki görüş vardır]:

[Birinci görüş]: Daha doğru olan görüşe göre; Güneşten gölgeye veya gölgeden güneşe nakletme sonucunda sirkeye dönüşen şarap da temiz olur. Bu nakletme "sirkeye dönüştürme amacıyla" yapılmış olsa bile böyledir.

Yine küpün başını açma sonucunda sirkeye dönüştüğünde de böyledir. Çünkü şaraptaki şiddet [sarhoş edicilik] özelliği, geride bir necaset bırakmaksızın ortadan kalkmıştır.

[İkinci görüş]: Diğer görüşe göre -ileride sebebi geleceği üzere- temiz olmaz.

3.içine bir madde katılarak sirkeye dönüştürülen şarabın durumu

Şarap; içine soğan, sıcak ekmek vb. bir madde konularak sirkeye dönüşse, bu maddeler sirkeye dönüşmeden önce atılmış olsa bile şarap temiz olmaz; çünkü içine atılan maddeler şaraptan dolayı necis olur; şarap sirkeye dönüştükten sonra da bu maddeler onu necis kılar.

Bir görüşe göre bu hükmün sebebi kişinin vaktinden önce haram bir yolla şarabı sirkeye dönüştürmek istemesidir. Kişiye bu isteğinin zıddı ile karşılık verilmiştir.

Yukarıda ileri sürülen her iki gerekçeye göre de şarabın sirkeye dönüştürülmesi konusunda görüş ayrılığının bulunması gerekir.

[Soru]: Nevevi "içine bir madde atılarak sirkeye dönüştürülen" ifadesi yerine "içine bir maddenin düşmesi ile sirkeye dönüşen" deseydi daha iyi olurdu. Böylece rüzgarın atması vb. gibi insan fiili dışında bir sebeple şarabın içine bir şeyin düşmesi ve sirkeye dönüşmesini de kapsardı. Çünkü bu şekilde sirkeye dönüşen şarap da temizlenmiş olmaz.

[Cevap]: Rüzgar vb. bir şeyle şarabın içine bir maddenin düşmesi konusunda hüküm böyle olmakla birlikte, bir görüşe göre yalnızca insan fiili ile bir maddenin katılması durumunda sirkeye dönüşen şarap temizlenmiş olmaz. İşte bu görüş ayrılığı sebebiyle Nevevi böyle ifade etmiştir.

Kişi üzümü sıkarken ondan bazı üzüm parçaları üzüm suyunun içine düşse ve bundan kaçınmak mümkün olmasa, bunun bir zararının olmaması gerekir.

Kişi şarabın içine attığı temiz maddeyi, şarap sirkeye dönüşmeden önce şarabın içinden alsa, necis olma gerekçesi ortadan kalktığı için bunun bir zararı olmaz. Ancak şarabın içine necis madde atılmışsa o zaman bunun zararı olur. Çünkü necis madde, başka bir şey sebebiyle necis olmaya da müsait olduğundan bu şarap sirkeye dönüşmekle temizlenmiş olmaz.

Şarap, kaynama söz konusu olmaksızın bir kimsenin fiili ile yükselirse şarabın küpü temiz olmaz; çünkü bunda bir zorunluluk söz konusu değildir. Bu durumda sirke de temiz olmaz; çünkü o necis olan yükselmiş kısma temas etmiştir.

Şarabın yükselen kısmı şarapla birlikte tekrar aşağıya inse, bu şarap sirkeye dönüştüğünde temiz olur. Bu, yükselen kısım kuruduktan sonra bile olsa böyledir. Beğavi ise buna aykırı olarak "yükselmeden önce olmasını" şart koşmuştur.

Şarap bir küpten diğerine nakledilse sirkeye dönüşmekle temiz olur. Ancak bir küpteki şarap ondan çıkarılıp sonra ona meyve suyu eklense ve şaraba dönüşse sonra sirkeye dönüşse temiz olmaz.

Şarap, daha önce geçtiği üzere sertleşmiş / keskinleşmiş üzüm suyu dur.

4. Sirkeye dönüşen nebizin durumu [Bu kormda iki görüş vardır]

[Birinci görüş]: EI-Minhac' da yalnızca şaraptan bahsedilmesinden; üzüm dışında hurma vb. meyvelerin suyundan yapılan nebizin sirke haline dönüştüğünde temiz olmayacağı sonucu çıkar. Kadı Ebu't-Tayyib bunu açık olarak ifade etmiştir. Çünkü nebiz keskinleştiğinde onunla su da necis hale gelir bu su, o sirkeye dönüştükten sonra onu necis kılar.

[İkinci görüş]: Beğavi nebizin de sirkeye dönüşmesi halinde temiz olacağını söylemiş, Subki de bu görüşü tercih etmiştir; çünkü su, onda zorunlu olarak bulunan maddelerdendir.

Esas alınacak olan görüş bu ikincisidir. Faiz konusunda alimlerin ortaya koyduğu şu görüş de bunu göstermektedir:

[1] - Kişi, kuru hurmadan yapılan sirkeyi üzüm sirkesi karşılığında satsa veya yaş hurma sirkesini çoğunluğu kuru hurmadan oluşan sirke karşılığında satsa bu satım sahih olur.

[2] - Bir meyve suyu;

(a) Az miktarı sirke olan bir meyve suyu karşılığında satılsa bu sahih olmaz. Çünkü içindeki az miktardaki sirke şaraba dönüşür, o şarap sebebiyle diğer kısım da sirkeye dönüştükten sonra necis olur.

(b) Şayet meyve suyu, çoğunluğu sirke olan bir karışım ile karşılıklı satılırsa bunun zararı olmaz; çünkü aslolan ve zahir olan bu sirkenin şaraba dönüşmemesidir.

(c) Meyve suyu, içindeki sirke miktarı meyve suyu miktarına eşit bir karışım karşılığında satılsa bunun, belirtilen gerekçe sebebiyle, çoğunluğu sirke olan karışım gibi değerlendirilir.

Not:

Halimi şöyle demiştir: Meyve suyu üç durumda şaraba dönüşmeksizin sirkeye dönüşür:

1. Yıllanmış küpün içine sirke dökmek,

2. Meyve suyunun içine sirke dökmek ve ikisinin karışması ile meyve suyunun da şaraba dönüşmeden sirkeye dönüşmesi, ancak -yukarıda geçenlerden anlaşıldığı üzere- bu, meyve suyunun çoğunluk olmaması durumuna özgüdür.

3. Üzüm taneleri salkımlarından ayrılıp da küp bu tanelerle dol-

durulur ve küpün başı toprakla sıvanırsa bu sirkeye dönüşür.

Şarap kaplarını yıkadıktan sonra bulundurmak, bunlardan yararlanmak ve kullanmak caizdir. Yine dokunulmazlığı bulunan şarabı sirkeye dönüşmesi için elde bulundurmak caizdir. 00kunulmazlığı bulunmayan şarabı dökmek gerekir. Oökmez de şarap kendiliğinden sirkeye dönüşürse sahih olan görüşe göre temizlenmiş olur.

b. Derinin Tabaklanarak Temizlenmesi

Hayvanın Ölümü ile necis hale gelen derinin dışı tabaklanmakla

temiz olur.

Meşhur olan görüşe göre derinin içi de temiz olur.

Tabaklama; derideki fazlalıkları kokusu sert / acı bir madde ile gidermektir. Güneş ve toprakla gidermek tabaklama değildir.

Daha doğru olan görüşe göre tabaklama sırasında su kullanmak gerekmez.

Tabaklanan deri, necis olan elbise gibidir.

1. Tabaklanan derinin dışı

Hayvanın ölümü ile necis hale gelen derinin dışı tabaklanmakla temiz olur.

Eti yenen hayvanlardan olmasa bile bir hayvanın ölmesi sebebiyle necis olan derisi tabaklanmakla temiz hale gelir. Tabaklama kendiliğinden gerçekleşse bile, örneğin tabaklama malzemesini rüzgarın derinin içine atması ile olsa bile derinin dışı temiz olur. Derinin dıŞı, tabaklama malzemesinin temas ettiği yerdir.

Derinin dışının tabaklamakla temiz olacağına dair delil şu hadislerdir: Tabaklanan deri temizlenmiştir. (Müslim, hayz 810)

Bu hadisi Müslim rivayet etmiştir. Müslim ve Buharl'nin rivayet ettiği diğer bir hadis ise şöyledir: Bu hayvanın derisini alıp tabaklayarak yararlansaydınız ya!(Buhari, Zekat, 1492)

2. Tabaklanan derinin içi

Meşhur olan görüşe göre derinin içi de temiz olur. [Bu konuda iki görüş vardır]

[Birinci görüş]: Meşhur olan görüşe göre, tabaklama malzemesinin temas etmediği iç kısım da tabaklama ile temizlenir. Bunun delili yukarıda geçen iki hadisin zahir ifadeleridir.

[İkinci görüş]: Diğer görüşe göre tabaklama aleti derinin içine ulaşmaz [bu sebeple deri temiz olmaz].

Bu görüş; "tabaklama malzemesinin su ve derinin yaşlığı aracılığıyla derinin iç kısmına ulaştığı" söylenerek reddedilmiştir.

İkinci görüşe göre bu deri üzerinde namaz kılınmaz, deri satılmaz ve yaş bir şeyde kullanılmaz.

İlk görüşe göre ise -ileride geleceği üzere- kirlenmiş bir elbise gibidir.

"Deri" ifadesi ile "kıVtüyler" dışarıda kalmış olmaktadır; çünkü bunlar tabaklama işleminden etkilenmezler.

"Derinin içinin temizleneceği"ne dair geçenlerden şöyle bir anlam çıkmaktadır: "Tüyler tabaklamadan sonra yolunsa bu tüylerin yolunduğu yerin altındaki kısım necis olur, yıkanmakla temizlenir". Bu anlaşılan anlam doğrudur.

Nevevi şöyle demiştir: Bunun az miktarı affedilir, deriye tabi olarak burası da temiz olur.

Zerkeşi "tabaklama işleminden etkilenmeyen bir şey az miktarda olduğunda bu nasıl temiz olabilir" diyerek Nevevi'nin görüşünü problemli bulmuş, sonra bu probleme "temizlenir" sözünün "temiz hükmü verilir" anlamına geldiğini söyleyerek çözüm bulmuştur.

Bu, Nevevi'nin "affedilir" sözünden çıkmaktadır. Zahir olan görüş de budur. Bazıları Nevevi'nin sözünü "zorluk sebebiyle temizlenen kısma tabi olarak burası da temiz olur" diyerek açıklamışlardır.

Subki şöyle demiştir. Benim tercih ettiğim ve fetva verdiğim görüş Müslim' deki hadis sebebiyle tüylerin mutlak olarak temiz olduğu görüşüdür.

Köpek vb. hayvanların derileri bu hayvanların ölümü ile necis olur; çünkü bunlar tabaklamakla temiz olmaz. Zira temizlik ifade etme açısından canlı olmak, tabaklamadan daha ötede bir durumdur. Buna rağmen köpek vb. hayvanlar canlı iken bile temiz değildir.

3. Tabaklama nedir?

Tabaklama; derideki fazlalıkları kokusu sert / acı bir madde ile gidermektir. Güneş ve toprakla gidermek tabaklama değildir.

"Derinin fazlalıkları" kalması deriyi bozan, giderilmesi deriyi düzgün hale getiren sular ve ıslaklıklardır. Tabaklama derinin bu fazlalıklarını, suya atılsa bile kötü koku ve bozulma bir daha geri gelmeyecek şekilde gidermektir.

Tabaklama işlemi acı bir madde ile [dili buran bir madde] ile yapılır. Bu; akasya, mazı, nar kabuğu, şes ve şap gibi maddelerdir. Tabaklamada temiz şeyleri kullanmakla kuş pisliği gibi necis şeyleri kullanma arasında fark yoktur.

Deri; kurusa bile ve kokusu güzelleşse bile güneşte bekletmek, toprakla sıvamak, katılaştırmak ve tuzlamak gibi fazlalıkları gidermeyen işlemlerle tabaklanmaz. Çünkü fazlalıklar katılaşsa bile gitmez. Nitekim suya bırakıldığında kötü koku geri döner.

4. Deri tabaklamada su kullanmak [Bu konuda iki görüş vardır]

[Birinci görüş]: Daha doğru olan görüşe göre deri tabaklama sırasında su kullanmak gerekmez, temizlikte "derinin dönüşüm geçirmiş olması", "su kullanma" yönüne ağır basar.

[*] - Bu konuda delil Müslim'in rivayet ettiği şu hadistir: Deri tabaklanınca temizlenmiştir.

[İkinci görüş]: Diğer görüşe göre suyun pislikleri giderme yönü daha ağır bastığından su kullanmak gerekir.

[*] - Bu konuda delil diğer hadisteki şu ifadedir: Deriyi su ve akasya temiz kılar.

İlk görüş sahipleri bu hadisi "su kullanmanın mendup olduğu" şeklinde yorumlamışlardır.

İki görüş, şu konudaki görüş ayrılığına dayalıdır:

Tabaklama derinin dönüşüm geçirmesi midir? Böyle kabul edilirse su kullanmak gerekmez. Yoksa tabaklama fazlalıkların giderilmesi midir? Böyle kabul edilirse su şarttır.

5.Tabaklanan derinin hükmü

a. Tabaklama işleminden sonra derinin yıkanması

Tabaklanan veya kendiliğinden tabaklanmış hale gelen deri necis hale gelen elbise gibidir. Bunun sebebi necis maddelerin veya tab aklanmadan önce deriye temas ederek necis hale gelen maddelerin deriye dokunmasıdır. Bu sebeple derinin yıkanması gerekir.

Derinin tabaklanması sırasında su kullanılmasını gerekli görmemiz halinde kişi su kullanmazsa deri maddesi itibarıyla necis olur. Buna göre söz konusu deri, yalnızca suya yatırmakla temiz hale gelir mi yoksa yeniden tabaklama malzemelerini kullanarak tabaklama işlemini yapmak gerekir mi? Bu konuda mezhep içinde iki görüş vardır. Ziyadetü'r-Ravda adlı eserde ikinci görüş [tabaklamayı tekrar yapmanın gerekli olduğu görüşü] daha doğru kabul edilmiştir. Burada kastedilen "çok miktarda suya yatırma"dır.

Derinin tabaklanması sırasında su kullanılmasını gerekli görmezsek, tabaklamadan sonra yıkanması halinde deri üzerinde namaz kılınabilir. Başka bir engel yoksa yıkanmamış olsa bile satılabilir.

b.Tabaklanmış derinin yenmesinin hükmü

Tabaklanmış deri ister eti yenen bir hayvana ait olsun isterse eti yenmeyen bir hayvana ait olsun yenmesi helal değildir.

[*] - Çünkü Buhari ve Müslim'de şu hadis bulunmaktadır: Leşin [ölmüş hayvanın] yalnızca yenilmesi haramdır. (Buhari, zekat, 1492; Müslim, Hayız, 804)

[Soru]: Nevevi, maddi yapısı itibarıyla necis olduğu halde sonradan temiz hale gelebilen maddeleri yalnızca şarap ve deri ile sınırlandırmıştır. Ancak bu durumda misk, süt ve meni dışarıda kalmaktadır. Çünkü bunlar aslen necis olan kan olduğu halde geçirdikleri dönüşümden sonra temiz hale gelirler.

[Cevap]: Bunlar, hayvanın içinde bulunduğu sürece ve dışarı ile temas etmedikleri sürece necis olduklarına hükmedilmez.

Başka bir canlıya dönüşen her necis madde temiz hale gelir. (Genel kural. ) Örneğin civcive dönüşen yumurta kanı -şayet bunun önceki halinin necis olduğu görüşünü kabul edersek- temiz olur. Bu, köpekte bulunan kurtçuk bile olsa böyledir. Çünkü canlılığın necaseti def etmede açık bir etkisi vardır. Bu sebeple canlılık ortadan kalkınca necaset söz konusu olmaktadır. Ayrıca kurtçuk, köpeğin kendisinden oluşmaz, yalnızca köpeğin üzerinde [sonradan] oluşur.

Toprakla karışık olan dışkı aradan uzun zaman geçmesiyle toprak şeklini alsa temizlenmiş olmaz.

BİR SONRAKİ SAYFA İÇİN AŞAĞIDAKİ LİNK’E TIKLAYIN

SONRADAN NECİS HALE GELEN MADDELERİN TEMİZLENMESİ