CEMAATLE (CUMA DA
DAHÝL) NAMAZIN KILINMASININ CAÝZ OLDUÐU YERLER
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Bize Ýbrahim b. Muhammed þöylehaberverdi: Bana Hiþam b.
Urve, babasýndannaklen; Cumanamazýný, Velid'in haccettiði sene, Humeyd b.
Abdurrahman b. Avf'ýn evinde birçok insanla beraber ve ev ile mescid arasýnda
yol varken kýldýðýný söyledi. Tahric: Musannef
Abdurrezzak, Namaz 3/230-231 no: 5454; Musannef Ebi Þeybe, 2/224
Bize Rebi', Ýmam
Þafii'nin þöyle dediðini haber verdi: Bize Ýbrahim b. Muhammed þöyle haber
verdi: Bana et- Teveme'nin kölesi Salih þöyle dedi: "Ebu Hureyre'nin
mescidin içinde / herhangi bir yerinde durarak imama uyarak namaz kýldýðýna
þahit oldum. " Tahric: Musannef
Abdurrezzak, Namaz 3/83 no: 4888; Musannef Ebi Þeybe, 2/223
Bize Rebi', Ýmam
Þafii'nin þöyle dediðini haber verdi: Bize Ýbrahim b. Muhammed þöyle haber verdi.
Bana Abdülmecid b. Sehl b. Abdurrahman b. Avf, Salih b. Ýbrahim'in þöyle
dediðini nakletti: "Cuma namazýný Enes b. Malik, Humeyd b. Abdurrahman b.
Avf'a ait bir evde, mescidde bulunan imama uyarak kýldýðýný ve mescid ile
evleri arasýnda yololduðunu söyledi." Tahric:
Musannef Abdurrezzak, Namaz 3/231 no: 5455; Musannef Ebi Þeybe, 2/224
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Sair namazlar için durulduðunda namaz caiz oluyor ya da caiz
olmuyorsa, Cuma namazý içinde durum ayný olup aralarýnda fark yoktur.
Ýbn Abbas imama uyarak
namazýný mescidin avlusunda ya da mermer üzerinde (kastedilen yer Medine'de
mescid ile çarþý arasýnda bir yer) kýlmasýnda beis görmezdi. Tahric: Buna rastlamadým. Yalnýz Musannef Abdurrezzak'da
rivayet edildi: 3/82 no: 4883
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ýmam ile beraber namaz için hazýr olanlarýn, mescidde ve
mescidin küçük ya da büyük olmasýna bakýlmadan imama tabi olmak suretiyle
kýldýklarý namazýn caiz olduðu her mescidde namaz caiz olur. Ýmam bir tarafta, imama
uyan kiþi de baþka bir tarafta ve saflar arasýnda baðlantý olmadan yalnýz
imamýn rüku'ya eðilmesini, rükudan kalkmasýný ve secdeye gitmesini görüyorsa,
namazý caiz olur. Yahut imamýn arkasýnda namaz kýlanýn rükli'a eðilmesini,
kalkmasýný ve secdeye gitmesini görüyor ya da tekbir sesini duyuyor ve;
"Semia Allah'u limen hamidah" dendiðini duyuyorsa, namazý caiz olur.
Aynen arkasýnda sesi duyan amanýn gören kiþi gibi deðerlendirildiði hususa
benzer. Ve arkasýnda gören saðýrýn da namazý caiz olduðu gibidir.
Eðer ama kiþi, hem
görmüyor hem de iþitmiyorsa; saðýr kiþi de hem iþitmiyor hem de görmüyorsa,
bunlar, imamla beraber, ancak kendilerini rükli ve secdeye yönlendirecek
birinin yardýmýyla namazlarýný eda edebilirler. Eðer yanlarýnda onlarý rükli ve
secdeye yönlendirecek birisi yoksa yahut yanlarýnda gören ve iþiten birisi
olmasýna raðmen yalnýz kendisini doðru yönlendireceðine dair güven
duymuyorlarsa, bu durumda münferiden namazlarýný kýlmalarý gerekir. Bunlarýn
her biri imam olarak namazýný kýlabilir. çünkü bu durumda her biri kendine
kýlmýþ olur. Ve arkalarýnda namaz kýlanýn namazý da caiz olur. Yukarýda
zikrettiðim üzere eðer birisi bir mescidde imamýn arkasýnda namaz kýlarsa yahut
bir alandan ona uyarsa ya da ona baðlanan bir yolda yahut durduðu alanda saflar
ona baðlanmýþsa ya da saflar arasýnda kopukluk olmasýna raðmen eðer imamýn
kýldýrdýðý namazý -saydýðým þeylerle- kavrayabiliyorsa, namazý caiz olur.
Ýmamýn namazýný kavramaktan kastýmýz; imamýn tekbirini duymasý yahut rüku veya
secdesini görmesi yahut imamýn arkasýnda namaz kýlanlarýn rükü veya secdelerini
görmesidir. Eðer bu saydýklarýmýzdan birisiyle imamýn namazýný kavrayamýyorsa,
onunla beraber namaz kýlmasý halinde namazý geçerli sayýlmaz. Kim onunla
beraber ve yanýnda olduðundan dolayý imamýn namazýný kavrýyor ve onun rüküa
gitmesiyle o da rüküa gidiyor ve secdeye gitmesiyle o da secdeye gidiyorsa,
namazý caiz olur. Çünkü çoðu kiþi, imamýn arkasýnda namaz kýlmasýna raðmen
imamýn namazýný yakinen kavrayamamaktadýr. Ancak imamýn arkasýnda duranlar
yoluyla mümkün olmaktadýr. Eðer namazý izah ettiðim þekilde kýlarsa, namazý
geçerli olur. Ve bu, caiz olan bir yakýnlýk sayýlýr.
Ýnsanlarýn yanýnda
bilinen yakýnlýk sýnýrý; mescide baðlanan yer olup onunla mescidin arasý
bölünmeyen ve namaz kýlýnabilen bir yer þeklinde bilinir. Mescidden bölünmüþ ve
uzaklýðý iki yüz veya üç yüz kulaç ve benzeri olan yerden de imama uyulur. Ama
bu mesafeyi aþan bir yerde imama uyularak namaz kýlanýn namazý caiz olmaz.
Bu durum, eðer mescidin olmadýðý
bir sahrada imamla beraber namaz kýlýnýyorsa söz konusu mesafe son kiþi olarak
yine geçerlidir. Ayný þekilde eðer kiþi, baþlangýç tekbirine bir gemide girer
ve imam baþka bir gemide olur ya da nehir olursa durum deðiþmez.
Eðer bu mesafeden daha uzak
bir mesafe caiz olacak olursa, imamýn namazýný görmesi þartýyla bir mil uzaktan
imamla namazý kýlmasýný caiz sayarým.
Ýmam Þafii (Allah rahmet
etsin) þöyle dedi: Ata; imamýn namazý kavrandýktan Sonra imamla beraber imama
tabi olacak þahsýn Ebu Kubeys üzerindeyken Mescid-i Haram'daki imama uymasýný
uygun görmüþtür.
Biz, imam ile ona tabi
olan arasýnda kopukluk varsa, kiþinin imamla beraber namaz kýlmasýný caiz
görmeyiz. Ancak saflar arasýnda baðlantý varsa o baþkadýr. Ama saflar arasý
kopuksa, imamla beraber namaz kýlýnmasý caiz olmaz. Bu durum mescide yakýn olan
bir ev için de geçerlidir. Yahut mescidden uzaksa, saflar arasýnda baðlantý
olmadan imama uyarak namaz kýlmasý caiz olmaz. Evin alt kýsmýnda olup kendisi
ile saflar arasýnda kopukluk olmayýp saflar arasýnda baðlantý mevcutsa, namazý
caiz olur. Ama saflar arasýnda kopukluk olursa, namazý caiz olmaz.
Evin yüksek yerinde,
imamýn durduðu yerden yüksek ise, ýmama uyarak namaz kýlmak caiz olmaz. Çünkü
ev, mescidden uzaktýr, mescidin bitiþiði gibi deðildir.
Eðer saflar baðlanmýþ ve
o, kapýyý saflara raðmen kapatmýþsa, onlarý görmesi halinde de imamla beraber
namaz kýlmasý caiz olmaz. Bu, mescid dýþýnda olan yer mescidden olan bir yere
benzemez. Çünkü mescidden bir parça olanlar ayrýdýr. Arkasýnda olanla irtibatý
kesen bir nesne olmasýna raðmen mescidin içinden biri olan için bir beis olmaz.
Kur'an-ý Kerim'lerin konulduðu dolap ve benzeri yerler gibi, bunlarýn tamamý ya
mesciddendir ya da mescide ait bir yere tabidirler.
Þöyle denirse: Bu
hususta (yukarýda sayýlan sebeplerden dolayý) bir þey rivayet edilmiþ mi?
Denilir ki: Bazý
kadýnlar, Resulullah (s.a.v)'in zevcesi Hz. Aiþe ile beraber odasýnda namaz
kýlýnca onlara þöyle dedi: "Ýmamla beraber namaz kýlmayýn. Çünkü sizi
ondan ayýran engel vardýr." Tahric:
Marife, 1/387; imam Þafii dýþýnda bir yerde rastlamadým. Ama Abdurrezzak,
Musannef'te zikretti. 3/82
Hz. Aiþe, eðer bunu
söylediyse biz de bunu söylüyoruz.
Ýmam ile arasýnda yolun
olup olmamasý arasýnda fark yoktur. Çünkü eðer namaz sahrada kýlýnýyorsa,
sahranýn tamamý yoldur. Ayrýca mescidin kendisi yol olabilir. Eðer imam ile ona
tabi olanýn arasýnda yolalduðunda cevazýna dair hüküm vermeyecek olursam, o
zaman saflar birbirleriyle ona baðlanmadýktan ya da o makamda ona
baðlanmadýktan sonra cevaz vermemem gerekir. Bir topluluk, evlerinin
avlusundayken saflar birbirine baðlanmak suretiyle bazýsý saflarýn baðlandýðý
kiþilerin arkasýnda olur, o da onlarýn arkasýnda kendi makamýnda yalnýz olur.
Ýþte bu durumda imama uyarak namazýný kýlabilir.
Saf, arkasýy la
baðlanmasý halinde arkasýnda namaz kýlanýn namazý caiz olur. Bu, birbirlerine
baðlanan saflarýn bir avluya ulaþmýþ halidir. Avluya baðlý evin içinde olan,
ama saflarýn birbirlerine baðlantý yerinde olmayan kiþi, namazý imama uyarak
kýlamaz. Ta, saflarla evi birbirine baðlanýncaya kadar imama uyarak namaz
kýlamaz. Çünkü ev ile avlu birbirinden farklý yerlerdir. Ýzah ettiðim gibi, iki
konu da açýklanmýþ oldu. Ev ve avlu ayrý þeylerdir. Bir avluda imama uyarak
namazýn geçerli olmasý için saflarýn, namaz kýlan kiþinin kýldýðý yere baðlý
olmasý gerekir.
Enes ve Hz. Aiþe'den
rivayet edildiði gibi ve bu mana üzere görüþ belirtiyorum. En doðrusunu Allah
bilir.
Sonraki için týkla: