CUMA'NIN FARZ OLUÞU

 

Bize Rebi' b. Süleyman, Muhammed b. Ýdris eþ-ÞafiI'nin þöyle dediðini rivayet etti: Yüce Allah þöyle buyurmuþtur: "Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çaðrý yapýldýðý zaman, hemen Allah'ýn zikrine koþun ve alýþveriþi býrakýn. Eðer bilirseniz bu, sizin için daha hayýrlýdýr." (Cuma,9)

 

Baþka bir ayette de þöyle buyurmuþtur: "Þahitlik edene ve þahitlik edilene andolsun." (Buruc, 3)

 

Ýmam ÞafiI (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Ýbrahim b. Muhammed, ona Safvan b. Süleym, ona Nafi b. Cübeyr ve Ata b. Yesar, Hz. Peygamber (s.a.v)'den þöyle rivayet etti: "Þahitlik eden"den maksat Cuma günü, "þahitlik edilen"den maksat da Arefe günüdür. " Tahric: Beyhaki, el-Mar/fe, K. Cuma, 6266.

 

Bize Rebi'anlattý; o, Ýmam Þafii'den duymuþ, ona da Ýbrahim b. Muhammed aktarmýþ; o, Þerik b. Abdullah b. Ebu Nemir'den dinlemiþ, o da Ata b. Yesar'dan Resulullah (s.a.v)'in bunun aynýsý olan bir hadisini rivayet etmiþtir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Yukarýdaki hadisin aynýsýný bize Ýbrahim b. Muhammed, ona Abdurrahman b. Harmele, ona Said b. Müseyyeb, Resulullah (s.a.v)'den rivayet etti. Tahric: Beyhaki, el-Marife, K. Cuma, 6267.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Allah'ýn Kitabý, Cuma namazýnýn farz olduðuna delalet ettiði gibi Sünnet de delalet etmektedir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Ýbn Uyeyne, Ýbn Tavus'tan; o, babasýndan, o da Ebu Hureyre'den rivayet etmiþtir ki Resulullah (s.a.v) þöyle buyurmuþtur: "Biz sondakileriz ve biz öne geçenleriz. Þu kadarý var ki onlara bizden önce kitap verildi, bize de onlardan sonra. Bu gün (Cuma) onlarýn, hakkýnda ihtilafa düþtükleri bir gündür. Allah bize o günü gösterdi. Ýnsanlar bu gün itibarýyla bize tabidirler. Yahudilerin günü yarýndýr (Cumartes6, hýristiyanlarýn günü de ertesi gündür (pazar). " Tahric: Buhari, K. Cuma, 896.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Süfyan b. Uyeyne, ona Ebu Zinad, ona el-A'rec, ona da Ebu Hureyre, aynýsýný rivayet etmiþtir. Ancak bu rivayette "Þu kadan var ki (beyde)" ifadesi yerine "doðrusu (..u4 baide) ifadesi geçmektedir."

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Ýbrahim b. Muhammed, ona Muhammed b. Amr, ona Ebu Seleme, ona Ebu Hureyre rivayet etti ki, Resulullah (s.a.v) þöyle buyurdu: "Biz, kýyamet günü öne geçen sondakileriz. Ancak onlara bizden önce kitap verildi, bize (kitap) onlardan sonra verildi. Sonra bu gün, onlara da farz kýlýndý (Cuma günü) ama onlar bu gün hakkýnda ihtilafa düþtüler. Allah bize onu gösterdi. Bu yüzden bugün itibarýyla insanlar Cumartesi ve Pazar gününü kutsal bilmek suretiyle bizden sonra gelirler. " Tahric: Þafii, Müsned, 406.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Kur'an-ý Kerim ve onun ardýndan da sünnet, Cuma'nýn farz olduðuna delalet etmektedir. Cuma gününün Perþembe ile Cumartesi günlerinin ortasýndaki gün olduðuna iliþkin bilgi, toplumlarýn Peygamber (s.a.v.)'den öðrenerek kuþaktan kuþaða aktardýklan bir bilgidir. Yani Peygamberimizden sonraki topluluk, kendilerinden sonra gelen topluluða bu bilgiyi aktarmýþlardýr. Öðlen namazýnýn dört rekftt ve akþam namazýnýn üç rekftt olduðunu aktardýklan gibi ... Araplar Ýslam'dan önce Cuma gününe "Arube" (Araplýk günü) adýný veriyorlardý. Þair þöyle der: "Caným feda olsun topluluklara ki karýþtýrdýlar Arube günü Ziyafetinde yiyecekleri yiyeceklere. " Tahric: Kutanne,Divan,80.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Ýbrahim b. Muhammed, ona Seleme b. Abdullah el-Hýtmi, ona Muhammed b. Ka'b el-Kurazi rivayet etti ki, Benu Vail kabilesinden bir adamýn þöyle dediðini duymuþ: Resulullah (s.a.v) þöyle buyurdu: "Cuma namazý kadýn, çocuk ve köle dýþýndaki her Müslümana farzdýr. " Tahric: Beyhaki, el-Marife, 6284.

 

Ýmam Þafil (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Cuma namazýnýn kýlýnmasýnýn gerekli olduðu bir beldede mukim olan, akýl balið, hür ve mazeretsiz herkese Cuma namazýný kýlmak farzdýr.

 

Ýmam Þafil (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Cuma namazýnýn kýlýnmamasýný gerektiren mazeretten maksat, Cuma'ya katýlmaya imkan vermeyen, gitmesi durumunda gittikçe artacak veya aðrýlarý dayanýlmaz düzeye varacak hastalýk, sultanýn (yöneticinin) engellemesi yahut kiþinin engelin üstesinden gelecek güce sahip olamamasý, bakmakla yükümlü olduðu bazý akrabalarýn veya hýsýmlarýn yahut sevdiði bir kimsenin ölmesi yahut insanlarýn ücretlerinin hesabýný tutan kimse olmasý gibi durumlardýr. Böyle bir kimse Cumanamazýný terk edebilir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir adamýn çocuðu veya babasý hastalanýrsa ve ölmek üzere olduðunu da düþünürse, bu yüzden Cuma'ya gitmesi durumunda ölmesinden korkarsa Cuma namazýný terk etmesinin bir sakýncasý yoktur. Ayný þekilde böyle bir durum söz konusu olmamakla birlikte çalýnabilecek durumdaki bir malý varsa ve bu malý onun adýna koruyacak bir kayyum yoksa yahut kayyum olmakla beraber Cuma namazý vaktinde iþi varsa, bu kimsenin Cuma namazýný terk etmesinde bir sakýnca yoktur.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize Süfyan b. Uyeyne, ona Ýbn Ebu Necih, ona Ýsmail b. Abdurrahman b. Ebu Zi'b þöyle rivayet etti: Ýbn Ömer, Cuma namazýna gitmek için hazýrlanýyordu ki ölmek üzere olan Said b. Zeyd b. Amr Nufeyl'i ziyaret etmeye çaðrýldý. Ýbn Ömer hemen onu ziyaret etmeye gitti ve Cuma namazýný terk etti.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir kiþi, sel baskýnýna uðrarsa veya evinde yangýn çýkarsa yahut evine hýrsýz girerse ve Cuma'ya gitmemesi durumunda bunlan savabileceðini düþünüyorsa yahut yitirdiði bir þeyi bulacaðýna inanýyorsa o kiþinin -bu yüzden- Cuma namazýný terk etmesinin sakýncasý yoktur. Yine çocuðu yahut sahip olduðu bir kölesi veya hayvaný ya da baþka bir malý kaybolmuþsa ve Cuma namazýna gitmemesi durumunda bunlan bulmayý umuyorsa Cuma namazýna gitmeyebilir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir adam Cuma namazýna gitmek üzere dýþan çýktýðýnda sultanýn (yöneticinin) haksýz yere kendisini hapse atacaðýndan korkuyorsa, bu adam Cuma namazýna gitmeyebilir.

 

Þayet sultan bu kimseyi bir Müslümanýn kanýna karþýlýk veya bir þer'i haddi uygulamak için hapsediyorsa bu kimse Cuma namazýna gitmemezlik edemediði gibi Cuma dýþýnda da hakkýn sahibinden kaçamaz. Ancak had cezasýný af ile; kýsas cezasýný da sulh ile savmayý umuyorsa baþka ... Böyle bir kimsenin bu imkana kavuþmasýný umuyorum.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Eðer bir kimse eli darda olduðu için ödeyemediði bir borçtan dolayý Cuma namazýndan geri kalýyorsa, bunu yapabilir. Ama borcunu ödeyecek durumda ise hapse atýlmak korkusuyla Cuma namazýna gitmemezlik edemez.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir kimse yolculuða çýkacaksa ben bu kimsenin Cuma günü fecirden sonra yola çýkmasýný yeðlemem. Ama fecirden önce yola çýkabilir, böylece Cumayý terk edebilir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir kimse yolcu ise ve bir yerde topl'am dört gün kalmýþsa [Þafii mezhebinde seferilik üç gündür] mukim hükmündedir. Ama o yerde toplam dört gün kalmamýþsa bana göre yolculuða çýkmasý durumunda Cuma namazýndan geri kalmýþ sayýlmaz, bu kimse Cuma namazýna katýlmadan yolculuða devam edebilir.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bize, Süfyan b. Uyeyne, Esved b. Kays'tan; o da babasýndan þöyle rivayet etti: Ömer (r.a), üzerinde yolculuk belirtileri görülen bir adamýn "Eðer bugün Cuma olmasaydý yolculuða çýkacaktým." dediðini duydu. Bunun üzerine Ömer, adama þöyle dedi: "Yolculuða çýk. Cuma, yolculuða çýkmana engel deðildir."

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Yolcu olan bir kimse bir yerde toplam dört gün kalmadýðý sürece Cuma namazý için bir beldeden geçmek zorunda deðildir. Eðer bir beldede dört gün kalmýþsa Cuma namazýný kýlmasý gerekir. Cuma namazý bu þekilde ona farz olduktan sonra da fecirden sonra yola çýkmasý doðru olmaz ve Cuma namazým kýldýktan sonra yola çýkar.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Akýl balið olmayanlara, kadýnlara ve kölelere Cuma namazý farz deðildir. Kölelere sahiplerinin izin vermeleri durumunda Cuma namazýný kýlmalanm yeðlerim. Yaþlý kadýnlara ve gilmana / hizmetçiye izin verilmesi durumunda da Cuma namazýný kýlmalarýný uygun görürüm. Onlarýn bir þekilde Cuma namazýný terk etmeye zorlanmalarýna dair bir delil bilmiyorum.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bu hususta özgürlüðüne karþýlýk bir bedel ödemek üzere sözleþme yapýlmýþ (mukatebe) köleler, baþkalan tarafýndan iþleri tedbir edilenler, ticaret yapmaya izin verilenler ve sair köleler arasýnda bir fark yoktur.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir köle kýsmen azat edilse ve kendi haline býrakýldýðý gün de Cuma günü olsa, ona Cuma namazýný terk etme ruhsatým vermem. Ama terk etse, özgür bir kimsenin Cuma namazým kýlmaya zorlanmasý gibi onun da zorlanmasýný öngörmem. Çünkü Cuma namazý her durumda hür olan kimselere farzdýr. Hür bir kimse de ancak mazereti varsa Cuma namazýný terk edebilir. Çünkü devam eden kölelik durumundan dolayý bu kimsenin baþýna öyle haller gelir ki bu þartlarda onun için Cuma namazýna gitmek gerekli olmaz.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: "Hapsedilme korkusu veya baþka bir özürden dolayý Cuma namazým kýlmalan gerekmez." dediðim özgür kimseler, kadýnlar, akýl balið olmayanlar ve köleler Cuma namazýna þahit olduklan zaman iki rekat kýlarlar. Þayet son rekata yetiþirlerse ikinci rekatý tamamlarlar. Bu kimselerin kýldýklan Cuma namazý geçerli olur.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Cuma namazý kýlmalan gerekmez denilen kimseler, -Allah en doðrusunu bilir- Cuma namazýný terk etmeye zorlanmazlar. Mesela binek ve yiyecek bulamayan yoksul bir kimsenin meþakkatli bir þekilde yaya yürümeye katlanarak ve yolda çalýþarak veya dilenerek hacca gitmesi durumunda haccýnýn geçerli olmasý gibi ... Ya da çok yaþlý olduðu için binek sýrtýnda duramayan, bu yüzden hayvanýn sýrtýna baðlanarak durmasý saðlanmak suretiyle hacca giden kimsenin haccýnýn geçerli olmasý gibi ... Yine bir kimsenin yolcu veya hasta olduðu için orucu terk etme hususunda mazur olduðu halde oruç tutmasý durumunda orucunun geçerli olmasý gibi ... Bunlarýn hiçbiri için iþlediði amelin sevabý yazýlmaz diye bir þey söz konusu deðildir. Bu gibi kimseler söz konusu ameli terk etmeye zorlanmadýklan gibi buna / bu ameli iþlemeye ehil de olurlar.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bir mazeretten dolayý Cuma namazýný terk etme ruhsatýna sahip özgür kimselerin, kadýnlarýn, akýl balið olmayanlarýn ve kölelerin, imam Cuma namazýný tamamlamadan öðlen namazýný kýlmalarýný uygun görmem. Yine imamýn Cuma namazýný tamamlamasýný beklemeyi tercih etmesini de yeðlemem. Çünkü böyle bir kimsenin Cuma namazýný kýlma imkaný, gücü belirebilir ve Cuma namazýný kýlmasý kendisi için daha hayýrlý olur. Yine imamýn, Cuma namazýný tamamladýktan sonra bulunduklan yerde öðlen namazýný cemaatle kýlmalarýný da mekruh görmem, yeter ki amaçlan Cuma'yý kýldýran imamla namaz kýlmaktan kaçýnmak olmasýn.

 

Ýmam Þafiý (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Eðer öðlen namazýný cemaatle veya ferdý olarak zeval vaktinden sonra, ama imamýn Cuma namazýný tamamlamasýndan önce kýlarlarsa namazlarýný iade etmeleri gerekmez. Çünkü Cuma namazýný terk etme hususunda mazeretleri vardýr.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Bu kimseler öðlen namazýný cemaatle veya ferdý olarak kýldýktan sonra Cuma namazýna yetiþir ve imamla birlikte Cuma namazýný da kýlarlarsa bu onlar için nafile yerine geçer.

 

Ýmam ÞafiI (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Cuma namazýný kýlmasý farz olan ve Cuma namazýný terk etme hususunda da bir mazereti olmayan kimse Cuma namazýný ancak imamla kýlabilir. Eðer Cuma namazým zeval vaktinden sonra ve imamýn namazý tamamlamasýndan önce kýlarsa bu namazý geçerli olmaz. Ýmam Cuma namazým tamamladýktan sonra bu kimsenin namazým öðlen namazý olarak dört rekat kýlmasý gerekir. çünkü öðlen namazým o sýrada kýlmamasý ve Cuma namazýný kýlmasý gerekiyordu. Kaçýrdýðý için de bir bakýma kaza olarak öðlen namazýný kýlmasý gerekir. Bu açýdan namazý vakti geçinceye kadar kýlmayan ve onu sonradan kaza eden ve cemederek kýlan kimse gibidir. Bu kimsenin namazý cemetmesini mekruh saymam, yeter ki Cuma namazýný küçümsemek veya (meþru) imamlarýn arkasýnda namaz kýlmaktan kaçýnmak gibi bir niyetten kaynaklanmasýn.

 

Ýmam Þafii (Allah rahmet etsin) þöyle dedi: Hapishane amirleri, zanaatkar köleler namazlan cemedebilirler. Cemi açýkça ilan etmelerindense gizli yapmalanm yeðlerim. Çünkü bazýlan imamlarýn arkasýnda namaz kýlmaktan kaçýndýklan için namazlan cemettiklerini sanabilir.

 

Sonraki için týkla:

 

BiR BELDE DE CUMA NAMAZININ KILINMASI ÝÇÝN KAÇ KÝÞÝNÝN BULUNMASI GEREKÝR