3. Cerh ve Ta'dil İlmi (İlmu’l-Cerh ve’t-Ta’dil):

 

Sahâbeden itibaren bütün hadis râvîlerinin doğruluk ve güvenirlik durumlarının incelendiği bir ilim dalıdır. Genellikle râvîler isimlerine ve künyelerine göre alfabetik bir tarzda sıralanır ve her birinin hayatı, kimlerden hadis rivâyet ettiği, kimlere hadis naklettiği, râvîler arasındaki yeri, adâlet ve zabt yönünden durumu, kendisi hakkında hadis münekkidlerinin görüşü... teknik tâbirlerle ifade edilir. İlk asırlardan itibaren pek çok kıymetli eserin kaleme alındığı bu ilim dalında, İbn Ebi Hâtim er-Razi'nin "el-Cerh ve't-Ta'dil" adlı kıymetli bir kitabı vardır. [1]

Cerh, sözlükte silahla yaralamak, dürtmek, bir yarayı deşmek manalarına gelir. Ta’dil ise düzeltmek, hakkını vermek, temizlemek demektir. Cerh ve ta’dil hadis ravilerini eleştirerek onların özel hayatlarında ve hadis rivayetinde kusur ve ayıp sayılan hallerini ya da güvenilir olduklarını açığa çıkarmak demektir. Cerh ve ta’dil ilmi ravilerde hadis rivayetinde kusur sayılan bazı hallerin bulunup bulunmadığını araştıran ilimdir.

Cerh ve Ta’dil, Tarihu’r-Ruvat gibi Hadis Ricali İlminin bir bölümüdür. Hadis ilminde ileri dereceyi almış bir alimin, bir raviyi İslam Dini’nin emir ve yasaklarına aykırı hareket, yalancılık ve hadis rivayet kaidelerine uymamak gibi bir sebeple tenkit edip rivayetini çürüğe çıkarmasına cerh denir. Ta’dil ise araştırma sonucu ravinin kötülüklerden uzak, dürüst, İslamiyet’in emir ve yasaklarına bağlı hafıza bakımından kusursuz olduğunun tesbit edilmesidir. İşte Cerh ve Ta’dil İlmi, yukarıda gördüğümüz cerh ve ta’dil konusundaki ilimdir. Bir başka deyişle hadis ravilerinin güvenilir olup olmadığını ortaya koyma ilmidir.

Cerh ve Ta’dil İlminin önemli kaynak eserleri:

a) Kitabu’l-Cerh ve’t-Ta’dil, İbnu Ebi Hatim er-Razi (240-327 h./854-938m.)

b) el-Kâmil, İbnu Adiyy (277-327h./690-938m.)

c) Mizanu’l-İ’tidal, ez-Zehebi (673-748h./1274-1337m.) 

d) Lisanu’l-Mizan, İbn Hacer el-Askalani. [2]   

e) Cerh ve’t-ta’dil, İbn Ebi Hatim er-Razi. [3]


 

[1] İsmail lütfü Çakan, Akif Köten, Şamil İslam Ansiklopedisi: 2/289.

[2] Talat Koçyiğit, Mücteba Uğur, İ. Hakkı Ünal, İmam-Hatib Liseleri İçin Hadis Usulü, 12. sınıf: 83-84.

[3] İsmail lütfü Çakan, Akif Köten, Şamil İslam Ansiklopedisi: 2/289.