AV HAYVANINI HATA ÝLE
ÖLDÜRMEK
Þafii dedi ki: Þaný yüce
ve mübarek Allah: "Siz ihramda iken avý öldürmeyin.
Ýçinizden kim onu bilerek
öldürürse cezasý .. :' (Maide, 95) buyurmaktadýr.
Þafii dedi ki: Av
hayvanýný kasten yahut hata yoluyla öldüren kiþi, cezasýný verir. Biri dese ki:
Ayet-i kerimede ceza, av hayvanýný kasten öldüren için vacip kýlýnmýþtýr.
Sen onu hata yoluyla öldüren
için de nasýl vacip kabul edersin, dese ona - AIlanýn izni ile- þöyle denilir:
- Av hayvanýný kasten
öldüren e cezanýn vacip kýlýnmasý onu hataen öldürene vacip kýlmanýn önünde
engel deðildir. Birisi:
- Kasten öldürme de
bunun Kitabýn delili ile vacip kýldýðýna göre, hata yoluyla öldürmeye cezanýn
vacip olduðunu nereden çýkarýyorsun, dese ona þöyle denilir:
- Hata yoluyla cezayý
vacip kabul ediþim Kur'an ve sünnete kýyas ve icma iledir. Eðer:
- Kur'an'a kýyas nerede
dese þöyle denilir:
- Aziz ve celil Allah,
hata yoluyla öldürme hakkýnda: "Bir mümin diðer bir mümini yanlýþlýkla
öldürürse mümin bir köle azat etmesi ve akrabasýna teslim edilecek bir diyet
vermesi gerekir:' (Nisa, 92) buyruðu ile: "Þayet kendileri ile aranýzda
bir antlaþma bulunan bir kavimdense, o vakit akrabalarýna bir diyet vermek ve
mümin bir köle azat etmek gerekir:' (Nisa, 92) (buyruðudur.)
Her iki canýn biri Ýslam
biri antlaþma gereði himaye altýnda bulunduðundan ötürü aziz ve celil Allah
hata ile öldürülmeleri halinde iki diyet ve iki köleyi vacip kýlmýþtýr. Ýhramlý
halde iken avlanmak da þaný yüce Allanýn: "Ýhramda bunduðunuz sürece de
kara avý size haram kýlýndý:' (Maide, 96) buyruðunda yasaklanmýþ bulunmaktadýr.
Bundan þaný yüce Allah'ýn kasten öldürülmesi halinde misli ile cezasýn
ödenmesinde çeþitli hikmetleri vardýr. Bu yasak ise Kitap ile mutlak ve bütün
av hayvanlarý hakkýnda geçerli bir umumi yasaktýr. Avlanmak sebebi ile söz
konusu olan cezanýn mülkiyeti ise Harem ehline aittir. Çünkü yüce Allah:
"Kabe'ye ulaþtýrýlacak bir hayvan kurban etsin:' (Maide, 95)
buyurmaktadýr.
Ben de þu hususta
Müslümanlar arasýnda bir görüþ ayrýlýðý olduðunu bilmiyorum: Telef edilmesi
yasak olan insan kuþ hayvan ya da bunlardan baþka mülkiyet edinilmesi caiz olan
herhangi birini bir kimse kasten öldürecek olursa, onu öldüren kimseye bundan
dolayý o öldürdüðü canýn sahibine ödenmesi gereken belli bir bedel söz konusu
olur. Hata yoluyla bu kabilden öldürdükleri hakkýnda da hüküm böyledir. Bunlar
arasýnda kasten öldürmedeki günah dýþýnda bir fark yoktur. Bu açýkladýðým gibi
olmakla birlikte bütünüyle av hakkýnda da benzerliði bulunduðundan dolayý yüce
Allanýn Kitabýnda da yasaklanmýþ bulunmaktadýr. Yüce Allah: "Deniz avý ve
onu yemek yokuya da bir fayda olmak üzere size helal kýlýndý. Ýhramda bulunduðunuz
sürece de kara avý size haram kýlýndý:' (Maide, 96) buyurmuþtur. Ýhramlý iken
bütün av haram olduðuna göre aziz ve celil Allah da onlarýn bazýsý hakkýnda
Kabe'ye gönderilecek adaletli bir mislini hükme baðlamýþtýr. O halde, ihramlý
iken av hayvanlarýnýn tamamý yasak demektir. Aralarýnda bir fark yoktur. Týpký
Müslümanlar da zarar verilmesi yasak olan insan ve mallarýn telef edilmesi
halinde gerekli tazminatýn ödenmesinde kasten veya hata ile olmasý arasýnda
fark gözetmedikleri gibi. Birisi dese ki:
- Bu görüþü seninle
beraber paylaþan kimlerdir. Þöyle denilir:
- Delil benim
açýkladýðým þekildedir ve bize göre bu yeterlidir. Esasen biz-
den önce bizden
baþkalarý da bu görüþü ifade etmiþtir. Dedi ki:
- O zaman bunu zikret.
Dedim ki:
[1203] Bize Said b.
Salim, Ýbn Cüreyc'den þöyle dediðini haber verdi. Ataya dedim ki: Aziz ve celil
Allah'ýn: "Siz ihramda iken avý öldürmeyin. Ýçinizden kim onu bilerek
öldürürse .. :' (Maide, 95) buyurmaktadýr. Ona: Peki o avý hata ile öldüren de ceza
öder mi, dedim. O: Evet, bu yolla Allah'ýn haram kýldýklarýný tazim eder ve
sünnet uygulamalarý da böylece geçip gitmiþtir, dedi.
[1204] Bize Müslim b.
Halid ve Said b. Salim, Ýbn Cüreyc'den haber verdi.
O Amr b. Dinar'dan, dedi
ki: Ben insanlarýn hata halinde (avlanmalarýnýn) da cezasýný ödettiklerini
gördüm.
Þafii dedi ki: Birisi
dese ki:
- Peki, bundan daha
ileri bir þey var mý? Þöyle denilir:
- Bu manaya da gelebilen
bunun aksine de ihtimali olan bir þey var. Eðer:
- O nedir derse derim
ki:
[1205] Bize Malik,
Abdülmelik b. Kurayr'dan( veya Kureyb) haber verdi.
Þafii dedi ki: Her
ikisinin hata ederek keleri çiðnemiþ olmalarý ihtimali de vardýr. Kasten onu
çiðnemiþ olmalarý da muhtemeldir. Birisi bana dedi ki: Bu hususta herhangi bir
kimse senin mezhebine muhalif bir kanaate sahip midir? Ben evet dedim.
- O bunu zikreder misin,
dedi. Ben dedim ki:
[1206] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den þöyle dediðini haber verdi: Mücahid þöyle derdi: Sizden kasti olarak
onun haramlýðýný unutmayarak ve baþkasýný da vurmak istemeyerek hata ile
(baþkasýný) öldürürse o böylelikle (cezayý) hak etmiþ olur ve bunu yapmaya
ruhsatý yoktur. Ama her kim haram olduðunu unutarak yahut baþkasýný kastetmekle
birlikte hata yoluyla onu öldürürse, bu kasti öldürmesi sebebi ile onun kefaretini
davar türünden ödemekle yükümlü olur. Dedi ki: O:
- (Cezayý) hak etmiþ
olur, sözü ile neyi kastetmektedir. Dedim ki:
- Zannederim bununla
Allah'ýn cezasýný hak etmiþ olur, kanaatinde olduðunu ifade etmek istemiþtir.
Dedi ki:
- Ýhramýndan çýkmýþ
olacaðýný demek istemiþ olabilir mi? Ben:
- Bunu kastetmiþ olacaðý
görüþünde deðilim. Çünkü bu anlamý kastetmiþ
olsaydý sözleri
baðlayýcý bir delil teþkil etmeyen ve kendilerinden buna muhalif kanaatler
bellemiþ olduðum kimselerin benimsediði kanaat olur, dedim. Dedi ki:
- Peki onun av
hakkýndaki görüþünün özeti nedir? Dedim ki:
- O hatanýn karýþmadýðý
kasti avlanma da kefarete bulunulmaz, fakat hatanýn karýþtýðý kasti
öldürmelerde kefaret söz konusu olur. Dedi ki:
- O bunu açýk ifade ile
dile getirdi mi? Dedim ki:
- Onun kanaatine göre
eðer ihramýný unutarak kasten onu öldürürse, ihramlý olduðunu unutma sý itibari
ile bunda bir hata söz konusudur. Eðer baþkasýný kastederek ona isabet
ettirirse buna da öldürmeyi gerçekleþtiren fiil cihetinden bir hata bulunur.
[1207] Bize Süfyan, Ýbn
Ebu N ecih'den haber verdi. O Mücahid'den yüce Allah'ýn: "Ýçinizden kim
onu bilerek öldürürse ... " (Maide, 95) buyruðu hakkýnda þöyle dediðini
rivayet etti: Ýhramlý oluþunu unutarak onu kasten öldürürse, iþte aleyhine hüküm
verilecek kiþi budur. Fakat ihramlý olduðunu unutmayýp onu kasten öldüren kimse
aleyhine de hüküm verilmez.
[1208] Ata dedi ki: Onun
aleyhine hüküm verilir.
Biz de Atanýn kanaatini
kabul ediyoruz. Birisi dese ki:
- Peki bu iki görüþe /
mezhebe muhalefet eden kimse var mý? dese derim ki:
- Evet. Bunlarýn dýþýnda
ilim ehli kimseler, þöyle demiþlerdir: Avý kasten öldüren hakkýnda hüküm
verilir. Fakat hatalý olarak onu öldüren hakkýnda hiçbir durumda hüküm
verilmez.
Sonraki için týkla: