ABDESTÝ GEREKTÝREN VE
GEREKTÝRMEYEN HALLER
Allah (c.c) þöyle
buyurdu: "Ey iman edenler! Namaza kalkacaðýnýz zaman yüzlerinizi,
dirseklere kadar ellerinizi ve baþlarýnýza mesh edip- her iki topuða kadar da
ayaklarýnýzý yýkayýn. Eðer cünüp iseniz, iyice yýkanarak temizlenin. Hasta
olursanýz veya seferde bulunursanýz veya biriniz abdest bozmaktan (def-i
hacetten) gelir veya kadýnlara dokunur da su bulamazsanýz, o zaman temiz bir
topraða yönelin. Onunla yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin (teyemmüm edin).
Allah size herhangi bir güçlük çýkarmak istemez. Fakat O, sizi tertemiz yapmak
ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister ki þükredesiniz." (Maide, 6)
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ayetin zahirinden, kim namaz kýlmak için kalkarsa abdest
alsýn emri anlaþýlýyor. Özel bir durum dolayýsýyla da inmiþ olmasý muhtemeldir.
Ýlmini Kur'an ile pekiþtiren kiþinin þöyle iddia ettiðini duydum: Bu ayet
uykudan kalkanlar hakkýnda imniþtir. Ben, onun dediðini dikkate alýyorum. Çünkü
sünnette, uykudan kalkanýn abdest almasý için delil vardýr. (Bahsi geçen kiþi imam Malik'tir)
Bize Süfyan, Zühri'den,
Ebu Hureyre (r.a) yoluyla Hz. Peygamber (s.a.v.)'in þöyle buyurduðunu nakletti:
"Sizden biriniz uykudan kalktýðýnda elini üç kere yýkamadan, su kabýna
elini daldýrmasýn, çünkü elinin nerede gecelediðini bilmemektedir " Tahric: Müsned eþ-Þafii, Taharet 1/29 no: 67; Marife,
1/155; Müslim, Taharet 1/233 no: 87/278
Bize Malik,
Ebu'z-Zinad'dan; o da el-A'rec'den, Ebu Hureyre yoluyla Hz. Peygamber
(s.a.v)'in þöyle buyurduðunu nakletti: "Sizden biriniz uykudan kalktýðýnda
elini yýkamadan, su kabýna abdest için daldýrmasýn, çünkü elinin nerede
gecelediðini bilmemektedir." Tahric:
Buhari, vudu 1/73
Bize Süfyan,
Ebu'z-Zinad'dan, o da el-A'rec'den, Ebu Hureyre yoluyla, Hz. Peygamber
(s.a.v)'in þöyle buyurduðunu nakletti: "Sizden biriniz uykudan kalktýðýnda
elini üç kere yýkamadan su kabýna elini daldýrmasýn, çünkü elinin nerede
gecelediðini bilmemektedir." Tahric:
Buhari, vudu 1/73
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Kim yan gelip uyursa ona abdest almak (namaz kýlmak için)
vaciptir. Çünkü yan gelip uyumak abdesti bozar.
Dedi ki: Uyku akla galip
gelir. Kimin aklý, delilik veya hastalýk sebebiyle giderse, yan tarafý Üzerine
yatmasý veya baþka bir pozisyonda olmasý arasýnda fark olmaksýzýn abdesti
bozulur. Çünkü delilik veya hastalýk sebebiyle aklý giden kiþinin durumu, uyku
halindeki kiþinin durumundan daha aðýrdýr. Uykudaki kiþi biraz hareket
ettiðinde hisseder, bazen de hareket etmeden hisseder. Ama delilik veya
hastalýk sebebiyle aklý giden kiþi, hareket ettirmenize raðmen hissetmez.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) dedi ki: Kiþi oturduðu yerde uyursa, tercihim abdest alsa daha iyi olur.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) dedi ki: Bu sözlerimden, bir yerlere yaslanmadan oturarak uyuyan kiþinin
abdest almasýnýn vacip olduðunun anlaþýlmamasý gerekir.
Bize, güvenilir raviler,
Humeyd et-Tavil'den, Enes b. Malik'in þöyle dediðini nakletti: Resulullah
(s.a.v)'in ashabý, yatsý namazýný beklerken oturarak uyurlardý, hatta
uyuklarken kafalarý sallanýrdý da sonra abdest almadan namaz kýlmaya
kalkarlardý.Tahric: Marife,
Taharet 1/205-206; Ebu Davud, Taharet 1/137 no: 200; Müslim, hayz 1/284
Bize Malik, Nafi'den, o
da Ýbn Ömer'den þöyle nakletti: O (Ýbn Ömer), oturduðu yerde uyurdu / uyuklardý
da abdest almadan kalkýp namaz kýlardý. Tahric:
Marife, 1/208; Sünen el-Kübra, Taharet 1/120
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Zikrettiðim delillere dayanarak, eðer bir kiþi bir yere
dayanmadan düz bir þekilde oturup uyumuþsa abdesti bozulmaz. Abdest ayeti,
uyuyanlar hakkýnda inmiþtir. Bineði üzerinde uyuyan kiþi de uzanýp uyuyan
gibidir.
Birisi kastedilerek
"falanca uyudu" dendiðinde, o kiþinin uzanýp yattýðýndan baþka bir
þey anlaþýlmaz. Kiþi uzanýp uyumuyorsa mutlak manada ona "uyuyor"
denemez. Eðer kiþi oturarak uyuyorsa ona þöyle denir: "Oturarak
uyudu." Bazen de þöyle denir: "Kýsmen uyudu" veya "uyukladý."
Bundan kasýt, derin uykunun dýþýnda kalan kiþinin dikkatinin tamamen kayýp
olmadýðýdýr. Uzanýp uyuyan kiþinin durumu ile oturarak uyuyan kiþinin durumu
ayný deðildir. çünkü uzanýp uyuyan kiþi aðýrlaþýr. Uykunun aðýrlýðý, uzanýp
uyuyan kiþinin aklýný, oturarak uyuyan kiþinin aklýndan -kendine hakim olmak
bakýmýndan daha fazla etkiler. Uzanýp uyuyan kiþinin abdest bozma yollarý
oturarak uyuyan kiþiye kýyasla daha gevþek olur.
Dedi ki: Eðer kiþi
oturarak uyuduðu yerde, düz oturma pozisyonunu bozacak kadar yana düþerse
abdesti bozulur. çünkü düz oturarak uyuyan kiþi, kendini yere sabitlemiþ olur.
Bu oturuþ þekliyle uyuyan kiþi abdest bozma yerinden bir þey çýkacak olursa,
hemen farkýna varýr. Eðer uykusundayken yere sabit oturuþundan ayrýlacak olursa
abdes! bozma konusu uzanarak uyuyan kiþinin hükmüne dönüþür.
Dedi ki: Kiþi rükuda
veya secdede uyursa abdesti bozulur. çünkü bu durumdaki kiþinin abdest bozma
yeri, uzanarak uyuyan kiþinin abdest bozma yerinden daha rahat olacaðýndan
abdestinin bozulduðunun farkýna varmaz.
Dedi ki: Ayakta uyuyan
kiþinin abdesti bozulur. çünkü kendini yere sabitleme imkaný yoktur. Uzanarak
uyuyan kiþiye kýyas edilir. Her iki durumda da uyku, bu kiþilerin akýllarýný
etkisi altýna alýr. Oturarak uyuyan kiþiyi uykunun teslim almasý sebeplere
baðlandýðý için ona kýyas edilmez. Bu durumdaki illet, kiþinin kendini yere
sabitleme imkaný kalmamasýdýr.
Dedi ki: Kiþide uyku
hali hasýl olduðunda uyumakla abdesti bozan haller onun abdestini de bozar.
Kiþinin uykusu, aklýný etkisi altýna alacak kadar aðýrlaþýrsa, çok veya az
olmasý arasýnda fark olmaksýzýn abdesti bozar. Ama kiþi, yan yatarak veya
herhangi bir þekilde uykusu gelmesine raðmen, abdest bozma yerinden bir þey
geldiðini kesin bir þekilde hissetmezse abdesti bozulmaz.
Dedi ki: Kiþi gemide,
deve üzerinde, at üzerinde veya yere düz bir þekilde otururken uykunun
aðýrlýðýndan oturuþu bozulacak kadar meylederse, abdesti bozulur. Ayakta,
rükuda, secdede veya uzanarak uyursa abdesti bozulur.
Dedi ki: Kiþi uyuyup
uyumadýðý hususunda þüpheye düþer, bu arada da aklýna da bir mesel e gelirse,
ama bu meselenin uykuda mý geldiði, yoksa hatýrlanan bir mesele mi olduðunu
netleþtiremezse, bu durumdaki kiþinin, uyuduðuna kesin kanaat getirmedikçe
abdesti bozulmaz. Ama hatýrladýðý meselenin rüya olduðunu kesinleþtirirse,
uyuduðuna kesin kanaat getirmesine gerek olmadan abdesti bozulur. Her iki
durumda da ihtiyat babýndan abdest almalýdýr. Kiþi, rüya gördüðüne veya bir an
da olsa uyuduðuna kanaat getirirse abdesti bozulur.
Sonraki için týkla: