SEMA’U’S-SAĞİR :
Küçüğün hadis işitmesi
demek olup hadis rivayetine başlama çağını ifade eden tabir mahiyetindedir.
Hadis rivayetine başlama
çağı konusunda görüş ayrılıkları vardır. Bu görüş ayrılıkları tek hedefe,
rivayetin sahih olması hedefine yöneldiğinden çıkmıştır. Ancak biri diğerinden
farklı yaş sının koymakla birlikte rivayetin, sıhhatini temin edercek yaşta
başlaması noktasında birleşmiştir.
el-Hâtibu'l-bağdâdî,
Kûfelilerden hiç kimsenin yirmi yaşını doldurmadan hadis rivayetine
başlamadığını, o yaştan önce Kur'ân-ı Kerim'i ezberleme ve ibaretle meşgul
olduğunu kaydeder. Bazı alimlere göre bu yaş onbeştir. Kadı İyad ise
muhaddislerin hadis rivayetine başlama yaşı olarak beş yaşını sınır
koyduklarından söz etmiştir. İbnu's-Salâh da muhaddislerin rivayete başlama yaşı
olarak bu yaşı uygun bulduklarını söylemiştir. Buna ilave olarak da beş ve daha
yukarı yaşlarda hadis işitmiş olanlar için hal tercümelerinde semi'a, henüz bu
yaşı tamamlamadan hadis meclislerine katılanlar için ise hadara veya uhdira
yazıldığını kaydetmiştir.
Burada şunu eklemek
gerekir. Hadis rivayetine başlama çağı olarak çeşitli yaş sınırları çizenlerin
yanında çoğunluk, halin dikkate alınması gerektiği görüşündedir. Nitekim
İbnu's-Salâh buna işaret ettikten sonra, kendisine söyleneni anlayacak, vereceği
cevabı bilecek yaşta olanların semainin sahih olacağını, böyle olmayanların
ister beş, isterse elli yaşlarını bitirseler bile rivayetlerinin sahih
olmayacağını söylemiştir. Rivayete göre Mûsâ b. Harun'a çocuk yaştaki birinin
ne zaman hadis işitebileceği sorulduğunda “inekle eşeği ayırdedebildiği zaman”
cevabını vermiştir. Ahmed b. Hanbel de benzer bir soruyu “aklı başında olması,
yaptığını ve söylediğini bilmesi, işittiğini hıfz edebilmesidir. Bu hale gelen
çocuğun sema'ı sahih olur. Gelmeyenin ise yaşı -İbnu's-Salâh’ın deyişiyle-
değil beş, elli bile olsa rivayeti sahih olmaz.
Çocuğun buluğ çağma
ermeden önce işitmiş olduğu hadislere gelince muhaddislerin çoğunluğu bunları
kabul etmiştir. Aynı şekilde müslüman olmayan birinin Hak dine girmeden önce işitmiş
olduğu hadislerin rivayeti de kabul edilmiştir. Ancak bazı alimler erginlik
çağına ermemiş çocuğun hadis rivayet etmesini sahih saymamışlardır.
İbnu's-Salah, bunların hata ettiklerini söyler. Delil olarak da muhaddislerin
el-Hasen b. Ali b. Ebî Tâlib, İbn Abbâs, İbnu'z-Zubeyr, en-Nu’mân b. Beşîr ve
daha pek çok sahabînin hadislerini hiç bir ayırıma gitmeksizin kabul
ettiklerini ileri sürer.