BABU'S-SİYAM   (ORUÇ   BABI)

[1] Birinci hadis Ahmed b. Hanbel'in lafzıdır, 1/184, Müslim, Kitabu's-Siyam, 3/141, Nesâî, Kitabu's-Siyam, 4/112, İbn Mace, Kitabu's-Siyam, , 1/530, Ebu Davud, Kitabu's-Siyam, , 1/542,

Ahmed, Müsned, 1/218. İkinci hadis, Ahmed, Müsned, 2/5, Müslim, Kitabu's-Siyam,

Buharı, Kitabu's-Savm, 3/44.

[2] Hadisin metni Müslim'e aittir. Kitabu's-Savm, 3/140,Ahmed, Müsned, 3/329, Bufıarî, Kitabu'n-Nikah, 7/41. Buharı, Kitabu's-Savm, 3/34 ve Kitabu'n-Nikah, 7/14, Tirmizî, Ebvabu's-Savm, 2/98,

Ahmed, Müsned, 6/10, Nesâî, Kitabu's-Siyam, 4/111.

Peygamber (s.a.v.)'in yemin etmesinin sebebi, hanımlarının kendisinden dünyalık talebinde bulunmalarıdır.

Buharı, konuyla ilgili bu haberi, Kitabu'l-Mezalim'de zikreder: Abdullah îbn Abbas hadisidir. O şöyle demiştir: "Allah (c.c.)'ın, haklarında

"Eğer her ikiniz de Allah'a tevbe ederseniz, ne iyi. Çünkü ikinizin de kalpleri eğildi. (et-Tahrim-4) buyurduğu Peygamber'in zevcelerinden ikisinin kim olduığunu Ömer (r.a.)'den sormaya hırslanır dururum.

Nihayet onun beraberinde hacc yaptım. Dönerken yakın bir yerde Ömer saptı. Ben de deriden bir su kabı ile onun beraberinde yoldan saptım. Ömer, helaya gitti. Nihayet benim yanıma geldi. Ben de ellerine o su kabından döktüm. O da abdest aldı. Ben:

"Ey Mü'minlerin Emİri! Peygamberin zevcelerinden o iki kadın kimdir ki, Allah onlar için, "Eğer ikiniz de tevbe ederseniz..." buyurmuştur.?" diye sordum. Ömer bana:

"Hayret ederim sana ey İbn Abbas! Onlar Hafsa ile Ayşe'dir" dedi.

Sonra Ömer, hadiseye yönelerek onu anlatmaya başladı ve şöyle dedi:

"Ben, Ensar'dan bir komşum ile beraber Benû Umeyye İbn Zeyd yurdunda (oturuyor) idim. Burası Medine'nin Avalî denilen semtindedir. (Birşey öğrenmek ümidiyle) Peygamber'in yanına nöbetleşe inerdik. Bir gün o iner, bir gün ben inerdim. Ben indiğim zaman o gün, vahiy ve diğer şeylere dair (ne duyarsam) haberini komşuma getirirdim. O da indiği zaman öyle yapardı.

Biz, Kureyş topluluğu, kadınlara galebe ediyorduk. Medine'ye Ensar üzerine geldiğimizde bir de gördük ki, onlar, kadınları erkeklerine galebe eder bir kavim. Derken bizim kadınlarımız, Ensar kadınlarının edebinden almaya başladılar. Bir gün ben hanımıma karşı bağırdım; o da bana cevap verdi. Ben onun, bana söz çevirip, cevap vermesinden hoşlanmadım, azarladım. Bunun üzerine o, şunları söyledi:

"Benim sana karşı mırıdanmamı niçin münasib görmüyorsun? Vallahi Peygamber'in hanımları bile O'na karşı mırıldanıyor ve birisi o gün geceye kadar Peygamber'in yanma uğramıyor"dedi.

Karımın bu sözleri beni ürküttü ve ben, "onlardan kim bunu yaparsa perişan olur, büyük günah işlemiş olur" dedim.

Sonra elbisemi üzerime topladım, yani giyindim ve Hafsa'nın yanına gittim. Ona:

"Ey Hafsa! Sizlerden herhangi biriniz, bütün gün ta geceye kadar Allah Rasulü'ne dargınlık eder mi?" dedim. O: "Evet" dedi. Ben:

"O kadın, perişan olmuş ve zarar etmiştir. Her biriniz kendine Allah'ın Rasulü'nün öfkesinden dolayı öfke etmesinden emin mi bulunuyor? Bu yüzden helak olursunuz. Sen Allah'ın Rsulü'ne karşı çok istekte bulunma. O'na karşı her hangi berşey hususunda söz çevirme yansına girme. O'na danlıp, O'ndan ayrı durma. Bir ihtiyacın olursa, onu benden iste. Ve sakın arkadaşının Rasulul-lah(s.a.v.)'a senden daha güzel ve daha sevgili olması da seni aldatmasın." (Ömer Aişe'yi kasdetmiştir)

Ve biz o sırada: "Gassanlılar bize (karşı) gaza etmek için atlarını nallatıyorlarmış" diye havadis alıyorduk. Arkadaşım, kendi nöbetinde Peygamber'in yanına girdi ve yatsı vaktinde döndü. Kapıma şiddetli bir vuruşla vurdu ve: "O, uyuyor mu?" dedi. Ben korktum ve hemen onun yanına çıktım. O:

"Büyük bir iş meydana geldi" dedi. Ben: Nedir o? Gassanlılar mı geldi?" dedim.

"Hayır fakat ondan daha büyük ve daha uzun: Rasulullah (s.a.v.) hanımlarını boşamış" dedi.

Ömer dedi ki: "Hafsa isteğine ulaşmadı ve ziyana uğradı. Ben bunun yakında olacağını zannediyordum." Elbisemi üzerime topladım ve Peygamberle beraber sabah namazını kıldım. Peygamber, birkaç basamakla çıkılır, kendisine ait bir meşrubeye (şerbetlik denilen sekili bir hücreye) girdi ve orada yalnız kaldı. Ben, Hafsa'nın yanına girdim, gördüm ki ağlıyor. Ben:"Seni ağlatan nedir? Ben, seni sakındırmış değil miydim? Rasulullah (s.a.v.), sizleri boşadı mı?" dedim. Hafsa:

"Bilmiyorum. O,' işte ta şu meşrubede" dedi. Bunun üzerine mescide çıktım ve minberin yanına geldim. Gördüm ki minber etrafında bir takım kimseler var; Bazıları ağlıyorlar. Yanlarında biraz oturdum. Sonra vicdanımdaki duygum bana galebe etti. Peygamber'in içinde bulunduğu o meşrubeye geldim ve Peygamber'in siyah uşağına: "Ömer için izin iste" dedim. İçeriye girdi. Peygamber'le konuştu. Sonra çıktı ve: "Seni Peygamber'e söyledim, bir şey demedi" dedi. Oradan ayrıldım. Nihayet mescidde minberin yanındaki topluluğun beraberinde oturdum. Sonra yine vicdanımda hissettiğim şey bana galebe etti. Uşağa geldim. O, önceki gibi söyledi. Ben yine minberin anındaki   topluluğun  beraberinde  oturdum.   Sora  vicdanımdaki hissettiğim şey bana galebe etti. Tekrar uşağa geldim, ve:

"Ömer için izin iste" dedim. Uşak, bir öncekinin benzerini söyledi, ben de döndüm. Giderken baktım, uşak beni çağırıyor:

"Rasulullah (s.a.v.), sana izin verdi" dedi. Bunun üzerine huzuruna girdim. Baktım ki Rasulullah (s.a.v,) bir hasırın kumlan üzerine yan yatmış, kendisiyle hasır arasında bir döşek yok, kumlar vücudunun yan tarafında iz yapmış; kendisi İçi hurma lifi doldurulmuş deriden bir yastığa dayanmış idi. Kendisine selam verdim. Sonra ayakta dikilerek: "Kadınlarını boşadın mı?" dedim. Gözünü bana doğru yükseltti de: "Hayır" buyurdu. Sonra ben yine ayakta dikilerek (Rasulullah hoşnudluğa dönüyor mu? Yahut O'nun kalbini hoş edecek veya öfkesini sakinleştirerek bir söz söyleyeyim mi? diye) bakınarak şöyle dedim:

"Ey Allah'ın Rasulü! Eğer beni düşünürsen, bilirsinki biz Kureyş topluluğu kadınlara galebe ediyor idik. Sonra bir kavim üzerine geldik ki kadınları, onlara galebe ediyorlar." Ömer, bu sözü söyleyince Peygamber gülümsedi. Sora ben şöyle dedim:

"Eğer beni düşünürsen bilirsin. Ben Hafsa'nın yanına girdim de; "Sakın arkadaşının Peygamber'e senden daha güzel ve daha sevgili olması seni aldatmasın (Aişe'yi kasdediyor)" dedim.

Peygamber bir daha gülümsedi. Ben O'nun gülümsediğini gördüğüm zaman hemen oturdum ve gözümü kaldırıp evinin içine baktım. Vallahi, evin içinde tabaklanmamış üç hayvan derisinden başka gözü döndürecek hiçbir eşya görmedim. Bunun üzerine ben:

"(Ey Allah'ın Rasulü!) Allah'a dua et, ümmetine genişlik versin. Çünkü Farslılar ve Romalılar'a genişlik verilmiş ve onlara dünya ihsan olunmuş. Halbuki onlar Allah'a ibadet etmiyorlar" dedim. Bunu söyleyince dayanmış iken doğruldu da:

"Sen bir şek içinde misin ey Hattab'ın oğlu? Onlar, hpşlukları dünya hayatında peşin verilip geçiştirilen birer kavimdir" buyurdu. Ben de:

"Ey Allah'ın Rasulü! Benim için istiğfar ediver" dedim. ay kadınların yanına girmeyeceğim" buyurmuştu. Bu zaman içinde Allah (c.c), Peygamber'ini uyardı (et-Tahrim: 1-4). 29 gece geçince Rasulullah, Aişe'nin yanına girdi ve Aişe ile başladı. Aişe O'na:

"(Ey Allah'ın Rasuîü) Sen bizim yanımıza bir ay girmemeye yemin etmiştin. Halbuki biz, 29. gecenin sabahında olduk. Ben bu geceleri hakkıyla sayıyorum" dedi. Bunun üzerine Peygamber:

"(Kendisine yemin ettiğim) ay 29'dur. işte bu ay da 29 oldu" buyurdu.

Aişe dedi ki: "Müteakiben muhayyer kılma ayeti  Ahzab: 28-29) indirildi. Peygamber ilk kadın olarak benimle başladı ve şöyle buyurdu:

"Ben sana bir emir anlatacğım. Cevap hususunda acele etmemenden dolayı sana bir serzeniş yoktur. Ta ki ebeveynine danışasm."

Aişe dedi ki:

"Katî biliyorum ki, ebeveynim, bana Sen'den ayrılmamı emretmezler."

Sonra Peygamber şöyle buyurdu:

"Allah şöyle buyurdu: "Ey Peygamber! Zevcelerine şunu söyle: Eğer siz dünya hayatını ve onun zinetini istiyorsanız, gelin size boşama bedellerinizi vereyim de hepinizi güzellikle salıvereyim. Yok eğer Allah'ı ve Rasulü'nü ve ahiret yurdunu istiyorsanız haberiniz olsun ki Allah içinizden güzel hareket edenlere pek büyük bir mükafat hazırlamıştır." (Ahzab: 28-29)

Ben de:

"Ay! Ben bunun hakkında mı ebeveynime danışacağım? Ben elbette Allah'ı, Rasulü'nü ve ahiret yurdunu isterim" dedim.

Sonra Rasulullah, bütün kadınlarını böyle muhayyer kıldı. Onlar da hep Aişe'nin dediği gibi söylediler.

1: Hafsa'nın açıkladığı söz şudur: Peygamber, Aişe'nin gününde, Mariye ile yalnız kalmış, Hafsa da bunu bilmişti. Peygamber, Hafsa'ya, "Şunu gizli tut. Ben Mariye'yi kendime haram kıldım" demiş. Hafsa da bunu Aişe'ye açıklamış, Aişe de öfkelenmişti. Nihayet, Peygamber (s.a.v.) kadınlarına bir ay yaklaşmamaya yemin etmiştir.

İşte Peygamber, Hafsa, Aişe'ye açıkladığı zaman1, o sözden dolayı ayrılıp inzivaya çekilmiş ve kadınlarına küsmüş olduğundan dolayı "bir

[3] Ahmed, Müsned, 5/210, 6/156,

İkinci hadis (yani 81  nolu hadis) Ebu Davud, Kitabu's-Siyam, 1/552,

Ahmed, Müsned, 5/283, İbn Mace, Kitabu's-Siyam, 1/537

[4] Hadisin lafzı Ebu Davud'a aittir. Kitabu's-Siyam, Ahmed, Müsned, 4/122-123-124, Darimî, Kitabu's-Savm, 1/347, Ahmed, Müsned, 5/280-282, Hakim, Müstedrek,' 1/427.

[5]  Geniş bilgi için bakınız: Tirmizî, Ebvabu's-Savm, 2/111,

Buharî, Kitabu's-Savm, Babu'l-Hacame ve'l-Kay1, 3/42.

[6] Hadisin lafzı Ahmed b. Hanbel'e aittir, 5/434,Nesâî, Kitabu's-Siyam, 4/146,Heysemî, Mecmau'z-Zevaid, 3/161,ibn Mace, Kitabu's-Siyam, 1/532.

[7] Hadisin lafzı, Ahmed b. Hanbel'e aittir, 3/299,Buharî, Kitabu's-Siyam fi's-Sefer, 3/44,Müslim, KıtabuVSiyam, 3/175,Ebu Davud, Kitabu's-Siyam, 1/561,Tirmizî, Ebvabu's-Savm,

Nesâî, Kitabu's-Siyam, 4/148.Konu ile ilgili olarak Tirmizî, Ebvabu's-Savm'da şu rivayetlere yer

verir:

Cabir b. Abdullah'tan rivayet verilmiştir: "Rasulullah (s.a.v.), fetih senesi Mekke'ye müteveccihen yola çıktı. "Kuraü'l-Gamim Vadisi"ne varıncaya dek kendisi oruçlu idi. Ashabı da onunla beraber oruçlu idiler. Rasul-i Ekrem'e;

"Ey Allah'ın Rasulli, artık oruç tutmak onlara güç geliyor ve Müslümanlar, Sen'in yaptığına bakıyorlar" denildi.

Rasulullah (s.a.v.) ikindiden sonra olduğu halde bir kadeh su istedi ve Müslümanlar'ın gözü önünde içti. Bunu müteakib Ashab'dan bazısı oruçlarını açtı, kimi de oruçlu kaldı. Bu oruçluların haberi Rasul-i Ekrem'e ulaşınca: "Onlar asidirler" buyurdu. . Ebu Isa, Cabir'in bu hadisinin hasen olduğunu söylemiştir. Seferde oruç tutma konusunda ilim adamları ihtilaf ettiler. Hz. Peygamber'in Ashabı'ndan ve sonrakilerden bazı ilim adamları seferde oçuç yemenin efdal olduğu görüşüne sahip oldular. Hatta bir kısmı seferde oruç tuttuğu vakit, hakkında kaza geldiği görüşündedir.

Ahmed ve Ishak seferde oruç yemek cihetini ihtiyar etmişlerdir. Peygamber'in Ashabı'ndan ve sonrakilerden bazı ilim adamları da şöyle diyorlar: "Kuvvet bulurda oruç tutarsa iyi -ki efdal olan da budur-ve tutmasa da iyidir." Süfyan Sevrî, Malik b. Enes ve Abdullah b. Mübarek bu görüştedirler. Şafiî diyor ki: "Peygamber (s.a.v.)'in, "Seferde oruç tutmak faziletten değildir" sözünün ve bazı kimselerin oruçlu kaldıkları haberini alınca, "onlar asidirler" buyurmasının manası şudur: "Bu söz Allah'ın ruhsatını kabul etmeyi gönlü kaldırmayan kişiye hamledilir. Fakat seferde oruç yemeyi mubah görür de oruç tutar ve buna dayanabilirce, o kişi bana daha çok sevimlidir."

[8] Ahmed, Müsned, 2/521,Müslim, Kitabu's-Savm, 3/139,Ebu Davud, Kitabu's-Siyam, , 1/545,

Tirmizî, Ebvabu's-Savm, 7/96-97,Nesâî, Kitabu's-Siyam, 4/122-123, İbn Mace, Kitabu's-Siyam, 1/528

[9] Müslim, Kitabu's-Savm'da, bunu manasıyla rivayet etmiştir, 3/134. otuza tamamlayınız. Biz dedik ki: "Ey Allah'ın Rasulü! Ramazan'ı bir veya iki gün öne almayalım mı?" Bunun üzerine Rasulullah (s.a.v.) gazablandi ve, "hayır" buyurdu

[10] Lafız Ebu Davud'a aittir, Kitabu's-Siyam,

[11] Ebu Davud, Kitabu's-Siyam, 1/572,Ahmed, Müsned, 3/80,Hakim, Müstedrek, 1/436,

Ukbe, "bu hadis, Buharî ve Müslim'in şartlarına uygun ve sahihtir" demiştir. Fakat o ikisi bunu rivayet etmemişlerdir. Ebu't-Tayyib Şemsu'1-Hakk, Avnu'l-Ma'bud, Şerh-i Sünen-i Ebi Davud, 7/130

[12] Celalü'd-Din Es-Suyûtî, Esbâbu Vurudi’l-Hadis Hadisler ve Sebepleri, İhtar Yayıncılık: 118-127.