ÝMAM'IN DURACAÐI YER
Bize Rebi', Ýmam
Þafii'nin þöyle dediðini haber verdi: Bize Malik þöyle haber verdi: Ýshak b. Abdullah
b. Ebi Talha, Enes'in þöyle dediðini nakletti: "Evimizde Resulullah
(s.a.v)'in arkasýnda ben, bize ait bir yetim ve Ummu Süleym arkamýzdayken
namazýmýzý kýldýk." Tahric: Muvatta,
Namazýn kýsaltýlmasý 1/153 no: 31; Buhari, Ezan 1/276 no: 860; Müslim,
Mescidler 1/457 no: 266/658.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöy le dedi: Bize Süfyan b. Uyeyne, Ebu Hazim b. Dinar'ýn þöyle dediðini
haber verdi: Sehl b. Sa'd'a, Resulullah (s.a.v)'in minberinin neden yapýldýðýný
sordular. Þöyle dedi: "Bu hususu insanlar arasýnda benden daha iyi bilen
kimse kalmamýþtýr. Ormanýn Esil cinsinden büyük bir aðaçtandýr. Onu filan
filanca kadýnýn kölesi yaptý. Resýýlullah (s.a.v) onun üzerine çýktý, kýbleye
yöneldi ve tekbir aldýktan sonra rükü etti. Sonra geriye doðru ondan indikten
sonra secde etti. Sonra ona çýktý ve okuduktan sonra rükü etti. Sonra geriye
doðru ondan indikten sonra secde etti. " Tahric:
Buhari, Namaz 1/142 no: 377; Müslim, Mescidler 1/387 no: 44/544.
Bize Rebi', Ýmam
Þafii'nin þöyle dediðini haber verdi: Bize Malik þöyle haber verdi. Mahrame b.
Süleyman, ÝbnAbbas'ýn kölesi Kureyb'den, o da Ýbn Abbas'tan þöyle nakletti:
Müminlerin annesi ve teyzesi olan Meymune'nin yanýnda gecelediðini haber
vererek þöyle dedi: "Döþeðin enine uzandým, Resulullah (s.a.v) ehliyle
beraber uzunlamasýna uzandý. Resulullah (s.a.v) gecenin yarýsýna kadar ya da
yarýsýndan daha az bir zamana kadar ya da az geçtikten sonraya kadar uyudu.
Resulullah (s.a.v) uyandý ve oturup elleriyle yüzünü sürmeye baþladý. Sonra
A.l-i Ýmran süresinin son on ayetini okudu. Sonra kalktý ve asýlý olan deri bir
kaptan abdest aldý, abdestini de güzel aldý. Sonra kalktý ve namaz kýlmaya
baþladý." Ýbn Abbas þöyle dedi: "Ben de kalktým ve onun yaptýðý gibi
yaptým. Sonra onun yanýna gelip sokuldum. Resulullah (s.a.v) sað elini benim
baþýmýn üzerine koydu. Sað kulaðýmý tutarak onu büktü. Ýki rekat kýldý. Sonra
iki rekat, sonra iki rekat, sonra iki rekat, sonra iki rekat kýldý. Sonra
müezzin gelinceye kadar uzandý. Sonra kalktý ve iki hafif rekat kýldýktan sonra
çýktý ve sabah namazýný kýldý. " Tahric:
Muvatta, Gece namazý 1/121 no: 183; Buhari, Abdest 1/80 no: 183; Müslim, Namaz
1/526-527 no: 182/763.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Anlatýlan bu hadislerin delaleti altýnda, nafile namazlar,
imamla beraber gerek gece gerek gündüz kýlýnýr. Nafile namazlardaki imamlýk ile
farz namazlardaki imamlýk arasýnda fark yoktur. Ve imamýn duracaðý yerin
kendisine tabi olanlarýn önünde ve münferit durmasý gerektiðine de delil
vardýr. Eðer kendisine tabi olanlarýn sayýsý iki ve daha fazla olursa, onun
arkasýnda dururlar. Bir adam iki adama imam olursa, önlerinde münferit / tek
baþýna olarak durur. Ve onlar onun arkasýnda safta dururlar. Eðer ona uyan
þahýslarýn içinde erkekler, çift cinsiyetliler ve kadýnlar varsa, imamýn
arkasýnda erkekler durur. Ve erkeklerin arkasýnda çift cinsiyetliler durur. Ve
onlarýn arkasýnda da kadýnlar durur. Ayný þekilde eðer bir adam, baþka bir
adama imam olursa onu saðýna alýr. Eðer çift cinsiyetli biri imama tabi olursa,
imamýn arkasýnda durur. Ýmam, kendisine çift cinsiyetli ya da kadýn uyacak
olursa, her birini arkasýna durdurur, yanýna onlardan kimseyi almaz.
Bir adam baþka bir adama
imam olursa, imama tabi olan kiþinin! memumun, imamýn soluna yahut arkasýna
durmasý mekruhtur. Ama bu sebepten dolayý hiç kimseye iade gerekmez ve
namazlarý geçerlidir. Ýki kiþiye imam olduðunda, biri saðýna biri de soluna
dursa yahut ikisi beraber soluna dursa yahut ikisi beraber saðýna dursa yahut
biri yamna biri arkasýna dursa yahut ikisi imamýn arkasýna birbirinin arkasýna
dursa bunu onlar için mekruh sayarým. Ama bundan dolayý hiçbirinin iade etmesi
yahut sehiv secdesi yapmasý gerekmez. Bunun caiz olduðunu söylememin sebebi;
Resulullah (s.a.v)'in Ýbn Abbas'a imam olduðunda yanýna durdurmuþ olmasýndandýr.
Eðer imamla beraber bir kiþi namaz kýlarken imamýn yanýna durmasý caizse, o
zaman iki kiþi yahut bir grubun imamýn yanýnda durmalarý namazlarýmn fasid
olmasýna sebep olmaz. Sol yamnda durmasý da fasidlik sebebi olmaz. çünkü her
iki durum da imamýn yaný olmaktadýr. Ýmamýn arkasýnda yalnýz olanýn namazýnýn
caiz oluþunu söylememin sebebi; Resulullah (s.a.v) önde imamken, onun arkasýnda
Enes ve onun arkasýnda da yaþlý kadýn varken namaz kýlmýþlardýr.
Ebu Muhammed þöyle dedi:
"Resulullah (s.a.v)'i, sanki yüksekçe bir yerde durmuþ ve namaz kýlarken
gördüm. O ayakta namaz kýlarken onun arkasýnda onunla beraber namaz kýlmak için
durdum. Beni eliyle alarak sað yanýna durdurdu. Arkasýndan bakýnca omuzlarý
arasýndan yay gibi kaþa benzeyen mührü gördüm. Ve mührün her iki tarafýnda
siyah noktalar vardý. Ona doðru kalktým ve mührü öptüm."
Bazý kiþilerin imama
tabi olmalarýna raðmen onun önünde durarak namaz kýlmalarý halinde imamýn,
yanýnda durarak namaz kýlanlarýn ve arkasýnda namaz kýlanlarýn namazlarý caiz
olur. Ýmamýn önünde durarak namaz kýlanýn namazý geçerli olmaz. Çünkü sünnete
göre imam; ona tabi olanýnlmemumun önünde ya da yanýnda olmalýdýr. Ýmam,
kendisine tabi olanýn arkasýnda olmaz. Bu durumda kiþi, imamýn önünde olduktan
sonra onun imama yakýn ya da uzak olmasý arasýnda fark yoktur. Ayný þekilde
eðer K<lbe'nin dýþýnda imamýn arkasýnda saf halinde durarak namaz kýlanlarýn
saflarý, kýbleye ya da onun örtüsüne daha yakýn olacak þekilde eðilir ve örtüye
imamdan daha yakýn olursa, kýbleye daha yakýn olanýn namazý, imamý görüyor olsa
da caiz olmaz.
Ýmama tabi olan kiþi,
kýbleye kendisinin mi, yoksa imamýn mý daha yakýn olduðu þüphesine düþerse,
müstehab olan, namazý iade etmesidir. Ancak "kesin iade etmesi
gerekir" diyebilmem için kýbleye imamdan daha yakýn olduðunun netleþmesi
gerekir.
Mekke'de birisi imam
olup arkasýnda da insanlar daire þeklinde saf tutarak her biri K<lbe'yi
istikbal ederek namaza dururlar. Bu durumda þuna dikkat etmeleri gerekir -en doðrusunu
Allah bilir-: Ýmamýn arkasýndaki normal diziliþte yaptýklarý gibi, her taraftan
Beyt' e imamdan daha yakýn olmamak için gayret sarf etmek gerekir ki, imam,
cemaatten Beyt' e daha yakýn olsun. çünkü bu çeþit saf tutuþta imamýn
hizasýndan ayrýlan þahýs çok net belli olmaz. Ve Beyt'e imamdan daha yakýn
olunduðu, tek safhizasýyla ve ayný cihete yönelenIerin dizilmeleri gibi belli
olmayacaðý için izah ettiðim üzere buna düþmemek için gayret etmeleri gerekir.
Bu durumda olanlara da imamýn hizasýný geçtiklerini kesin bilmeden namazlarýný
iade etmeleri gerekmez. Ýmamý geçtiklerini kesin bilirlerse, iade etmeleri
gerekir. K<lbe 'ye baþka cihetten yönelerek namazlarýný kýlanlar, ayný
þekilde Beyt'e imamdan daha uzak olmak için gayret sarf ederler. Buna dikkat
etmedikleri için içlerinden bazýlarýnýn Beyt' e imamdan daha yakýn olduðu
anlaþýlýrsa, söz konusu þahýs ya da þahýslar kendilerinin imamla ayný hizada
olduklarýný kabul ettikleri sürece iade etmeleri gerekýnez. Bir araya gelen bir
topluluk, içlerinden biri Beyt'e bir cihetten istikbal ederken diðerlerinden
her biri baþka cihetten istikbal edebilirler. Eðer imama tabi olan kiþi, imamýn
namazýný kavrarsalona uyarsa / uyabilirse namazý caiz olur. [Kabe'yi görerek
kýlýnan namaz için bu böyledir.]
Dedi ki: Ýnsanlar halen
Kabe'nin etrafýnda daire þeklinde, imam Kabe'ye bakar haldeyken namaz
kýlmaktalar. Kimsenin cihetinin imamýn cihetinin dýþýnda olmamasý için dikkat
ettiklerini bilmiyorum. Ben de Kabe'de namaz kýlanlarýn cihetinin imamýn
cihetiyle ayný olmasý ya da Beyt'e yakýnlýk açýsýndan bir özel gayretin
gerektiðini talep etmemekteyim. Beyt'in etrafýndaki bu meselenin zaptý, ancak
çok net ve bariz hal ile mümkündür.
Ýmam, insanlara namaz
kýldýracaðý zaman Kabe'nin sýrtýnda ya da yüzü dýþýnda iki yanýndan birinde
dmmak suretiyle namaz kýldýrsa, kendi cihetinde namaz kýlanlarýn onun arkasýnda
olmadan namazlarý caiz olmaz. Böyle yapmayanlar iade ederler ve onun ciheti
dýþýnda olanlarýn namazlarý caiz olur. Namaz kýldýklarýnda Kabe'ye imamdan daha
yakýn olurlarsa, tercih edilen, onun arkasýnda olmalarý için dikkat
etmeleridir.
Bir kiþi, erkeklere ve
kadýnlara imam olsa, imamýn arkasýnda kadýnlar ve onlarýn arkalarýnda da
erkekler olsa yahut kadýnlar imamla ayný hizada durup ona uysa ve erkekler de
onlarýn yanýna dursalar bu durumu kadýnlar, erkekler ve imam için mekruh
sayarým. Ama hiçbirinin namazý fasid olmaz. Bunu þundan dolayý söyledim: Ýbn
Uyeyne, Zühri'den þöyle haber verdi: Urve, Hz. Aiþe'nin þöyle dediðini
nakletti: "Resulullah (s.a.v) gece namazýný kýldýðýnda ben, kendisiyle
Kabe arasýnda cenazenin yatýrýldýðý gibi yatmýþ olurdum." Tahric: Buhari, Namaz 1/144 no: 383; Müslim, Namaz 1/366
no: 267/512 (0) Mekke-i Mükerreme'de bir yer adý
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bize Ýbn Uyeyne þöyle haber verdi: Malik b. Miðvel, Avn b.
Cuheyfe'den, o da babasýndan þöyle nakletti: "Resulullah (s.a.v) 'i
Abtah'ta{*) gördüm. Bilal bir keçi ile çýkageldi ve onu sabitleþtirdi /
baðladý. Ona doðru namaz kýldý. Ve önünden köpek, kadýn ve eþek geçiyordu."
Tahric: Buhari, Ezan 1/212 no: 633; Müslim,
Namaz 1/361 no: 249/503
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Kadýnýn, namaz kýlan kiþinin önünde durmasý, namazýný
bozmaz. Fakat ev la olan, saðýnda ya da solunda olmasýdýr.
Cinsel uzvu kesik olan
adamýn namazdaki durumu erkeklerin durduðu yerdir. Ýmam olur, þahadeti kabul
edilir, varis olur, terekesi miras olur, savaþta kendisine pay verilir ve
ganimet malýndan alýr.
Çift cinsiyetli olan
kiþi, imamla beraber yalnýz namaz kýlacaksa, imamýn arkasýna durur. Cemaatle
beraber namaz kýlacaksa, erkeklerin saflarýnýn arkasýnda kadýnlarýn saflarýnýn
önünde yalnýz durur.
Sonraki için týkla:
CEMAATLE (CUMA
DA DAHÝL) NAMAZIN KILINMASININ CAÝZ OLDUÐU YERLER