Yegâne Rabbimiz Allah
(Azze ve Celle) şöyle buyuruyor:
"Ey iman edenler,
Allah'dan korkup sakının ve sözü doğru söyleyin.
Ki O (Allah),
amellerinizi ıslah etsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah'a ve Rasulüne
itaat ederse, artık o en büyük kurtuluşla kurtulmuştur.[1]
Salih amel, sapasağlam
imandan sonra gündeme gelir ve kabul görür... İman olmayınca veya imana şirk ve
küfür karıştırılıp zedelenmişse, salih amel makbul olmaz... Önce iman, sonra
takva... Rabbimiz Allah, herhangi bir ameli emretmeden önce: "Ey iman
edenler!" diye buyurur... Ancak gerçek iman sa-hibleri olan muvahhid
mü'minler, yegâne Rabbleri Allah'ın emirlerini dinler ve itaat ederler...
Dinlemek ve itaat etmek, katıksız iman etmenin sonucu gündeme gelir... Bir
insan, mutmain derecede iman etmemiş ise, Rabbimiz Allah'dan gelen emirleri
ve hükümleri ne dinler, ne de itaat eder... Ancak herhangi bir zor, ya da
menfaat var ise, dinlemiş ve itaat etmiş gibi görünür.... Üzerinden zor kalkar
ve umduğu menfaat yok olunca, itaati terk edip isyana başlar...
Bir kişinin Allah'dan
korkması, yani takva sahibi olması için, gereği gibi iman etmesi şarttır...
Ancak bu imanından dolayı muttaki olur... İman ile beraber takva sahibi olan
mü'min müslürnan, Allah'ın emrine ve Rasulullah (s.a.s.)'in Sünneti'ne itat
eder... Allah ve Rasulü (s.a.s.)'e itaat eden mü'min müslü-man kul, sözün
doğrusunu söyler... Çünkü onun özü doğru olmuştur... Özü doğru olanın, sözü de
doğru olur... Kalbte tasdik varsa, dilde ikrar olur... Dil, kalbin
tercümanıdır... Kalbteki olan doğruluk, dil tarafından beyan edilir... Kalb,
batın, dil ise zahirdir... Kalbteki imanın dil tarafından beyanı, mü'min
müs-lümanın belirtisi, kalbte iman olmadığı hâlde dil ile inandığının beyanı
münafığın alâmetidir...
Katıksız ve gölgesiz
iman eden, rnüttakî olur... Müttakî olan, sözün doğrusunu söyler... Sözün
doğrusunu söyleyenin sözü, özüne, özü sözüne uymalıdır... Özü doğru olanın,
sözü doğru olur... Sözü doğru olanın, özü de doğru olmalıdır... Doğru olup
doğru konuşmalı... Doğru konuşup doğru olmalıdır... Mü'min müslüman şahsiyetin
özü doğru, sözü doğru ve ameli doğrudur...
Yegâne Rabbimiz Allah,
emrolunduğu gibi dosdoğru olmayı buyuruyor... Muvahhid mü'min kullar, Rabbleri
Allah'dan gelen bu buyruğu duyar duymaz hemen itaat eden şahsiyetlerdir...
Şöyle buyuruyor
Rabbimiz Allah:
"Seninle birlikte
tevbe edenlerle birlikte emrolunduğun gibi dosdoğru davran. Ve azıtmayın. Çünkü
O (Allah), yaptıklarınızı görendir.[2]
Muvahhid mü'min
şahsiyete yakışan, dosdoğru olmaktır... Onun şahsiyetine en küçük bir eğrilik
yakışmaz... İman bakımından özünde dosdoğru olan muvahhid mü'min, hâl ve
davranışlarında da dosdoğru olmalı... Hareketleri ve sözleri, özündeki iman
gibi dosdoğru bir şekilde ortaya çıkmalıdır... Özdeki doğruluk, tavır ve
sözlerde de gündeme gelmelidir... Sözü, özünü tasdik etmeli... Doğru özü, doğru
sözünde belli olmalıdır...
İnsanların en
şereflisi, gereği gibi iman eden ve Allah'dan korkandır... İman ve takva, bir
sadık insanda bir araya gelince, doğruluğun ne olduğu insanlar tarafından
görülmüş olur...
İmam Kurtubî (rh.a.)
şunları kaydeder:
"İkrime (rh.a.)
ve yine İbn Abbas (r.a.) da şöyle demişlerdir:
Dosdoğru söz, 'Lâ
ilahe illallah' demektir.
Bunun, dışı içine
uygun düşen söz olduğu söylendiği gibi, başkası bir tarafa sadece Allah'ın
rızası gözetilerek söylenen sözdür, diye de açıklanmıştır.
Dosdoğru söz (kavl-ı
sedid), bütün hayırları kapsar. O hâlde dosdoğru söz, sözü edilen bütün bu
hususlar hakkında ve başkaları hakkında genel bir ifadedir.
Daha sonra yüce Allah,
dosdoğru söz söylemeyi, amelleri düzeltmek ve günahlan bağışlamak ile
mükâfatlandıracağını va'delmektedir. Böyle bir derece ve böyle yüksek bir mevki
ise, mükâfat olarak çok üstün ve yeterlidir.[3]
Ümmü'l-müminin Aişe
(r.anha) şöyle demiş:
Rasululîah (s.a.s.),
ne zaman minbere çıkmışsa muhakkak ki:
"Ey iman edenler,
Allah'dan korkup sakının ve sözü doğru söyleyin!"[4]
âyetini okuduğunu işitmişimdir.[5]
Ebu Musa el-Eş'arî
(r.a.) anlatıyor:
Rasulullah (s.a.s.),
bir gün bize, öğle namazını kıldırdı. Namazı bitirince eliyle işaret etti. Biz
de oturduk.
Buyurdu ki:
"Muhakkak ki,
Allah bana, size Allah'dan korkmanızı ve doğru söz söylemenizi emretmemi
buyurdu!"
Sonra hanımlar
geldiler onlara da:
"Ey hanımlar,
muhakkak Allah bana, size Allah'dan korkmanızı ve doğru söz söylemenizi
emretmemi buyurdu!"
dedi.[6]
İmam Fahruddin er-Râzî
(rh.a.), bu âyetin tefsirinde şöyle diyor:
"Allah onları,
kendilerinden sâdır olması uygun fiil ve sözlere teşvik ve irşâd etmektedir. Bu
fiiller hayır, sözler ise haktır. Çünkü hayrı yapıp, şerri terkeden, Allah'dan
korkmuştur. Doğruyu söyleyen de, doğru söylemiş olur.
Cenab-ı Hak, daha
sonra bu kimselere, bu iki emrine karşılık şu iki va'dde bulunmuştur:
Mü'minlerin hayır ve
güzel olan işlerine karşılık, işlerinin iyiye götürülmesi... Çünkü kişi,
Allah'dan ittika ettiği için amellerini düzeltir. Amel-i salih de göğe
kaldırılır ve orada muhafaza edilir. Böylece de amel-i salih yapan, cennette
ebedî bırakılır. Kişinin doğru söylemesine karşılık da, günahlarının
bağışlanması va'dediimiştir.
Daha sonra Cenab-ı
Allah:
"Kim Allah'a ve
Rasulüne itaat ederse, muhakkak ki o, en büyük kurtuluşla kurtulmuştur."
buyurmuştur.
O hâlde Allah'a itaat,
Peygamber'e itaat demektir. Fakat Cenab-ı Hak, bu iki itaati, itaat edenin
fiilinin çok kıymetli olduğunu göstermek için birlikte zikretmiştir. Çünkü bu
kimse, bu tek hareketiyle Allah katında bir and, Rasul katında da bir 'el'
edinmiştir.
Allah Teâlâ:
"Muhakkak ki o, en büyük kurtuluşla kurtulmuştur" buyurmuştur. Cenab-ı
Hak, bu kurtuluşu şu iki sebebten dolayı büyük olarak nitelemiştir:
a) Bu, büyük bir azabtan kurtuluştur. Azabtan
kurtulma ise, azabın büyüklüğü nisbetinde büyük olur. Öyle ki, bir kimse,
birisine bir kamçı vurmak istese ve o birisi bundan kurtulsa, bu hususta, 'O,
büyük bir kurtuluşa erdi' denilmez. Çünkü onun kurtulduğu bu azab, tahakkuk
edecek olsaydı da, durum pek fazla farklı olmayacaktı.
b) Bu kimse, büyük bir mükâfata ulaşmıştır. Bu
da, ebedî olan bir mükâfattır.[7]
Rabbimiz Allah,
nefsini arındırıp temizleyen mü'min ve müttakî kullarının gerçekten kurtuluşa
erdiğini beyan buyuruyor.[8]Böyle
temizlenen muvahhid kullar, Allah'a itaat eder, emirlerine göre davranır,
hükümlerini hayata hakim kılar... Dosdoğru söz olan "Lâ ilahe
illallah" kelimesini söyleyip ona sadık kalır ve ondan sonra söyleyeceği
her sözün , "Lâ ilahe illallah"^ uygun olduktan sonra, fikir ve söz,
bununla örtüştük-ten sonra, o mü'min müslüman kulun amelleri ıslah edilir, günahları
af olunur... O salih kul, Allah ve Rasulü (s.a.s.)'e itaat ettiği için, en
büyük kurtuluşla kurtulmuştur...
Şöyle buyuruyor
Rabbimiz Allah:
"Kim Allah'a ve
Rasulüne itaat ederse, işte onlar, Allah'ın kendilerine nimet verdiği
peygamberler, sıddîkler, şehıd-ler ve salihlerle beraberdir. Ne iyi arkadaştır
onlar.[9]
"Ey mutmain
(tatmin bulmuş) nefs, Rabbine, hoşnud edici ve hoşnud edilmiş olarak dön. Artık
kullarımın arasına gir. Cennetime gir.[10]
[1] Ahzab, 33/70-71.
[2] Hud, 11/112.
[3] İmam Kuıtubî, A.g.e. C. 14, Sh. 201.
[4] Ahzab, 33/70
[5] İbn Kesir, A.g.e. C. 12, Sh. 6611. İbn Ebu Dünya'nın
"et-Takva" k-itabından.
[6] İbn Kesir, A.g.e. C. 12, Sh. 6610. İbn Ebu Hatim'den.
Ayrıca bkz. Ahmed b. Hanbel, Müsned, C. 4, Sh. 391,413.
[7] Fahruddin er-Râzî, A.g.e. C. 18, Sh. 301-302.
[8] Bkz. Şems, 91/9.
[9] Nisa, 4/69.
[10] Fecr, 89/27-30.