Maddede, mânâda egemen
tüm tağutlan inkâr ve red etmiş, yalnız ve yalnız Allah'ı Rab olarak kabullenip
iman etmiş,[1] Allah yolunda birbirine
kenetlenmiş,[2]
mü'minlere merhametli, müşrik kâfirlere karşı çok sert olan[3] yiğit
gençler, tam bir fütüvvet ahlâkı içinde hayatlarına devam etmişlerdir...
Çoğul hâli, fitye ve
fityan olan feta kelimesi: Yiğit, mert, delikanlı, genç, baba yiğit, bahadır,
dilaver, kahraman, cesur, yürekli, şecaatti, cömert mânâlara gelir.
Bu hâl ve harekete Fütüvvet,
bu hareketin mensublarına da Ehl-i Fütüvvet denir.
Bu konuda, Seyyid
Şerif Cürcânî, şunları kaydeder: "Fütüvvet: Lûgatta, saha ve kerem
(elaçıklığı ve cömertlik) demektir.
Hakikat ehlinin
ıstılahında, dünya ve ahirette halkı kendine tercih etmendir.[4]
Fi tüvvet ahlâkının
gereği mü'min müslümanm,kardeşi olan mü'min müslümanı kendi nefsine tercih
etmesi gerekir... Kendi ihtiyacından önce kardeşinin ihtiyacının giderilmesini
istemesi, bu karakterin icablarmdandır... Mü'min kardeşlerini, kendilerine
tercih ettikleri ve egemen tağutlarla mücadelede tüm imkânlarını kullandıkları
için Ashabu'1-Kehf e, genç yiğitler denilmiştir...
Bu konuda, yegâne
düsturumuz Kur'ân-ı Kerim'de tek başına bir ümmet olan İbrahim (a.s.) da örnek
olarak
zikredilir:
"Andolsun, bundan
önce İbrahim'e rüşdünü vermiştik ve Biz, O'nu (doğruyu seçme yeteneğinde
olduğunu) bilenlerdik.
Hani babasına ve
kavmine demişti ki: 'Sizin, karşılarında bel büküp eğilmekte olduğunuz bu
temsili heykeller nedir?'
'Biz, atalarımızı
bunlara tapıyor bulduk1 dediler.
Dedi ki: 'Andolsun,
siz ve atalarınız apaçık bir sapıklık içindesiniz.
"Sen, bize
gerçeği mi getirdin, yoksa (bizimle) oyun oynayanlardan mısın?'
'Hayır" dedi.
'Sizin Rabbiniz göklerin ve yerin Rabbidir, onları kendisi yaratmıştır ve ben
de, buna şehadet
edenlerdenim.
Andolsun Allah'a,
sizler arkanızı dönüp gittikten sonra ben, sizin putlarınıza muhakkak bir tuzak
kuracağım.
Böylece O, yalnızca
büyükleri hariç olmak üzere onları paramparça etti, belki ona baş vururlar
diye.
'Bizim ilâhlarımıza
bunu kim yaptı? Şübhesiz o, zalimlerden biridir,' dediler.
'Kendisine İbrahim
denilen bir gencin bunları, diline doladığını işittik' dediler.
Dediler ki: 'Öyleyse
O'nu insanların gözü önüne getirin ki, ona (nasıl bir ceza vereceğimize) şahid
olsunlar.
Dediler ki: 'Ey
İbrahim, bu ilâhlarımıza sen mi yaptın?'
'Hayır1 dedi. 'Bu,
yapmıştır, bu, onların büyükleridir. Eğer konuşabiliyorsa siz, onlara
soruverin.
Bunun üzerine kendi
vicdanlarına başvurdular da: 'Gerçek şu ki, zalim olanlar sizlersiniz (biziz)'
dediler.[5]
Ulu'1-azm
peygamberlerden olan İbrahim (a.s.) ve O'nunla beraber iman etmiş mü'min
müslümanlar,kendilerinden sonra gelen bütün mü'min müslümanlar için örnek
kılınmışlardır...
Rabbimiz Allah bunu,
şöyle beyan buyurur:
"İbrahim ve
O'nunla birlikte olanlarda, size güzel bir örnek vardır. Hani kendi kavimlerine
demişlerdi ki: 'Biz, sizlerden ve Allah'ın dışında taptıklarınızdan gerçekten
uzağız. Sizi (artık) tanımayıp inkâr ettik. Sizinle aramızda, siz, Allah'a bir
olarak iman edinceye kadar ebedî bir düşmanlık ve bir kin baş göstermiştir..[6]
Peygamberlerin atası
İbrahim (a.s.) ve O'nun yanındaki mü'min müslümanlar, böyle gözüpek, böyle
cesur ve şecaatli genç yiğitler idi...
İbrahim (a.s.)'ın Nebî
ve Rasul, -hem de en son Nebî ve en son Rasul- evladından, atası İbrahim (a.s.)
gibi Ulu'l-azm peygamberlerden olan Rasulultah (s.a,s.), her haliyle fütüvvet
ehlinin sertacı ve Önderi olduğu apaçık bir hakikattir... Önderimiz Rasulullah
(s.a.s.)'in tüm kaygısı, ümmetinden olan muvahhid mü'min müslümanlar idi...
Rasulullah (s.a.s.), ümmetine pek düşkün, onların sıkıntıya düşmesi çok gücüne
giden, mü'minlere şefkatli ve esirgeyici yüce bir şahsiyettir...[7]
Dünyada böyle olduğu
gibi, ahirette, mahşer anında
yine düşündüğü
ümmetidir...
Enes b. Malik (r.a.)'m
rivayet ettiği, "Büyük Şefaat Hadisi" olarak meşhur hadislerinde,
önderimiz Rasulullah
(s.a.s.) şöyle
buyurur:
"Kıyamet günü
olduğu zaman insanlar, birbirini üzerine dalgalanıp çalkalanırlar. Nihayet
Âdem'e gelirler de:
Rabbin huzurunda bize
şefaat et! derler.
Oda:
Ben, buna ehil
değilim. Fakat sizler, İbrahim'e gidin. Çünkü O, Halilullah'dır, der.
Dedi ki:
Sonra İbrahim'e
gelirler. O da:
Ben, buna ehil
değilim. Fakat siz, Musa'ya gidin. Çünkü O, Kelimullah'dır. (Yani Allah'ın
kelâm ettiği peygamberdir), der.
Akabinde insanlar,
Musa'ya gelirler. O da:
Ben, buna ehil
değilim? Lâkin sizler, İsa'ya gidin. Çünkü O, Allah'ın ruhu ve kelimesi'dir,
der.
İsa'ya gelirler. O da:
Ben, buna ehil
değilim. Lakin siz, Muhammed (s.a.s.)'e gidin, der.
İnsanlar, bana
gelirler. Ben de: - Ben, onun için (yaratılmış) imdir, derim.
Hemen gider, Rabbimin
huzura izin isterim. Bana izin verilir. Bana, şimdi hatırlayamadığım, kendisine
yapacağım bir takım hamdler ilham eder. Ben, bu hamdlerle hamd ederim ve
kendisine secdeye kapanırım. Bana:
Ya Muhammed, başını
kaldır, söyle, sözün dinlenir, iste, istediğin sana verilir, şefaat et,
şefaatin kabul edilir! Duyurulur.
Bunun üzerine ben:
Ya Rabb, ümmetimi,
ümmetimi! diye şefaat ederim. Bana:
Git, kalbinde bir
zerre ağırlığınca, yahud hardal tanesi kadar iman bulunanları oradan çıkar!
denilir.
Ben, gider bunu
yaparım. Sonra döner, yine bu hamdler ile Rabbime hamd ederim. Sonra O'na
secdeye kapanırım. Bana:
Ya Muhammed, başını
kaldır, söyle, sözün dinlenir, iste, istediğin sana verilir, şefaat et,
şefaatin kabul edi-iir! buyrulur. Bunun üzerine ben:
Ya Rabbi, ümmetimi, ümemtimi!
diye şefaat dilerim. Bana:
Git, kalbinde bir
hardal tanesi ağırlığından daha az, daha az, daha az iman bulunan kim varsa,
onları da ateşten çıkar! buyrulur.
Ben, hemen gider, bunu
yaparım.[8]
"Şefaatu'l-Kübra"
sahibi Rasulullah (s.a.s.), ümmetinden olan mü'min müslümanların birbirine
karşı olan görevlerini şu şekilde beyan eder...
Abdullah İbn Ömer
(r.a.)'ın rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:
"Müslüman,
müslümamri (din) kardeşidir. Müslüman, müslümana zulmetmez, müslüman,
müslümanı (tehlikede ve musibette) terk de etmez. Her kim müslüman kardeşinin
hacetinde bulunursa, Allah da, onun hacetini yerine getirir. Her kim bir
müslümandan bir keder (bir darlık) giderip onu ferahlatırsa, Allah da, onun
kıyamet gününün kederlerinden bir kederini giderip ferahlatır. Her kim bir
müslümanı (dünyadaki ayıbından) örterse, Allah da, onu kıyamet gününde örter.[9]
Rasulullah (s.a.s.)'in
Ümmeti.[10] Vasat Ümmet.[11] En
hayırlı Ümmet.[12] Hakka davet eden, iyiliği
emredip kötülükten alıkoyan Ümmet.[13]
Bu ümmetin her ferdi,
diğer ferdin hem kardeşi, hem velisi, hem de ondan bir parçadır... Bu parçalar,
emredilip gösterilen ölçüde bir araya gelir ve bütünü oluştururlar... Mü'min
müslümanlar, birbirlerindendir... Aynı vücudun organları gibidirler...
Birbirlerinin fedaîleri, birbirlerinin savunucusudurlar... Biri, hepsi için,
hepsi biri içindir... Anca beraber, kanca ve canca beraberdirler...
Böyle sarsılmaz
saflardan oluşan Ümmet, Ümmet ve kardeşlik bilinci içinde daha da kuvvetlenir,
sapasağlam olur... Bir vücudun organları gibi olan mü'min müs-lümanlardan her
ferd, üzerine düşen anın vacibi ola revlerini yerine getirirse, problemler
kangren hâline gel meden çözülüp hallolur... Herşeyi ile sapasağlam olan bir
vücudun organlarının sıhhati ve huzuru ne ise, İslâm ailesi, İslâm cemaatı ve
İslâm cemiyeti de aynı olur Nasıl ki, vücudun herhangi bir organı rahatsız
olursa, hemen ehil olan bir doktora baş vurulup erken teşhis konulup gerekli
tedavisi yapılıyorsa; eğer ihmal edilirse nasıl ki, çok derin yaralar açılır,
hatta o organın kesilmesi söz konusu oluyorsa, İslâm ailesinde, İslâm cemaat ve
cemiyetindeki proplemler de böyledir... Herhangi bir rahatsızlık veya
noksanlık ortaya çıktığında, erken, farkına varılmalı ve gerektiği şekilde
tedavi edilmelidir... Eğer ihmal edilecek olunursa, küçük bir sivilce iken,
zaman içinde koskoca ve derin bir yara hâline gelir, tedavisi çok zorlaşır...
Bu ve benzeri
konularda fütüvvet şuuru ve ahlâkı önplanda olmalıdır... Kardeşini, kendi
nefsine tercih edip, kendisine yapılmasını istediği tüm iyiliklerin ziyadesiyle
ona yapılmasını, kendisine yapılmamasını istediği herhangi bir kötülüğün
zerresini dahi kardeşine yapılmamasını istemesi, fütüvvet ahlâkının
gereğidir...
Numan b. Bişr
(r.a.)'ın rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:
"Bütün mü'minleri
birbirine merhamette, muhabbette, lütufta ve yardımlaşma hususlarında sanki
bir vücud misali görürsün. O vücudun bir organı hastalanınca, vücudun diğer
kısımları, birbirini hasta organın elemine uykusuzlukla harekete- ortak olmaya
çağırır.[14]
Enes b. Malik
(r.a.)'ın rivayet ettiği hadiste ise, Rasukülah (s.a.s.) şöyle buyurur:
"Hiç biriniz,
kendiniz için arzu ettiğinizi kardeşiniz için arzu etmedikçe (kemâliyle) iman
etmiş olmaz.[15]
Bu ahlâkî ilkeyi bir
karekter olarak sergilemek ve kişide kemikleşmiş bir şahsiyet ilkesi olarak
yer edinmesi, Allah'ın razı olduğu bir hâldir...
Katıksız iman edip
imanına hiç bir şirk, küfür, bid'at ve hurafe karıştırmadan, gereğini bir
davranış biçimi olarak ortaya koymak, yani salih amel işlemek, Allah'ın razı
olduğu bir durumdur... Rasulullah (s.a.s.)'ın Allah tarafından övülen fütüvvet
ahlâkı[16]
üzere yaşayan Ashab gibi davranmak, mazlum ve müstaz'af İslâm Mileti'nin yeniden
canlanmasına, esaretten kurtulmasına vesil olmak demektir...
Ashab nesli, ailelerinde,
cemaatlarında ve toplumlarında bu ahlâkî yapıyı oluşturup kuvvetlendirdikleri
için, yeryüzünün egemen tağutlarının egemenliklerinden, zulüm, işkence ve
sömürülerinden kurtulmuşlardı... Rasulullah (s.a.s.)'in beyanıyla en hayırlı
nesil olan Ashab neslini[17]hayırla
anmak, akidemizin gereğidir.[18]
En hayırlı asır olan
Asr-i Saadet'in en hayırlı nesli olan Ashab neslinin fütüvvet ahlâkından bir
kaç tane örnek verelim ki, mü'min müslümanlar için örnek olsun, ders olsun ve
ibret olsun...
Yegâne Rabbimiz Allah
(Azze ve Celle) şöyle buyuruyor:
"Kendilerinden
önce o yurdu (Medine'yi) hazırlayıp imanı (gönüllerine) yerleştirenler ise,
hicret edenleri severler ve onlara verilen şeylerden dolayı içlerinde bir ihtiyaç
(arzusu) duymazlar. Kendilerinde bir açıklık (ihtiyaç) olsa bile (kardeşlerini)
öz nefislerine tercih ederler. Kim nefsinin cimri ve bencil tutkularından
korunmuşsa, işte onlar, felah (kurtuluş) bulanlardır.
Bir de onlardan sonra
gelenler, derler ki: 'Rabbimiz, bizi ve bizden Önce iman etmiş olan kardeşlerimizi
bağışla ve kalblerimizde iman edenlere karşı bir kin bırakma. Rabbimiz,
gerçekten Sen çok şefkatlisin, çok esirgeyicisin.[19] Cafer
b. Burkan'm, Yezid b. Es'âm'clan rivayet ettiğine göre Ensar, şöyle dedi:
Ya Rasulullah,
arazimizi muhacir kardeşlerimizle aramızda taksim et!...
Oda:
"Hayır, amma
onlar, sizin sıkıntınıza mâni odunlar, siz de meyveleri, onlarla aranızda
taksim edin. Arazi, sizin arazinizdir." buyurdu. ' Onlar da, dediler ki:
Biz, razı olduk.
Bunun üzerine Allah
Teâlâ, bu ayeti indirdi.[20]
Bu, böyle idi ve bu,
böyledir!...
Rabbimiz Allah,
Medineü Ensar'ın fütüvvet ahlâkını sevmiş, onların durumundan razı olup
kendilerini övmüştü... Onların katıksız imanının gereği olan bu tavırlarından
dolayı ayet nazil olmuştu... Bu ayetin esbab-ı nüzulü için şu hikmet, güzellik
ve iyilik dolu olay da anlatılır!...
Ebu Hüreyre (r.a.)
anlatıyor:
Rasulullah (s.a.s.)'e
bir adam geldi de:
Ya Rasulullah, bana
açlık ve meşakkat isabet etti (yani açlıktan dermansız kaldım), dedi.
Rasulullah (s.a.s.),
onu (doyurmak) için kadınlarına haber gönderdi. Fakat onların yanlarında hiç
bir şey bulamadı.
Bunun üzerine
Rasulullah:
"Bu gece, şu
adamı konuk edip yemek yedirecek bir adam yok mu ki, Allah, ona rahmet
eylesin?" dedi.
Ensar'dan bir zat,
derhal ayağa kalktı:
Ben, ya Rasulullah,
diye cevab verdi. Akabinde o adamı alıp ailesine götürdü. Hanımına hitaben:
İşte Rasulullah'ın
konuğu, ondan hiç bir şeyi tutup alıkoyma (konuğa ikram et), diye tenbih etti.
Kadın:
Vallahi, yanımda
çocukların azığından başka bir şey yok, dedi.
Kocası:
O hâlde çocuklar akşam
yemeği yemek istedikleri vakit onları uyut, gel, kandili söndür.
Biz, bu gece
karınlarımızı dürelim (yani Rasulul-lah'ın konuğu için biz, bu geceyi aç
geçirelim), dedi.
Kadın, kocasının
dilediği işleri yaptı. Sonra o konuk, sabahleyin Rasulullah'ın huzuruna vardı.
Rasulullah:
"Andolsun ki,
Aziz ve Celil olan Allah, bu gece fulan erkek ve fulane kadının işlerinden
hayret etti -yahud güldü. Yani acib hoşnud oldu" dedi.
Aziz ve Celil Allah
da, (onlar ve bütün Ensar hakkında) şunu indirdi:
"Kendilerinde bir
açıklık (ihtiyaç) olsa bile (kardeşlerini) öz nefislerine tercih ederler. [21]
Onlar, böyleydi ve bu,
böyledir!...
Abdullah İbn Ömer
(r.a.) anlatır:
Rasulullah (s.a.s.)'in
Ashabından bir adama, bir koyun başı hediye edildi. O adam, dedi ki:
Falanca adam ve
ehlu'l-ıyali benden, buna daha çok muhtaçtır.
Ve onu, o adama
gönderdi.
Bu minval üzere
koyunun başı, ihtiyaçh yedi ev arasında dolaştı durdu. Böylece ilk adama geri
döndü. Bunun üzerine bu ayet indi. [22] Bu
yüce fütüvvet ahlâkı, yani mü'min müslüman kardeşini kendi nefsine tercih
etmek hâli, en hayırlı nesil arasında her zaman ve her yerde canlı tutulmuş ve
önplana çıkarılmıştır... Medine'de mukîm iken böyle davranan en hayırlı neslin
her ferdi, seferde ve savaş meydanında da aynı ahlâkî duyguları ve aynı tavrı
sergilemiştir... İhtiyaç duyduğu ve ulaşması hayatî bir mesele olan herhangi
bir nimete, elde etmesi imkân dahilinde iken, kendisinin olması gerekirken,
aynı şeye ihtiyacı olan kardeşine göndermiş ve onu kendi nefsine tercih
etmiştir...
İşte Allah yolunda ve
yalnızca Allah için, Allah düşmanları olan müşriklerle yapılan savaşlardan
birinde gerçekleşen fütüvvet tablosu... Altın sahifeli İslâm Tarihi'nin altın
sahifelerinden birisi!...
Habib b. Ebi Sabit
(r.a.) anlatıyor: Yermuk (savaşı) günü, Haris b. Hişam, İkrime b. Ebu Cehil ve
Ayyaş b. Ebi Rebia, savaş alanında yara ala ala nihayet yere yıkılıp can
çekiştiler.
Bu sırada Haris b.
Hişam su istedi. Askerlerden biri, O'na su götürürken, İkrime b. Ebu Cehü'in
O'na baktığını
gördü.
Bunun üzerine sucuya:
- İkrime'ye götür ver, dedi.
İkrime de, suyu
alırken, Ayyaş'ın kendisine baktığım görünce sucuya:
Götür, Ayyaş'a ver,
dedi.
Fakat sucu, daha
Ayyaş'ın yanına varmadan Ayyaş, vefat etti. Bunun üzerine İkrime'ye döndü ve
fakat daha O'na varmadan o da, vefat ettiği için bu sefer Haris'e döndü. Lâkin
O'na da vardığında Haris de son nefesini verdiği için, her üçü de su içmeden
vefat etmiş oldular!..[23]
Allahu Ekber ve
Lillahi'1-hamd!..
Bu ne yücelik, bu ne
büyüklük!.. Bu yücelik, bu büyüklük, yalnız yüce ve yalnız büyük Allah Teâlâ'ya
gerçek kul olmanın sonucudur...
Büyüklük ve yücelik
yalmz ve yalnız kendine mahsus olan Allah Teâlâ'dan başka tüm egemen tağuüan
reddetmenin ve yalnızca Allah'ın hükümlerini, O'nun egemenliğini kabul etmenin
sonucudur bu harikulade fütüvvet hâli!..
Yalnız ve yalnız
mü'min müslümanlar, yalnız ve yalnız muttaki muvahhidlerde kemal derecesinde
meydana gelen bir hâldir, bu fütüvvet ahlâkı...
Âlemlerin Rabbi
Allah'ı yegâne Rabb, Rasulullah (s.a.s.)'i yegâne önder, Kur'ân-ı Kerim'i
yegâne düstûr ve İslâm'ı yegâne hayat nizâmı kabul eden, mü'min müs-lümanlann
hâlidir, fütüvvet ahlâkı!...
En yüksek hayat nizâmı
olan İslâm'a[24] mensub olan mü'min
müslümanlar, en yüksek ahlâkî değerlere sahib olurlar... Fütüvvet ahlâkı, bu
yüksek ahlâkî değerlerin hepsini içinde barındırır... Mü'min müsliiman
kardeşlerini kendisine tercih eden muvahhid mü'min, Ümmetin men-faatlannı,
kendi şahsı menfaatından önde tutar ve Ümmeti, kendisine tercih eder...
Bu yüksek fütüvvet ahlâkına
sahib olan Ashabın Önde gelen ve Ümmetin imamlarından iki şahsiyetin, bu
konudaki örnek tavrına bakalım.,. Önderimiz Rasulullah (s.a.s.)'in çok değer
verdiği, takdir edip kabul buyurduğu ve kendisinden sonra Ümmetinin tabi olup
itaat etmesini emrettiği iki şahsiyet.[25] İki
Halife ve iki İmam... İslâm Milleti'nin iki güzide evladı ve değerli
şahsiyeti...
Eşlem (r.a.) anlatır:
Ömer b. El-Hattab'ı şöyle söylerken işittim; Rasulullah (s.a.s.), bir gün bize
sadaka vermemizi emretti. Bu (emir), bende mal bulunan bir zamana rastladı.
(Kendi kendime):
Bir gün Ebu Bekir'i
geçersem, işte bugün geçerim, dedim ve malımın yansını getirdim. Rasulullah
(s.a.s.): "Ailene ne bıraktın?" dedi.
Ben de;
Bu kadarını, dedim.
Ebu Bekir de, malının
hepsini getirdi.
Sonra Rasulullah
(s.a.s.), O'na:
"Ailene ne
bıraktın?" dedi. O da:
Onlara, Allah ve
Rasulü'nü bıraktım.dedi.
(O'na):
Bundan sonra seninle
hiç bir şeyde asla yarışmam, dedim.[26]
İmam Ömer (r.a.) İmam
Ebu Bekr (r.a.)'ı anarak şöyle diyordu:
Ebu Bekr, bizim
efendimiz, eh hayırlımız ve Rasulullah (s.a.s.)'e en sevgilimizdir.[27]
Onlar, böyle idi ve
bu, böyledir!...
Rabbimiz Allah (Azze
ve Celle) şöyle buyurur:
"(İyiler)
adaklarım yerine getirirler ve şerri (kötülüğü) yaygın olan bir günden
korkarlar.
Kendileri, ona
duydukları sevgiye rağmen yemeği, yoksula, yetime ve esiri yedirirler.
'Biz size, ancak
Allah'ın yüzü (rızası) için yediriyoruz, sizden ne bir karşılık istiyoruz, ne
bir teşekkür.
Çünkü biz, asık
suratlı, zorlu bir gün nedeniyle Rabbimizden korkuyoruz.
Artık Alİah, öyle bir
günün şerrinden korumuş ve onlara parıltılı bir aydınlık ve sevinç vermiştir.
Ve sabretmeleri
dolayısıyla cennetle ve, ipekle ödüllendirmiştir.[28]
Fütüvvet ahlâkına
sahib mü'min mü si umanların vasıfları beyan edilip övüldüğü bu ayet-i kerimelerin,
fütüvvet ordusunun komutanlarından Emiru'l-mü'minin İmam Ali b. Ebi Talib
(k.v.)'nin sergilediği çok faziletli hareketinden dolayı inzal olduğu rivayet
olunur...
Fütüvvet kalesinin
burçlarından Emiru'l-mü'minin İmam Ali (r.a.), Sa'd b. Ebi Vakkas (r.a.)'ın
rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.)'in yanındaki değeri ortaya konuluyordu...
Rasulullah (s.a.s.),
O'na hitaben:
"Bana nisbetle
sen, Musa'ya nisbetle Hârûn menzilesinde olmana razı olmaz mısın? Şu kadar ki,
benden sonra Peygamber yoktur." buyurdu.[29]
O İmam Ali (r.a.) ki,
Allah ve Rasulü'nü sevmiş, Allah ve Rasulü de, O'nu sevmişlerdi...
Seleme İbn Ekva,
(r.a.) anlatıyor:
Ali, Hayber'de gözünde
rahatsızlık olduğu için pey-gamber'den geride kalmıştı.
Ali, kendi kendine:
Ben, göz rahatsızlığı
sebebiyle Rasulullah'dan geri kalır mıyım? diyerek dışarı çıktı ve Peygamber'e yetişti.
Allah'ın, sabahında
fetih ihsan ettiği gecenin akşamı
olunca, Rasulullah
(s.a.s.):
"Yemin olsun,
İslâm bayrağım yarın muhakkak bir kimseye vereceğim ki, (yahud yarın bayrağı
bir adam alacak ki), Allah ve Rasulü onu sever, yahud o kimse, Allah'ı ve
Rasulü'nü sever. Allah, ona fetih nasib edecektir."
buyurdu.
Ertesi gün Ali ile
karşılaştık. Halbuki biz, göz rahatsızlığından O'nun gelmesini ummuyorduk.
Sahabîler:
İşte Ali geldi, dediler.
Rasulullah, bayrağı
O'na verdi. Allah, Hayber'in fethini O'na müyesser kıldı.[30]
Ebu Seriha veya Zeyd
b. Erkam (r. anhuma)'nın rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:
"Ben, her kimin
mevlâsı isem, Ali de onun mevlâsıdlf.[31]
Hubşî b. Cunade
(r.a.)'ın rivayetiyle şöyle buyurur
Resulullah (s.a.v.):
"Ben, Ali'den,
Ali de bendendir ve benim adıma (te-ahhüdleri) ancak ben veya Ali yerine
getiririz.[32]
İbn Ömer (r. anhuma)
anlatıyor:
Rasulullah (s.a.s.),
Ashabı arasında kardeşlik kurmuştu ki, Ali, gözleri yaşlı olarak geldi ve:
Ya Rasulullah, Ashabın
arasında kardeşlik kurdun, fakat beni hiç kimse ile kardeş etmedin, dedi.
Bunun üzerine
Rasulullah (s.a.s.), O'na şöyle buyurdu: "Sen, benim dünya ve ahirette
kardeşimsin![33] İmam Ali (r.a.), fütüvvet
ehlinin imamlarından böyle
bir şahsiyet idi...
Yukarıda kaybedilen İnsan Sûresi'ndeki
ayetler (7-12), O'nun
hakkında indirildiği beyan olunur...
Bu ayetlerin esbab-ı
nüzulü için, İbn Abbas (r.a.) şunları anlatır:
Ali b. Ebi Tâlib, bir
geceliğine biraz arpa kar ı bir hurma
bostanım sulamak üzere kendisinigınd
Sabah olunca arpayı
aldı ve onun üçte birini ekm yapmak için öğüttü. Ekmeğin pişmesi tamamlanınca
bir fakir geldi. Pişen ekmeği çıkarıp ona verdi.
Sonra arpadan arta
kalan kısmın ikinci üçte birini öğüttü ve pişirdiler. Bu sefer bir yetim geldi.
Onlardan yiyecek istedi. Onlar da, pişirdiklerini ona yedirdiler.
Sonra arpadan geriye
kalan kısmı öğüttü. Pişirilme işi tamamlanınca, müşriklerden bir esir geldi,
pişirilen ekmeği ona yedirdiler ve günlerini böylece geçirdiler. Bunun üzerine
bu ayetler nazil oldu [34]/[35]
Bu üstün anlayış ve
yüksek karekter, fütüvvet ahlâkının gereği idi...
Bu konuda, şu hadisi
de kaybedelim...
Abdullah b. Amr
(r.a.)'ın rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:
Sizden kim cehennemden
uzaklaştırılıp cennete girmek isterse, Allah'a ve ahirete iman etmiş olduğu
hâlde e-celi gelsin.
İnsanların,
kendilerine nasıl davranmasını istiyorsa, kendi de onlara öyle davransın...[36]
Bu yüce ahlâkî yapı,
yegâne hayat nizâmı İslâm'ın ahlâk anlayışıdır... İslâm Milleti'nin her ferdi,
bu ahlâkla ahlâklanmah, önce kendi olgunlaşma sürecini gündeme getirmeli, sonra
ailesi, cemaatı ve toplumunun bu ahlâkî değerleri kazanması için gayret
göstermelidir... En hayırlı ümmet içinde fütüvvet ahlâkı kökleştikçe, ferdler
arası rabıtalar pekiştikçe, bu kardeşlik anlayışı olgunlaştıkça, yeryüzünü
ifsad eden egemen tağutlardan kurtuluş çabuklaşacaktır!...
[1] Artık kim tağııtu tanımayıp Allah'a İnanırsa, O,
sapasağlam bir kulpa yapışmıştır, bunun kopması yoktur. Allah, işitendir,
bilendir." Bakara, 2/256.
[2] Şübhesiz Alİah, kendi yolunda, sanki birbirlerine
kenetlenmiş bir bina gibi saf bağlayarak çarpışanları sever." Saff, 61/4.
[3] Muhammed, Allah'ın Rasulüdür. Ve O'nunla birlikte
olanlar da, kâfirlere karşı zorlu, kendi aralarında ise
merhametlidirler..." Fetih, 48/29.
[4] Seyyid Şerif Cürcâni, Kitabu't-Ta'rifat-Arabça Türkçe
Terimler Sözlüğü, Çev. Arif Erkan, İst. 1997, Sh. 170 (Fe Bölüm ü/B ab u'l-
[5] Enbiyâ, 21/51-64.
[6] Mümtehine, 60/4.
[7] Bkz. Tevbe, 9/128.
[8] Sahih-i Buhârî, Kitabu't-Tevhid, B. 37, Hds. 136.
Sahih-i Müslim, Kitabu'1-İman, B. 84, Hds. 326. Sünen-i Tirrhizî, Kitabu
Sıfatu'l-Kıyame, B.IO, Hds.2551.
[9] Sahih-i Buhârî, Kilabu'l-Mezalim ve'l-Gasb, B. 3, Hds.
3. Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Birri ve's-Sıla, B. 15, Hds. 58. Sünen-i Tirmizî,
Kitabu'l-Hudud, B. 3, Hds. 1450.
[10] Yarattıklarımızdan, hakka yöneltip İleten ve. onunla
adaleti kılan (uygulayan) bir ümmet vardır." A'raf, 7/181.
[11] Böylece Biz sizi, insanlara şahid (örnek) olmanız için
orta (vasat) bir ümmet kıldık, Peygamber de, üzerinizde bir şahid
olsun..." Bakara, 2/143.
[12] Sİz, insanlar İçin çıkarılmış hayırlı bir ümmetsiniz,
ma'ruf (iyi ve İslâm'a uygun) olanı emreder, münker olandan sakındırır ve
Allah'a iman edersiniz..." Âl-i İmrân, 3/110
[13] Sizden, hayra çağıran, iyiliği (ma'ruf) emreden ve
kötülükten, (münkerden) sakındıran bir topluluk bulunsun. Kurtuluşa erenler, işte
bunlardır." Âl-i İmrân, 3/104.
[14] Sahih-i Buharı, Kitabu'1-Edeb, B. 27, Hds. 41.
Sahih-i Müslim, Kitabu'I-Birri ve's-SıIa, B. 17, Hds. 66.
[15] Sahih-i Buhârî Kitabu'1-İman, B. 6, Hds. 6.
Sahih-i Müslim, Kitabu'1-İman, B. 17, Hds. 71 Sanen-i Neseî,
Kitabu'l-İman, B. 19, Hds. 4983-4984. Sünen-i Tirmizî, Kitabu Sıfatu'l-Kıyame,
B. 22, Hds. 2634. Sünen-i İbn Mace, Mukaddime, B. 9, Hds. 66. Sünen-i Dârimî,
Kitabu'r-Rikak, B. 29, Hds. 2743.
[16] Ve şübhesiz sen, pek büyük bir ahlâk
üzerindesin..." Kalem, 68/4.
[17] Abdullah İbn Mes'ud (r.a.)'dan.
Rasulullah (s.a.) şöyle
buyurdu:
"însanlann
hayırlısı benim asrım (daki Sahabîlerim)dir. Sonra onlara yakın olan
(tabiî)lardtr. Sonra onlara yakın olanlardır (yani tabiîlerin
tabüeridir)..."
Sahih-i Buhârî,
Kitabu'ş-Şehadet, B. 9, Hds. 17.
Sahih-i Müslim, Kitabu
Fedailu's-Sahabe, B.52, Hds. 214.
Sünen-i Ebu Davud, Kitabu's-Sünnet, B. 10, Hds. 4657.
[18] Rasulullah (s.a.v.)'in Ashabını sever, onlardan hiç
birinden uzaklaşmaz ve sevgisinden de aşırı gitmeyiz.
Onlara buğzedenlerc ve
onları hayır dışında bir şeyle ananlara biz de, buğzederiz.
Biz, Sahabeyi ancak
hayırla yadederiz.
Onları sevmek din, iman
ve dinde samimiyet, onlara buğzetmek ise, küfür, münafıklık ve
azgınlıktır."
Dr. Arif Aytekin, Ehl-i
Sünnet İnanç Esasları - Tahâvî ve Akaid Risalesi, İst. T.y. Sh. 70, Md. 90.
"Peygamberlerden
sonra insanların en faziletlisi, Ebu Bekr es-Sıd-dîk, sonra Ömer el-Faruk,
sonra Osman b. Affan Zun-Nureyn, daha sonra Atİyyu'l-Murtaza'dır. Allah,
hepsinden razı olsun. Onlar, doğruluk üzere, doğruluktan ayrılmayan, ibadet
eden kimselerdir. Hepsine sevgi ve saygı duyarız. Hz. Peygamber (s.a.s.)'in
Ashabının hepsini sadece hayırla anarız."
îmam-ı Azam, El-Fıkhu'1-Ekber - İmam-ı Azam'ın Beş Eseri, Çev. Mustafa
Öz, İst. 1981, Sh. 69.
[19] Haşr, 59/9-10.
[20] İmam El-Vahidî, A.g.e., Sh. 488.
Abdulfettah El-Kadî,
A.g.e., Sh. 386.
İbn Kesir, Hadislerle
Kur'ân-ı Kerim Tefsiri, C.14,Sh.7812.
Sahih-i Buhârî, Kitabu MenakıbH-Ensar, B. 2, Hds. 7 (Muhtasar olarak).
[21] Sahih-i Buhârî, Kitabu't-Tefsir, B. 306, Hds. 409.
Kitabu Menakıbi'i-Ensar, B. 9, Hds. 23.
Sahih-i Müslim, Kitabu'i-Eşribe, B. 32, Hds. 172-173. Sünen-i Tirmizî,
Kitabu Tefsiru'l-Kur'ân, R. 59, Hds. 3521. İmam el-Vahidî, A.g.e., Sh. 489.
Abdulfettah El-Kadî, A.g.e., Sh. 386.
[22] İmam el-Vahidî, A.g.e., Sh. 490.
Abdulfettah EI-Kadî, A.g.e. Sh. 387.
[23] Muhammed Yusuf Kandehlevî, Hayatus's-Sahabe, Çev.
Ahmed
Meylanî, Ank. T.Y. C.
İ, Sh. 414. (Kenzu'l-Ummal, C. 5, Sh. 310,
Ebu Nuaym ve İbn
Asakir'den)
İbn Kesir, el-Bidaye
ve'n-Nihaye - Büyük İslâm Tarihi, C. 7, Sh. 23.
[24] Ve (Rasulullah):
"İslâm (daima)
yüksek olur, onun üstüne yükselinmez." buyurdu.
Sahih-i Buhârî, Kitabu'l-Cenaiz, B. 79 (Bab başlığında).
[25] Ebu Said eî-Hudrî (r.a.)'dan.
Rasulullah (s.a.s.)
şöyle buyurdu:
"Şübhesiz,
arkadaşlık hususunda da, mal harcama hususunda da insanların bana en çok
sevgilisi olan Ebu Bekir'dir. Ümmetimden birini kendime Halil edinecek
olsayadım, muhakkak Ebu Bekr'i edinirdim, lâkin İslâm yüzünden olan kardeşlik
ve sevgi (şahsî dostluktan üstündür.) Mescid'de Ebu Bekr'in küçük kapısından
başka kapanmadık hiç bir kapı kalmasın."
Sahih-i Buhârî, Kitabu
Menakıbi'l-Ensar, B. 44, Hds. 123. Sahih-i Müslim, Kitabu Fedailu's-Sahabe, B.
1, Hds. 2-4. Süneni Tirmizî, Kitabu'l-Menakıb, B. 32, Hds. 3902. Amrîbu'UÂs
(r.a.) anlatıyor:
Rasulullah (s.a.s.),
Amr'ı Zatı Selâsü ordusu üzerine kumandan yapıp göndermişti. Amr, dedi ki: Bu
gazveden döndüğümüzde Rasulullah'ın huzuruna geldim ve:
İnsanların hangisi sana
en sevimlidir? diye sordum. Rasulullah:
"Aİşe'dir"
dedi.
Ben:
Erkeklerden en sevimli
olan kimdir? dedim. Rasulullah:
"Aişe'nin
babasıdır" buyurdu. Ben:
Sonra kimdir? dedim.
Rasııluilah:
"Sonra Ömer
İbnu'l-Hattab'dır" buyurup, bir takım adamların adlarını saydı.
Sahih-i Buhârî, Kitabu
Fadaili Ashabu'n-Nebî, B.5, Hds.14. Sahih-i Müslim, Kİtabu Fedailu's-Sahabe, B.
1, Hds.
8. Sünen-i Tirmizî,
Kitabu'l-Menakıb, B. 31, Hbr. 3899. Sünen-i İbn Mace, Mukaddime,B. II, Hbr.
102. Ebu Hüreyre (r.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurdu:
"Şu muhakkak ki,
sizden evvel geçen ümmetler içinde (Alİah tarafından).kendilerine haber ilham
olunan kimseler vardı. Şu da muhakkak kî, eğer benim şu ümmetim içinde
onlardan bir kimse bulunursa şübhesiz o, Ömer İbnu'l-Hattab'dır." Sahih-i
Buhârî, Kitabu'1 -Enbiya, B. 56, Hds. 136. Sahih-i Müslim, Kitabu Fedailu's-Sahabe,
B. 2, Hds. 23 Ebu Zerr (r.a.)'dan.
Ben, Rasulullah
(s.a.s.)!i (şöyle) buyururken işittim: "Gerçekten Allah, hakkı Ömer'in
dili üzere koymuştur." Sünen-i Ebu Davud, KİEabu'l-Harac ve'1-İmare
ve'l-Fey, B. 17-18, Hds. 2962.
Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Menakıb,
B. 46, Hds. 3927.
Sünen-i İbn Mace,
Mukaddime, B. 11, Hds. 108.
İbn Mace (rh.a.)'in
ziyadesi:
"Ömer, hak ile
hükmeder."
Huzeyfe (r.a.)'dan.
Rasulullah (s.a.s.)
şöyle buyurdu:
"Benden
sonrakilere iktidâ ediniz (uyunuz): Ebu Bekr'e, Ömer'e."
Sünen-i Tirmizî,
Kitabu'l-Menakıb, B.33, Hds.3904-3906.
Sünen-i İbn Mace,
Mukaddime, B. 11, Hds. 97.
[26] Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'z-Zeka, B. 40, Hds. 1678.
Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Menakıb. B. 41, Hds. 3919.
[27] Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Menakıb, B. 31, Hbr. 3898.
[28] İnsan, 76/7-12.
[29] Sahih-i Buhârî, Kitabu'l-Meğâzî, B. 80, Hds. 409.
Sahih-i Müslim, Kitabu Fedailu's-Sahabe, B. 4, Hds. 32. Sünen-i Tiimizî,
Kitabu'l-Menakıb, B. 68, Hds. 3970.
[30] Sahih-i Buhârî, Kitabu Fedaili Ashabu'n-Nebî, B.9,
Hds. 50.
Sahih-i Müslim, Kitabu Fedaİlu's-Sahabe, B. 4, Hds. 34. Sünen-i Tirmizî,
Kitabu'l-Menakıb, B. 68, Hds. 3970. Sünen-İ İbn Mace, Mukaddime, B. 11, Hds.
117.
[31] Sünen-i Tirmizî, K.itabu'1-Menakıb, B. 62, Hds. 3959.
Sünen-i İbn Mace, Mukaddime, B. 11, Hds. 121.
[32] Sünen-i Tirmizî, Küabu'l-Menakıb, B. 66, Hds. 3965.
Sünen-i İbn Mace, Mukaddime, B. 11, Hds. 119.
[33] Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Menakıb, B. 66, Hds. 3966.
[34] İnsan, 76/7-12
[35] İmam El-Vahidî, A.g.e. Sn. 529.
Fahruddin Er-Razî, Tefsir-i Kebir-Mefatihu'I-Gayb. Çev. Prof. Dr. Suat
Yıldıran, Vdğ. Ank.I995, C.22, Sh.335-337.
[36] Sünen-i Neseî, Kitabu'l-Bey'at, B. 25, Hds. 4173.