UMRE HANGÝ VAKÝTLERDE
CAÝZDÝR?
Þafii (Allah ondan razý
olsun) dedi ki: Kiþi Arefe günü, Mina günleri ve senenin diðer günlerinde, -þayet
hac görevini ifa etmiyor ise ve hacca yetiþmeyi de ummuyor ise-, senenin
tamamýnda umre için ihrama girmesi caizdir. Eðer hacca yetiþeceðini umuyor ise,
onun umresiz olarak yalnýz hac için ihrama girmesini ya da umre ile birlikte
hac için ihrama girmesini mustehab görürüm. Eðer böyle yapmayýp umre yaparsa,
umre olarak caizdir ve Ýslam ('ýn vacip) umresinin yerine geçer. Adakta
bulunduðu için kendisine vacip kýlmýþ yahut da iyilik olsun diye vacip kýlmýþ
ya da baþkasý adýna umre yapýyor ise, umre olarak da geçerli olur.
Þafii dedi ki: Birisi:
- Hac günlerinde umre
olmasý nasýl caiz olur, diyecek olsa þöyle denilir:
- Rasulullah (s.a.v.),
Aiþe'ye verdiði emir üzerine o da umreye niyet etmiþ iken
hac için de niyet etmiþ
oldu. Böylelikle hem hac hem umre yapan birisi olarak Arafat'a ve Mina'ya
gitti. Halbuki umre için daha önceden ihrama girmiþ bulunuyordu.
[994] Ömer b. el Hattab
(r.a.) da Hebbar b. el-Esved ile Ebu Eyyüp el-Ensari'ye (kurban bayramýnýn
birinci günü olan) Nahr gününde -hac için ihrama girmiþ iken - tavaf edip say
yapmasýný sonra da saçlarýný týraþ ettirip yahut kýsaltarak ihramdan çýkmasýný
emretmiþti. Bu ise, hacca yetiþmemiþ ise umre yapmýþ demektir. Çünkü hürmeti en
büyük günde en uygun olan yüce Allah için o günde ibadet etmesidir.
Þafii (Allah ondan razý
olsun) dedi ki: Bir kimsenin Arefe gününde de Mina gecelerinde de umre
yapýlmasýný yasaklamasýnýn açýklanabilir bir tarafý yoktur. Kiþinin, hac yapan
kiþi olmasý hali müstesna. Bu durumda hac yapýyorken ona umreyi katmaz. Haccýn
bütün iþlerini bitirmeden, umre yapamaz. Çünkü böyle bir kimse, Mina'da hac
yapan kimsenin yapmasý gereken Cemrelere taþ atýp Mina'da kalmasý gerekir.
Ziyaret tavafýnýn yapmýþ olup olmamasý arasýnda fark yoktur. Þayet haccýn
ihramýndan henüz çýkmamýþken yahut da haccýn ihramýndan çýkmýþ olmakla
birlikte, henüz haccýn amellerinden herhangi birisini yapmakta iken umre
yapmaya kalkýþýrsa, umresi olmaz fakat üzerine fidye de düþmez. Çünkü o, umre
için ihrama girmemesi gereken bir vakitte, ihrama girmeye kalkýþmýþ olur.
Þafii (Allah'ýn rahmeti
ona ve Allah ondan razý olsun) dedi ki: Umre senenin tamamýnda yapýlabilir, bu
sebeple bir kimsenin bir sene içinde defalarca umre yapmasýnda bir sakýnca
yoktur. Gerek Mekkelilerden gerek diðer ilim adamlarýnýn bulunduðu þehir
alimlerinden genellikle kabul edilen görüþ budur. Þu kadar var ki;
Hicazlýlardan birisi bir yýl içerisinde bir defadan fazla umre yapmayý mekruh
görmüþtür.
Umre, her ayda yapýlýyor
ise de ancak muayyen bir ayda yapýlmasý uygun olan hacca benzememektedir. Eðer
kiþi, muayyen vakitte hacca yetiþmeyecek olursa, onu gelecek seneye kadar
kaçýrmýþ olur. Bu sebeple umrenin hacca kýyas edilmesi -bütün bu hususlarda
ondan farklý iken- caiz deðildir. Birisi:
- Senin bu
söylediklerinin delili nedir, derse ona þöyle denilir:
- Aiþe (r.anha)
beraberinde hediyelik kurbaný götürmemiþ olanlardandý. Ayný
þekilde Nebi (s.a.v.)'ýn
hac için yaptýklarý, ihram niyetlerini umre olarak deðiþtirmeye dair emir verdiði
kimseler arasýnda idi. Aiþe (r.anha), ay hali olunca ay hali sebebi ile tavaf
yapamadý. Rasulullah (s.a.v.), ona hac niyeti ile ihrama girmesini emretti,
bunun üzerine o, kýran haccý yapmýþ oldu. Onun umresi ise Zülhicce ayýnda
gerçekleþti. Sonra Nebi (s.a.v.)'den kendisine umre yaptýrmasýný istedi. O da
Zülhicce ayýnda ona umre yaptýrdý. Böylelikle Aiþe (r.anha), ayný ayda iki umre
yapmýþ oldu. Nebi (s.a.v.), bir ayda iki umreyi emretmiþ iken bir kimse nasýl
olur da kalkýp umrenin bir yýlda ancak bir defa yapýlabileceðini ileri
sürebilir.
[995] Bize Ýbn Uyeyne,
Ýbn Ebu'l-Huseyn'den haber verdi. O, Enes b. Malik'in çocuklarýndan birisinden
þöyle dediðini rivayet etti: Mekke'de Enes b. Malik ile birlikte idik. Saçlarý
biraz uzadý mý çýkýp um re yapardý.
[996] Bize Ýbn Uyeyne,
Ýbn Ebu Necih'ten haber verdi. O Mücahid'den, o Ali b. Ebu Talib'in (r.a.)
þöyle dediðini rivayet etti: Her ayda bir um re vardýr.
[997] Bize Süfyan, Yahya
b. Said'den, o Ýbn Müseyyeb'den, Aiþe (r.anha) bir senede iki umre yapardý.
Birini Zülhuleyfe'de, diðerini de Cuhfe'de ihrama girerek yapardý.
[998] Bize Süfyan,
Sadaka b. Yesar'dan haber verdi. O, el-Kasým b. Muhammed'den þunu rivayet etti:
Müminlerin annesi, Nebi (s.a.v.)'in zevcesi Aiþe (r.anha), bir yýlda iki defa
umre yaptý. Sadaka dedi ki: Ben: Kimse onun böyle yapmasýný ayýpladý mý dedim.
O: Sübhanallah, müminlerin annesinden söz ediyorum, dedi. Ben de utandým.
[999] Bize Enes b. Iyaz,
Musa b. Ukbe'den haber verdi. O, Nafi'den þöyle dediðini rivayet etti: Abdullah
b. Ömer, Ýbn ez-Zübeyr zamanýnda yýllarca her yýlda iki umre yapmýþtýr.
[1000] Bize Abdulvahhab
b. Abdulmecid, Habib b. el - Muallim'den þöyle dediðini haber verdi: Ataya her
ay umre yapmaya dair soru soruldu. (Yapýlabilir mi diye) O: Evet, dedi.
Þafii (Allah ondan razý
olsun) dedi ki: Nebi (s.a.v.)'ýn emri ile Aiþe (r.anha)'ýn ve ondan
baþkalarýnýn Zülhicce ayýnda yaptýklarý umre -onun ayný zamanda hac aylarýnda
umre yaptýðýna dair bu anlattýklarým umrenin - hac zamanýnda olsun baþka
zamanlar da olsun, caiz olduðuna dair bir açýklamadýr. Bir ayda, Nebi
(s.a.v.)'ýn emri ile iki defa umre yapmak caiz olduðuna göre, senede ancak bir
defa yapýlabilen hacdan mana itibari ile farklýlýk arz etmiþ ve bir kiþi
dileyecek olursa, her ay umre yapabilir, demektir. Þu kadar var ki, o umrenin
dýþýnda bir hac yahut umre için ihrama girmiþ ise, o ihramýnýn amelini
tamamlamadan önce onun üzerine baþka bir ihram ile yapacak ameli ekleyemez.
Þafii (Allah'ýn rahmeti
ona) dedi ki: Bir kimse umre için ihrama girse, Beyti tavaf etmeye baþlamamýþ
olduðu sürece, umre üzerine hac niyetini de ekleyebilir. Ancak tavafa baþlamýþ
ise, artýk onun üzerine hac niyetini ekleyemez. Böyle bir þey yapacak olsa,
haccý yapma yükümlülüðü olmaz. Çünkü umrenin iþleri üzerine haccý ilave imkanýna
sahip olmadýðý bir vakitte umrenin iþlerini bitirmek için çalýþmaktadýr.
Eðer ihrama hac niyeti
ile girmiþ ise, ona um re niyetini de katamaz. Eðer böyle bir þey yapacak
olursa, umre niyeti ile ihrama girmiþ olmaz ve üzerine fidye de düþmez.
Dedi ki: Hac etmemiþ bir
kimse, senenin tamamýnda um re yapar. Ama Hac eden bir kimse haccýn iþlerini
tamamlayýncaya kadar hac üzerine umre niyetini getirmez. Haccýn iþleri(nin
yapýlacaðý son gün), eðer teþrik günlerinin sonuna kadar kalmýþ ise, teþrik
günlerinin sonuncusudur. Þayet (Mina'dan) birinci ayrýlýþta ayrýlmýþ olursa ve
o gün umre için ihrama girerse, umreyi yerine getirmesi gerekir. Çünkü onun
hacca dair yapmasý gereken bir ameli kalmamýþtýr. Bununla birlikte onu sonraya
býrakmasýný daha çok severim. Þayet birinci ayrýlýþ gününde umre için ihrama
girse, fakat ayrýlmasa bu ihrama giriþ batýl olur. Çünkü o, henüz haccýn
amellerinden bir ameli yapmak durumundadýr. O amelinden ancak onu tamamlayýp
çýktýktan sonra çýkmýþ olabilir.
Dedi ki: Hicazlýlardan
birisi bize muhalefet ederek dedi(dese) ki: - Bir senede ancak bir defa umre
yapabilir. (Þafii);
- Bu ise Rasulullah
(s.a.v.)'ýn sünnetine muhaliftir. Çünkü o(Rasulullah), Aiþe (r.anha)'ya ayný
yýlýn ayný ayýnda iki defa umre yaptýrmýþtýr. Bu bizzat Aiþe (r.anha)'ýn fiili
uygulamasýna da Ali b. Ebu Talib'in, Ýbn Ömer'in (r.anhum)'ýn ve genel olarak
diðer insanlarýn uygulamalarýna da muhaliftir. Böyle diyenin görüþünün asýl
dayanaðý eðer öyle bir görüþe sahipse þudur: Umre, senenin tamamýnda
yapýlabilir. Peki, senede ancak belli bir günde yapýlabilen hacca, umreyi nasýl
kýyaslayabilir ve umre için aylar arasýndan hangi vakti tespit etmiþtir. Eðer:
Ne zaman isterse, derse, peki o halde neden dilediði her vakitte defalarca umre
yapamasýn? Umumi olarak alimlerin görüþü bizim dediðimize uygundur.
Sonraki için týkla: