|
TAHARET / SULAR |
6. SUYUN NECÝS OLDUÐUNU
BÝR ÞAHSIN BÝLDÝRMESÝ
[Su ile abdest almak
isteyen kiþiye] rivayeti kabul edilecek durumda olan bir þahýs suyun necis
olduðunu söylese ve bunun sebebini de belirtse veya ayný görüþte olan bir fakih
bunu bildirse kiþi bu görüþe güvenir.
ÞERH: [Burada iki mesele
ele alýnmaktadýr]
[Birinci mesele]
Su veya baþka bir
maddenin necis olduðunu rivayeti kabul edilecek durumda olan bir þahýs söylese
köle ve kadýnýn rivayeti kabul edilir. Fasýk, deli, [güvenilirlik] durumu
bilinmeyen þahýs ve mümeyyiz bile olsa küçüðün rivayeti ise kabul edilmez.
El-Mühezzeb þerhinde
"ezan" bölümünde þu ifadeler yer almaktadýr:
Gözleme dayalý konularda
mümeyyiz küçüðün vereceði haber kabul edilir, nakletmeye dayalý konularda ise
kabul edilmez. (Genel kural)
Ancak Ziyadetü'r-ravda
adlý eserde sahýh görüldüðü ve alimlerin çoðunluðundan aktarýldýðý üzere, esas
alýnacak olan görüþ bunun hiçbir þekilde kabul edilmemesidir. Bununla birlikte
yalan üzere birleþmeleri mümkün olmayacak kadar kalabalýk bir fasýklar
topluluðu haber verirse haberleri kabul edilir. Yine fasýk bir kimse kendi
fiilini haber verdiðinde, örneðin "kabýn içine iþedim" dediðinde sözü
kabul edilir. Bu görüþ Zerkeþý'ye aittir. Bazý son dönem alimlerinin dediðine
göre mümeyyiz küçük de böyledir. Alimler boðazlanmýþ olarak bulunan bir koyun
hakkýnda (kestiðinin yenilmesi helal olan bir) zimmý -fasýk olduðu apaçýk belli
olduðu halde- "onu ben boðazladým" dediðinde onu yemenin helal
olduðunu söylemiþlerdir.
(Bunun sebebini de
belirtse) : Köpeðin yalamasý vb. hangi sebeple necis olduðunu belirtse.
(veya ayný görüþte olan
bir fakih bunu bildirse kiþi bu görüþe güvenir.) Neyin suyu necis kýldýðýný
bilen, mezhebi haber verilen þahýs ile ayný olan kimse, suyun hangi sebeple
necis olduðunu belirtmese bile bu görüþe güven ir. Çünkü bu haber, söz konusu
nesnenin necis olduðu kanaatini uyandýrýr.
Bu ifadelerden
anlaþýldýðýna göre haber veren þahsýn, mezhebin tercihlerini bildiði izlenimi
veren bir þahýs olmasý gerekir.
Þu halde "aðzý
necis olduktan sonra ortadan kaybolan sonra az miktardaki bir suyu yalayan
kedi" ve "içine fare veya kedi düþüp canlý olarak çýkarýlan az
miktarda su" gibi konularda mezhepte görüþ ayrýlýðý bulunduðu yönündeki
görüþ de geçersiz olmuþ olur. Haber verilen þahýs ile ayný mezhepte olan fakih,
daha üstün görüþü bilmediði için zayýf görüþün tercih edilmiþ görüþ olduðunu
zannedebilir.
[Ýkinci mesele]
Ýki veya daha fazla
þahýs bir nesnenin necis olup olmadýðý konusunda birbiri ile çeliþen haberler
verseler; örneðin biri "þu kaptaki suyu köpek yaladý" derken bir
diðeri "hayýr onu deðil þunu yaladý" dese, þayet ikisinin tasdik
edilmesi mümkün ise her ikisi de tasdik edilir. Köpeðin farklý vakitlerde her
iki kabý da yalamýþ olmasý ihtimaline binaen iki suyun da necis olduðuna
hükmedilir.
Bu iki þahýs köpeðin ya
lama vakti konusunda da ihtilaf etseler; örneðin iki þahýstan biri "bu
köpek bu kabý þu vakitte yaladý" derken bir diðeri "o vakitte köpek
þuradaydý" derse daha güvenilir olaný tasdik edilir; ikisi eþitse sayýsý
daha çok olan grup tasdik edilir, sayýlarý eþitse tercih etme imkaný ortadan
kalktýðý için onlarýn haberi dikkate alýnmaz, her iki kabýn temiz olduðuna
hükmedilir.
Bazý detaylar:
[1] - Kiþi her ikisinde
de az miktarda su veya baþka bir sývý bulunan iki testiye bir kap daldýrarak
alsa, kabýn içinde ölü bir fare bulsa, bu farenin hangi kaptan geldiðini
bilemese; þayet ilk kaptan geldiði kanaatine sahip olursa ve kabý daldýrma ayný
anda yapýlmýþsa, kap iki daldýrma arasýnda yýkanmamýþsa her iki testinin
içindekinin necis olduðuna hükmedilir. Þayet farenin ikinci kaptan geldiði
kanaatine sahip ise ve kabý daldýrma farklý zamanlarda yapýlmýþsa veya ayný
zamanda yapýlmakla birlikte arada kap yýkanmýþsa, farenin geldiði kanaatini
uyandýran testinin necis olduðuna hükmedilir.
[2] - Ýçinde idrar
bulunan kap, þehirdeki diðer kaplarla karýþsa veya ölü hayvan boðazlanmýþ
hayvanlarla karýþsa inceleme / araþtýrmaya gerek olmaksýzýn bu kaplardan -bir
tane hariç- diðerlerini alabilir. Bu þuna benzer: Kiþi belirli bir meyveyi
yemeyeceðine yemin etse, bu meyve diðerleri arasýna karýþsa, kiþi biri dýþýnda
diðer meyvelerin tümünü yese yemini bozulmuþ olmaz. (Kýyas)
[3] - Köpek vb. bir
hayvan bir kapta bulunan necaseti kaldýrsa; aslolan o kabýn temiz olmasýdýr.
Örneðin içki düþkünü birinin elbiseleri veya ateþperestler, deliler ve çocuklar
gibi necasetle içli dýþlý olanlarýn elbiseleri yahut kasaplarýn elbiseleri
böyledir.
[4] - Yine insanlarýn
sýkça karþýlaþtýðý (umum-ý belva); binek hayvanlarýnýn terleri ve salyalarý,
çocuðun salyasý, öküzün düvenle ekinleri sürerken iþemesi, domuzun içyaðý ile
yapýlan ince pamuklu kumaþ da böyledir.
El-Ubab adlý eserde
belirtildiði ne göre; yeni elbiseyi yýkamak, ekini yýkamak, ekmek vb. bir þey
yiyince aðzý yýkamak, çocuðun salyasýný necis sayarak onunla birlikte bir þey
yememek yerilen bidatlardandýr.
[5] - Necaset içinde yetiþen
ve yetiþtiði yerden yükselmemiþ olan bitki temizdir. Ateþe tapan kimsenin
bulunmadýðý bir bölgede bir kap veya bez içinde bir parça ekmek bulunsa bunlar
temizdir. Þayet açýkta ve atýlmýþ ise necistir. Ateþe tapan þahýs / þahýslarýn
müslümanlar içinde yaþadýðý, müslümanlarýn sayý olarak çoðunluk olmadýðý bir
bölgede bir kap veya bez içinde bulunan yiyecek de necistir. Þayet müslümanlar
çoðunlukta olursa yiyecek temiz kabul edilir. Anlaþýldýðý kadarýyla sayýlarý
eþit olduðunda da hüküm böyledir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN