|
CEMAATLE NAMAZ |
3. CEMAATLE NAMAZIN
HÜKMÜNE ETKÝ EDEN DURUMLAR
Kadýn dýþýndakilerin
mescitte cemaat yapmalarý [baþka yerde cemaat yapmalarýndan] daha faziletlidir.
Kalabalýðýn daha fazla
olduðu cemaat [kalabalýðýn daha az olduðu cemaatten] daha faziletlidir: Ancak
imam ýn bid'at sahibi olmasý, yahut kendisinin gitmemesi halinde yakýndaki
mescidde cemaatle namazýn kýlýnmayacak durumda olmasý halinde durum farklýdýr.
A. CAMÝDE CEMAAT,
BAÞKA YERDE CEMAAT YAPMAKTAN DAHA ÜSTÜNDÜR
B. KALABALIK OLAN
CEMAAT, SAYISI AZ OLANDAN DAHA ÜSTÜNDÜR
A. CAMÝDE CEMAAT,
BAÞKA YERDE CEMAAT YAPMAKTAN DAHA ÜSTÜNDÜR
Kadýn dýþýndakilerin
mescitte cemaat yapmalarý [baþka yerde cemaat yapmalarýndan] daha faziletlidir.
Kadýn ve çift cinsiyetli
þahýslar dýþýndakilerin [erkeklerin] camide cemaatle kýldýklarý namaz, ev vb.
yerlerde cemaatle kýldýklarý namazdan daha faziletlidir.
Kadýn ve çift cinsiyetli
þahýslarýn evde cemaatle kýlmalarý camide cemaatle kýlmalarýndan daha
faziletlidir.
[*]- Bu hükmün delili
Buhari ve Müslim'deki þu hadistir: Ey insanlar evlerinizde namaz kýlýn. Farz
namaz dýþýnda en üstün namaz kiþinin evinde kýldýðý namazdýr.
Farz namaza gelince,
mescitte cemaatle kýlýnaný baþka yerde cemaatle kýlýnandan daha faziletlidir.
Çünkü mescid; þeref, temizlik, Ýslamýn þiarýný gösterme ve cemaati çoðaltma
özelliklerine sahiptir.
[*] - Nebi (s.a.v.)
þöyle buyurmuþtur: Kadýnlarýnýzýn mescide gitmesine engelolmayýn. Bununla
birlikte onlarýn evlerinde kýlmalarý kendileri için daha hayýrlýdýr. (Ebu
Davud, Salat, 567; Müstedrek, Salat, 1,209)
Bu hadisi Ebu Davud ve
Hakim rivayet etmiþ, Hakim, Buhar] ve Müslim'in þartlarýna göre sahih olduðunu
söylemiþtir.
Çift cinsiyetli þahýslar
da bu konuda kadýnlar gibidir.
Güzel görünüþlü /
gösteriþli kadýnlarýn erkeklerle birlikte mescide gitmeleri mekruhtur. Koca,
efendi ve velinin bu þekildeki kadýnlarýn mescide gitmelerine müsade etmesi de
mekruhtur.
[*] - Çünkü Buhari ve
Müslim, Hz. Aiþe'den (r.anha) þunu rivayet etmiþlerdir: Allah Resulü (s.a.v.)
kadýnlarýn [kendisinden sonra] neler yaptýðýný görseydi Ýsrailoðullarýnýn
kadýnlarýnýn ibadethanelere gelmesi yasaklandýðý gibi onlarýn da mescide
gelmelerini yasaklardý. (Buhari, Ezan, 869; Müslim, salat, 998)
Ayrýca bunda fitne
korkusu bulunmaktadýr.
Güzel görünüþlü
kadýnlarýn dýþýndakilerin mescide gitmeleri ise mekruh deðildir.
Koca, efendi ve veli
gibi kimselerden kadýnlar izin istediðinde, kötülükten emin olunmasý halinde
camiye gitmelerine izin vermeleri menduptur.
[*] - Çünkü Müslim'de þu
hadis bulunmaktadýr: Kadýnlarýnýz geceleyin mescide gitmek için sizden izin
istediklerinde onlara izin verin. (Müslim, salat 990)
Þayet kadýnlarýn kocasý,
efendisi veya velisi yoksa, camiye gelme þartlarý da kendisinde bulunuyorsa
onlara engelolmak haramdýr.
El-Mecmu'da þöyle
denilmiþtir: Ýmam Þafii (r.a.) ve mezhebimizin alimleri þöyle demiþtir: çocuðun
camilere ve cemaatlere alýþmasý için buralara gelmesi emredilir.
Kiþi ev vb. bir yerde
karýsýyla, çocuðuyla, kölesiyle veya baþka kimselerle cemaat yaparak namaz
kýldýðýnda cemaatin sevabýný alýr. Cemaatin en azý iki kiþiden oluþur.
B. KALABALIK OLAN
CEMAAT, SAYISI AZ OLANDAN DAHA ÜSTÜNDÜR
A. NORMAL DURUM
Kalabalýðýn daha fazla
olduðu cemaat [kalabalýðýn daha az olduðu cemaatten] daha faziletlidir.
Kalabalýðýn daha fazla
olduðu cemaat -ve Maverdi'nin dediði gibi bu cemaatin bulunduðu mescid-
kalabalýðýn daha az olduðu cemaatten daha faziletlidir.
Yine kalabalýðýn daha
fazla olduðu evdeki cemaat, kalabalýðýn daha az olduðu evdeki cemaatten daha
faziletlidir.
Yani sayý bakýmýndan
çoðunlukta olan cemaatin fazileti, azýnlýkta olandan daha fazladýr.
[*] - Nebi {s.a.v.}
þöyle buyurmuþtur: Kiþinin bir baþkasý ile birlikte cemaat yaparak kýldýðý
namaz, tek baþýna kýldýðý namazdan daha bereketlidir. Ýki kiþiyle cemaat
yaparak kýldýðý namaz tek kiþiyle cemaat yaparak kýldýðý namazdan daha
bereketlidir. Cemaat sayýsý çoðaldýkça bu Allah'a daha sevimli olur. (Ebu
Davud, salat, 554; Nesai, Ýmamet, 842; Ýbn Mace, Mesacid ve'l-cemaat, 790; Ýbn
Hibban, Salat, 2056)
Bu hadisi Ebu Davud ve
diðer sünen sahipleri rivayet etmiþ, Ýbn Hibban ve baþkalarý da sahih olduðunu
söylemiþtir.
Maverdi'nin sözünden þu
anlam çýkar: "Camide az sayýdaki cemaatle kýlýnan namaz evde çok sayýdaki
cemaatle kýlýnan namazdan daha üstündür." Ezrai karþý çýkmakla birlikte bu
doðrudur. Ezrai karþý çýkarken þu meþhur kuralý delil getirmiþtir: Ýbadete
iliþkin fazileti muhafaza etmek, ibadetin mekanýna iliþkin fazileti muhafaza
etmekten daha önceliklidir,!Genel kural)
Maverdl'nin görüþü daha
doðrudur; çünkü cemaat mescidde de zaten bulunmaktadýr.
Þu durumlarda namazý
evde kýlmak mescidde kýlmaktan daha faziletlidir:
> Þayet kiþi namaz
kýlmak için mescide gittiðinde evindekiler tek baþýna namaz kýlacaksa,
> evdekilerin bütünü
veya bir kýsmý namaz kýlmayý aðýrdan alacaklarsa,
> evde kýldýðýnda
cemaatle, mescidde ise tek baþýna kýlacaksa.
Üç mescidde [Mescid-i
Haram, Mescid-i Nebevi, Mescid-i Aksa] kýlýnan namaz, cemaatin sayýsý az olsa
bile baþka mescitlerde kýlýnan namazdan daha üstündür. Hatta Mütevelli þöyle
demiþtir: Bu mescitlerde tek baþýna kýlýnan namaz bile baþka mescitlerde
cemaatle kýlýnan namazdan daha üstündür.
Ezrai þöyle demiþtir: Bu
meselede, söz konusu durumla önceki kaide arasýnda bir çeliþki söz konusu
olmaktadýr.
Ýmam Gazali þöyle fetva
vermiþtir: Kiþi tek baþýna namaz kýldýðýnda huþCý ile kýlýyor, cemaatle
kýldýðýnda huþCýlu olamýyorsa tek baþýna kýlmasý daha faziletlidir.
Ýzz b. Abdüsselam da bu
konuda Gazali'yi takip etmiþtir.
Zerkeþi ise þöyle
demiþtir: Bu konuda doðru ve tercihe þayan olan görüþ, ikisinin [Gazali ve
Ýzz'in] söylediðinin aksiclir.
Durum, Zerkeþi'nin
dediði gibidir.
B. ÝSTÝSNALAR
Ancak;
1) imamýn bid'at sahibi
olmasý,
2) yahut kendisinin
gitmemesi halinde yakýndaki mescidde cemaatle namazýn kýlýnmayacak durumda
olmasý halinde durum farklýdýr.
[Genel kuralalarak
"sayýsý çok olan cemaat, sayýsý az olandan daha üstündür."] Ancak;
> Ýmam bidat sahibi
ise (Yani ehli sünnet dýþýnda bir mezhebe baðlý ise. ), örneðin imam Mutezile
veya Kaderiyye mezhebine baðlý ise yahut Rafýzý ise,
> Ýmam bidat sahibi
olmamakla birlikte fasýk [günahkar] bir kimse ise,
> Ýmam gerek Hanefý
gerekse baþka mezheplere mensup olsun, Þafii mezhebince namazýn rükün veya
þartý olarak kabul edilen hususlarý rükün ve þart olarak kabul etmiyorsa,
> Kendisi imamsa ve
kendisinin gitmemesi halinde yakýndaki mescidde cemaatle namazýn
kýlýnmayacaksa,
> Kendisinin yakýndaki
mesý;ide gitmemesi halinde insanlar da gitmeyecekse,
Ýþte bu durumlarda
sayýsý az olan cemaat, sayýsý çok olan cemaatten daha faziletli olur.
Hatta Ruyanl'nin
belirttiðine göre ilk durumda [imamýn bid'at sahibi olmasý durumunda] namazý
tek baþýna kýlmak daha faziletlidir. Aslü'r-Ravda'da Ebu Ýshak el-Mervezl'den
nakledildiðine göre Hanefl imama tabi olma meselesinde tek baþýna kýlmak daha
faziletli görülmüþtür. Böyle olunca diðerleri öncelikle faziletli olur.
Ancak Subký
"alimlerin görüþünden anlaþýldýðýna göre yukarýda sayýlan kimselerle namaz
kýlmak tek baþýna kýlmaktan daha faziletlidir" demiþtir. Demýrý bunu tek
görüþ olarak belirtmiþ, Hocam Remlý de bu görüþü esas almýþtýr.
el-Minhac metnindeki ikinci
durumun gerekçesi daha çok mescidde cemaat yapýlmasýný saðlamaktýr.
Bu gerekçeden
anlaþýldýðýna göre ve benim de eklediðim ifadeler doðrultusunda mescidin yakýn
olmasý ile uzak olmasý arasýnda fark yoktur. Hocamýz Zekeriya el-Ensarý buna
dikkati çekmiþtir.
el-Mecmu'da
belirtildiðine göre þu durumlar da "sayýsý çok olan cemaatle namaz kýlmak
sayýsý az olan cemaatle namaz kýlmaktan daha üstündür" hükmünden istisna
edilir:
> Ýmam çok hýzlý
okusa, imama uyan kiþi yavaþ olduðundan Fatiha'yý yetiþtiremiyorsa, Gazali'nin
dediðine göre yavaþ okuyan bir imamýn arkasýnda kýlmasý daha iyidir.
> Sayýsý az olan
cemaat, [üzerinde kýlýnan namazýn geçerliliðinde] þüphe olmayan bir arazide
namaz kýldýðý halde sayýsý çok olan cemaat, bir zalimin haksýz yer el koymasý
sebebiyle [üzerinde kýlýnan namazýn kabulolup olmayacaðý] þüpheli bir arazide
namaz kýlsa, þüpheden salim olan cemaatle kýlmak daha iyidir.
Ýki mescid cemaatin
sayýsý bakýmýndan eþit olsa;
> Daha yakýn olan
mescidin komþuluk hakký bulunduðu için onda kýlmak daha faziletlidir.
> Bundan sonra
mescidi yapanýn ve vakfedenin malýnda haram malolmasý þüphesi bulunmayan mescid
daha iyidir.
> Bu bakýmlardan da
eþit olursa kiþi dilediði mescitte namazýný kýlar.
> Ezrai'nin dediðine
göre ezanlar peþpeþe okunuyorsa ezanýný daha önce duyduðu mescide gitmesi daha
iyidir. Çünkü o mescidin müezzini daha önce davette bulunmuþtur.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN