DEVEKUÞUNUN FÝDYESÝ
[1229] Bize Said, Ýbn
Cüreycöen haber verdi. O Ata el-Horasani'den rivayet ettiðine göre, Ömer b. el-
Hattab, Osman, Ali b. Ebu Talib, Zeyd b. Sabit, Ýbn Abbas ve Muaviye (r.anhum)
ihramlý kiþinin öldürdüðü devekuþu hakkýnda: Bir büyük baþ deve (fidye olarak
keser) demiþlerdir.
Þafii dedi ki: Bu hadis,
ilim ehli nezdinde sabit deðildir ve bununla birlikte bu, karþýlaþtýklarýmýn
çoðunluðun görüþüdür. Onlarýn görüþlerine göre devekuþuna karþýlýk bir deve
kesilir. Biz ise, devekuþu sebebi ile bir deve fidye verilir, kanaatimizi buna
istinaden deðil kýyas yoluyla söyledik. Buna göre ihramlý bir kimse bir devekuþunu
öldürecek olursa, ondan dolayý bir deve kesmesi gerekir.
[1230] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den haber verdiðine göre, o Ataya þöyle demiþtir: Ben devekuþunu
öldürmenin cezasý olarak (o devenin) adýný koyduðum sýrada gebe idi. Sonra deve
doðum yaptý ve kurban kesilmesi gereken yere ulaþmadan önce yavrusu öldü. Bunun
tazminatýný ödeyeyim mi? (Ata): Hayýr, dedi. Ben dedim ki: Peki, onu yavru ile
beraber satýn alsam ve onu hediye olarak kurbanlýk etmek istesem, ama kurban
yerine ulaþmadan önce yavrusu ölse onun tazminatýný öder miyim? Ata: Hayýr,
dedi.
Þafii dedi ki: Ýþte bu
Atanýn devekuþu sebebi ile bir devenin kurban edileceði görüþünde olduðunun
delilidir.
Bir devenin, onunla
birlikte bir de ceninin kesilmesini de gerektirecek bir durumun bulunduðu her
yerde deve ile cenin hakkýnda biz de onun gibi diyor ve cenini de onunla
birlikte kesilir diyoruz. Karnýnda yavrusu ile birlikte avlanan her bir av
hayvaný hakkýnda da týpký onun gibi, karnýnda yavrusu olan benzeri bir hayvanýn
fidye olarak verileceðini söyleriz.
ÝHRAMLI KÝMSENÝN
DEVEKUÞU YUMURTASINI KIRMASI
[1231] Bize Said, Ýbn
Cüreyc'den haber verdi. O Atadan þöyle dediðini rivayet etti: Bilmeksizin
devekuþunun yumurtasýný kýrsan, onun tazminatýný (fidye olarak) verirsin.
Bununla yüce Allah'ýn haram kýldýklarýný tazim etmiþ olursun.
Þafii dedi ki: Biz de
böyle diyoruz. Çünkü av hayvanýnýn yumurtasý, onun bir parçasýdýr. Çünkü
yumurta da bir av olur. Bu hususta kendileri ile karþýlaþýp kendilerinden ilim bellediklerim
arasýndan muhalefet eden bir kimse olduðunu bilmiyorum. Ayrýca Atanýn bu sözü,
yumurtanýn tazminatýnýn ödeneceðine ve bilmeden (bir þey telef eden kimse)ye
tazminat ödetileceðine de delildir. Çünkü bu hata yoluyla öldürmeye kýyasen bir
teleftir ve biz de böyle diyoruz.
Þafii dedi ki: Devekuþu
yumurtasýnda (fidye) onun deðeridir. Çünkü o yumurta telef edildiði takdirde,
davarlardan benzeri bulunan bir hayvandan çýkan bir þeyayný zamanda kuþ
türünden deðeri olan bir þeylerin kapsamýna -çekirge ve baþkalarý
gibi-girmektedir. Ýþte çekirgeye kýyasen devekuþu yumurtasýnýn da kýymeti
ödenir.
Ben Þafii'ye (Allah'ýn
rahmeti ona) dedim ki: Bu hususta senedi ali bir rivayetin var mý, dedim:
- Bunun gibi sabit bir
þey yok. Ben:
- Peki o nedir, dedim.
Dedi ki:
[1232] Bana sika
(güvenilir bir kimse) Ebu Zinad'dan haber verdi. Onun rivayetine göre Nebi
(s.a.v.) þöyle buyurdu: "Ýhramlý kimsenin kýrdýðý devekuþu yumurtasý
dolayýsýyla kýymeti ödenir."
[1233] Bize Said b.
Salim, Said b Beþir'den haber verdi. O Katade'den, o Abdullah b. el-
Hüseyn'den, o Ebu Musa el- Eþari'den rivayet ettiðine göre, ihramlýnýn kýrdýðý
devekuþu yumurtasý hakkýnda bir gün oruç ya da bir yoksula yemek yedirmek
vardýr, demiþtir.
[1234] Bize Said, Said
b. Beþir'den haber verdi. O Katade'den, o Ebu Ubeyde'den, o Abdullah b.
Mesud'dan aynýsýný rivayet etti.
Þafii'ye dedim ki:
- Peki eðer devekuþu
yumurtasýnda yavru varsa ne dersin? Bana dedi ki:
- ihramlý bir kimsenin
davarlardan bir benzeri olmayan ve uçan kuþtan izler de taþýmayan türden telef
ettiði her bir þeye karþýlýk, ona o varlýðý telef ettiði yerdeki kýymetini
ödemek düþer. Biz bunu insan olarak telef etmiþ gibi de- ( ðerlendiririz. Bu
sebeple içinde yavru bulunmayan yumurtaya, içinde (yavru) bulunmayan yumurta
olarak, içinde yavru bulunan yumurtaya ise içinde yavru bulunan bir yumurta
olarak kýymet biçilir. Bu ikincinin kýymeti ise içinde yavru bulunmayan
yumurtanýn deðerinden daha çoktur. Dedim ki:
- Eðer yumurta bozuk ise
ne olur? O:
- Eðer kýymeti varsa
bozuk olarak ona kýymet biçilir ve kýymet tasadduk
edilir. Þayet onun bir
deðeri yoksa, bundan dolayý sana da bir þey düþmez.
Þafii'ye dedim ki:
- Peki ihramlý kimse o
yumurtayý yiyebilir mi? O:
- Hayýr çünkü o da av
türündendir ve bazen ondan avlanýlacak bir hayvan
çýkar, dedi.
Þafii'ye dedim ki:
- Av hayvaný dediðin
kendisini korur fakat o (yumurta) kendisini koruyamaz. Þafii dedi ki:
- Bazý hallerde
kanatlarý kesilmiþ ve küçük av hayvaný da bulunabilir. Bu durumda kendisini
koruyamaz. ihramlý kimse bununla birlikte böyle bir av hayvanýný öldürürse,
cezasýný öder. Dedim ki:
- Böyle bir hayvan, bir
zamanlar kendisini koruyabiliyordu yahut da neticede kendisini koruyabilecek
hale gelecek. O dedi ki:
- Yumurta da neticede kendisinden
bir yavru çýkacak sonra da o yavru kendisini koruyacak bir hale varýr.
DEVEKUÞU YUMURTASI
HAKKINDA GÖRÜÞ AYRILIKLARI
Þafii'ye dedim ki:
- Devekuþu yumurtasý
hakkýnda sana muhalefet etmiþ kimse var mý? o:
- Evet dedi. Ben:
- Peki bu kimse ne der,
dedim. Dedi ki:
- Kimileri þöyle
demiþtir: Devekuþu dolayýsýyla bir deve gerektiðine göre o zaman (yumurtasý) da
deve gibi yorumlanýr.
[1235] Bu husus Ali
(r.a.)'tan hadis ilim ehlinin benzerini sabit kabul etmedikleri bir yoldan
rivayet edilmiþtir. Bundan dolayý biz de onu almadýk. Bir diðer sebep de þudur:
Bir kimseye bir þey vacip olursa, onu olup olmayacaðý belli olmayan gayptekil
bilinmeyen bir þey ile cezasýný ödemez. Onun cezasýný fiilen mevcut bir þey ile
öder. Þafii'ye dedim ki:
- Ondan baþka sana
muhalefet eden var mý? o:
- Evet, sanki bu görüþü
iþitip de onu takip etmiþ gibi görünen bir adam var,
dedi. Ben:
- Bu hususta ne dedi,
dedim. Dedi ki:
- Ona annesinin
deðerinin onda birini ödemek düþer. Týpký cariyenin cenininde cariyenin onda
birinin deðerini ödemek gerektiði gibi. Dedim ki: - Peki bunun açýklanabilir
bir tarafý var mýdýr? O:
- Hayýr. Çünkü eðer
yumurta bir cenin ise, o bu görüþü ile bir þey yapmýþ sayýlmaz. Çünkü yumurta
annesinden ayrýdýr. Dolayýsýyla onun hükmü de baðýmsýz olarak kendisine aittir.
Cenin ise annesinden çýktýktan sonra diri olduðu halde bir kimse onu öldürse,
onun karþýlýðýnda bizatihi kendi deðeri ödenir. Ölü olarak çýksa ve bir insan
onu kesse, bundan dolayý ona bir þey düþmez. Sen arzu edersen, yumurtayý bir
ölü ya da bir carýlý olarak kabul et. Her iki durumda da ikisi arasýnda fark
görülmüþtür. Yumurtanýn ceninle ne alakasý var? Çünkü yumurtanýn hükmü ancak
kendisinin hükmüdür. Bu sebeple kendisi davar türünden olmadýðýna göre onun
hakkýnda ancak kendi deðeri ile hüküm verilir.
Þafii dedi ki: Biri bana
dedi ki:
- Bu yumurta sebebi ile
bir þey düþmez. Çünkü yumurta hayvan deðildir, yenilen bir þeydir. Ýhramlý bir
kiþinin de bunu yeme hakký vardýr. Fakat bu ilim ehlinin benimsediði görüþe
muhalifiir.
Sonraki için týkla: