|
CENAZE NAMAZI |
1. CENAZE NAMAZININ
RÜKÜNLERÝ
Cenaze namazýnýn bir
takým rükünleri vardýr. [Bu rükünler þunlardýr]:
1. Niyet etmek: Niyetin
vakti diðer namazlarda olduðu gibidir.
"Farza" niyet etmek
yeterlidir. Bir görüþe göre "farz-ý kifaye'ye" niyet etmek gerekir.
Niyet ederken
["falanca ölünün namazýna" diyerek] ölüyü belirtmek gerekmez. Kiþi
niyet ederken ölüyü belirtir de bunda yanýlýrsa namazý batýl olur. Þayet birden
fazla ölü var ise kiþi [bunlarýn sayýsýný bilmese bile] onlar için namaza niyet
eder.
2. Dört tekbir: Kiþi beþ
tekbir alarak bu namazý kýlarsa; daha doðru görüþe göre namazý bozulmaz.
Ýmam beþ tekbir alýrsa;
daha doðru görüþe göre kiþi imamýna uymaz, selam verir veya imamla birlikte
selam vermek üzere imamý bekler.
3. -Diðer namazlarda
olduðu gibi- selam vermek.
4. Birinci tekbirden
sonra Fatiha suresini okumak.
Ben [NevevI] derim ki:
Ýlk tekbir dýþýndaki bir tekbirden sonra Fatiha okumasý halinde bu da yeterli olur.
Allah daha iyi bilir.
5. Ýkinci tekbirden
sonra Resulullah (s.a.v.)'a salavat okumak. Doðru görüþe göre Nebi (s.a.v.)'in
aile halkýna salavat okumak farz deðildir.
6. Üçüncü tekbirden
sonra ölü için dua etmek.
7. Mezhepte temel kabul
edilen görüþe göre -þayet gücü yetiyorsa- ayakta durmak.
A. NÝYET ETMEK
B. DÖRT DEFA TEKBÝR
GETÝRMEK
C. SELAM VERMEK
D. FATÝHA SÜRESÝNÝ
OKUMAK
E. RESÜLULLAH
(s.a.v.)'E SALAVAT OKUMAK
F. ÖLÜ ÝçÝN DUA ETMEK
G. AYAKTA DURMAK
A. NÝYET ETMEK
Niyetin vakti diðer
namazlarda olduðu gibidir. "Farza" niyet etmek yeterlidir. Bir görüþe
göre "farz-ý kifaye'ye" niyet etmek gerekir.
Niyet ederken
["falanca ölünün namazýna" diyerek] ölüyü belirtmek gerekmez. Kiþi
niyet ederken ölüyü belirtir de bunda yanýlýrsa namazý batýl olur. Þayet birden
fazla ölü var ise kiþi [bunlarýn sayýsýný bilmese bile] onlar için namaza niyet
eder.
Cenaze namazýnýn
rükünlerinin birincisi -diðer namazlarda olduðu gibi- niyet etmektir. Bu konuda
bilgi "namazýn kýlýnýþý" bölümünde geçmiþti.
1. Niyetin vakti diðer
namazlardaki gibidir. Yani diðer namazlarda niyet baþlama tekbirine bitiþik
olmasý gerektiði gibi cenaze namazýnda da böyledir.
2. Cenaze namazýnda
"kifaye"ye niyet etmeksizin mutlak olarak "farza" niyet
etmek yeterlidir. Nitekim beþ vakit farz namazda da "farz-ý ayn"
þeklinde niyet etmeyip yalnýzca "farza" niyet etmek yeterlidir.
[Zayýf] bir görüþe göre
ise cenaze namazýnýn farz-ý ayndan ayýrt edilmesi için farz-ý kifayeye niyet
etmek gerekir.
Gerekçeden anlaþýldýðýna
göre bu ikinci görüþ, cenaze namazýnýn kendisi hakkýnda farz-ý ayn haline
gelmediði kiþi içindir.
3. Nevevl'nin
ifadesinden cenaze namazýnda -týpký beþ vakit namazda olduðu gibi- farza niyet
etmenin þart olduðu anlaþýlmaktadýr. Cenaze namazýný Allah'a izafe etmenin
["Allah rýzasý için" diye niyet etmenin] gerekli olup olmadýðý
konusunda "namazýn kýlýnýþý" konusundaki görüþ aynlýðý aynen
geçerlidir.
4. el-Muharrer'de
belirtildiði üzere cenaze namazý kýlmaya niyet ederken hazýr olan cenazenin
"Zeyd" veya "Amr" diye ismini belirtmeye gerek olmadýðý
gibi bunu bilmek de gerekli deðildir.
5. "Ben bu
cenazenin / hazýr olan cenazenin namazýný kýlýyorum" vb. ifadelerle mevcut
cenazeyi diðerlerinden ayýrt etmeye gelince bu þarttýr.
Gýyabý cenaze namazýnda
ise -Ýbn Adý el-Yemeni'nin belirttiðine göre ve el-Basft'e nisbet edildiðine
göre- bu þekilde belirleme yapmak þarttýr.
6. Kiþi mevcut olan veya
gaip olan cenazenin adýný zikrederek niyet etse ve yanýlsa; örneðin
"Zeyd'in" veya "büyüðün" veya "evlatlarýndan erkek
olanýn" namazýný kýlmaya niyet etse, cenazenin "Amr" ,
"küçük" veya "kadýn" olduðu anlaþýlsa -tayin ettiði
cenazeye iþarette bulunmamýþsa- namaz batýl olur, yani sahih olmaz. Þayet
iþaret ederse -Ziyadetü'r-Ravda'da yer aldýðý üzere-; daha doðru görüþe göre
iþaret etmesi hatalý olarak söylemesinden daha önde tutulduðundan namaz sahih
olur.
7. Birden fazla cenaze
bulunursa kiþi onlarýn sayýsýný bilmese bile onlar için namaz kýlmaya niyet
eder.
Ruyanl þöyle demiþtir:
Kiþi cenazelerin bir kýsmýnýn namazýný kýlmakla birlikte hangisinin namazýný
kýldýðýný belirlemese, daha sonra kalanlarýn namazmý kýlsa sahih olmaz.
Kiþi cenazelerin
sayýsýnýn on olduðunu zannetse cenazelerin onbir olduðu anlaþýlsa bütün
cenazeler için kýldýðý namazý iade eder. Çünkü içlerinden namazý kýlýnmamýþ
olanlar vardýr ve bunlarýn kim olduðu bilinmemektedir.
Kiþi cenazelerin
sayýsýnýn onbir olduðuna inanarak namaz kýlsa, sayýlarýnýn on olduðu anlaþýlsa;
daha güçlü görüþe göre namaz sahih olur.
8. Nevevi el-Mecmu'da
þunu söylemiþtir: Ýmam bir cenaze namazý için tekbir getirdikten sonra namaz
esnasýnda baþka bir cenaze getirilse, imam namazý bitirince ye kadar cenaze
[namazý kýlmmaksýzýn] býrakýlýr, sonra ikinci cenazenin namazý kýlmýr. Çünkü
imam ilk olarak niyet ederken ikinci cenazeye niyet etmemiþtir.
9. Kiþi hayatta olan ve
ölmüþ olan bir kiþi için cenaze namazý kýlmýþ olsa, durumu bilmediðinden namazý
bu þekilde kýlmýþsa ölü için kýldýðý namaz sahih olur, aksi takdirde sahih
olmaz.
10. Ýmama uyan kiþinin
imama uymaya niyet etmesi gerekir. -Ýleride geleceði üzere- imamýn ve imama
uyan kiþinin niyetinin farklý olmasýnýn bir zararý yoktur.
B. DÖRT DEFA TEKBÝR
GETÝRMEK
Kiþi beþ tekbir alarak
bu namazý kýlarsa; daha doðru görüþe göre namazý bozulmaz.
Ýmam beþ tekbir alýrsa;
daha doðru görüþe göre kiþi imamýna uymaz, selam verir veya imam la birlikte
selam vermek üzere imamý bekler.
1. Cenaze namazýnýn
rükünlerinin ikincisi, baþlama tekbiri ile birlikte dört tekbir getirmektir.
[*] - Bunun delili Buhari
ve Müslim'in rivayet ettiði hadislerdir. (Buhari, Cenaiz, 1245; Müslim, Cenaiz,
2201. )
Ayrýca -el-Mecmu'da
belirtildiðine göre- bu konuda icma bulunmaktadýr.
2. Kiþi kasten beþ
tekbir getirirse [namazý bozulur mu? Bu konuda mezhep içinde iki görüþ vardýr]:
[Birinci görüþ]
Daha doðru görüþe göre
kiþi kasten beþ tekbir getirirse cenaze namazý bozulmaz. [Bunun iki sebebi
vardýr]
[1] - Müslim'in
sahihinde böyle bir rivayet bulunmaktadýr.(Müslim, Cenaiz, 2213)
Ancak dört tekbirle
kýlýnmasý daha iyidir; çünkü gerek Nebi {s.a.v.}'in gerekse sahabenin
uygulamasý bu þekilde yerleþmiþtir.
[2] - Ayrýca tekbir bir
zikirdir, fazladan zikir yapmanýn namaza zararý yoktur.
[Ýkinci görüþ]
Diðer namazlara fazladan
bir tekbir veya rükün ekleme durumunda namaz bozulduðu gibi cenaze namazý da
kasten fazladan tekbir almakla bozulur.
Bir grup alim buradaki
görüþ ayrýlýðýnýn dörtten fazla olan tekbir konusunda olduðunu söylemiþlerdir.
Daha doðru görüþe göre -yukarýda geçen gerekçeler sebebiyle- bununla namaz
bozulmaz.
[Cenaze namazýndaki]
tekbirin [diðer namazlardaki] tekbire benzetilmesi yalnýzca kiþinin cenaze
namazýný imama uyarak kýlmasý durumunda söz konusudur; çünkü imama uyma
durumunda namaz kesinleþmiþtir.
Kiþi dörtten fazla
tekbir almasý halinde namazýn bozulacaðýný bilerek kasten dörtten fazla tekbir
alýrsa -Ezrai'nin belirttiði üzere- namazý batýlolur.
Kiþi yanýlarak dörtten
fazla tekbir alýrsa namazý bozulmaz. Bu konuda görüþ ayrýlýðý yoktur. Sehiv
secdesi de yoktur; çünkü cenaze namazýnda sehiv secdesi yapýlacak bir yer
yoktur.
3. Kiþi cenaze namazýnda
bir imama uysa, imam beþ tekbir getirse, "beþ tekbir ile namaz
bozulmaz" görüþünü benimsediðimizde [imama uyan kiþi ne yapar? Bu konuda
mezhep içinde iki farklý görüþ vardýr]
[Birinci görüþ]
Daha doðru görüþe göre
imamýn arkasýnda namaz kýlan kiþi imama uymaz. Yani fazla olan tekbirde imama
uymasý sünnet olmaz.
Nevevi er-Ravda'da bunu
"daha güçlü görüþ" olarak belirtmiþtir.
El-Mecmu'da ise
"mezhepte kabul edilen görüþ" olarak belirtmiþtir.
Bu görüþün gerekçesi
"fazla tekbiri getirmenin imam için sünnet olmamasýdýr" .
Bu durumda imama uyan
kiþi ya selam verir veya imamla birlikte Ö selam vermek üzere imamý bekler.
Ýmamý beklemesi daha iyidir; çünkü imama uyma gerçekleþince mütabaat
pekiþmiþtir.
[Ýkinci görüþ]
Belirtilen gerekçe
sebebiyle kiþi imama tabi olur.
Beþinci tekbirle namazýn
batýl olacaðý görüþünü kabul edersek imama uyan kiþi imama uymayý býrakýr. Bu
konuda görüþ ayrýlýðý yoktur.
Nevevi'nin ifadelerini açýklamak
üzere kullandýðým ifadeler Subkl'nin kabul ettiði görüþ olup zahirdir. Ýsnevi
ise þöyle demiþtir: Zahir olan odur ki görüþ ayrýlýðý yalnýzca -imama uyma
sebebiyle- imama uymayý terk etmenin gerekli olup olmadýðý konusundadýr. Görüþ
ayrýlýðýnýn bunun müshetap olup olmamasý konusunda olmasý da mümkündür.
Zerkeþi "doðru olan
görüþ ayrýlýðýnýn bunun caiz olup olmadýðý konusunda olmasýdýr". Hocamýz
Zekeriya el-Ensari bunun doðru olmadýðýný söylemiþtir.
C. SELAM VERMEK
[Cenaze namazýnýn üçüncü
rüknü] -diðer namazlarda olduðu gibi- selam vermektir.
Cenaze namazýnýn üçüncü
rüknü tekbirlerden sonra selam vermektir.
Bu selam gerek sayý
gerek yapýlýþ þekli bakýmýndan diðer namazlarda olduðu gibidir. [Bu ifadeden þu
iki þeyanlaþýlmaktadýr]:
> Bazýlarý selam
verirken "ve bereks.tühü" ifadesini eklemenin sünnet olduðunu
söylemiþse de yukarýdaki ifadeden bunun sünnet olmadýðý anlaþýlmaktadýr ki
doðru olan budur.
> Yine el-Mecmu.' da
kiþinin [saða veya sola deðil] yüzünün önüne doðru tek bir selam vermekle
yetinmesi hakkýnda "meþhur görüþ" denilmiþse de yukarýdaki ifadeden
tek bir selamla yetinilmeyeceðini ve selam verirken saða-sola dönüleceðini
göstermektedir.
D. FATÝHA SÜRESÝNÝ
OKUMAK
[Cenaze namazýnýn
dördüncü rüknü] birinci tekbirden sonra Fatiha suresini okumaktýr.
Ben [NevevI] derim ki:
Ýlk tekbir dýþýndaki bir tekbirden sonra Fatiha okumasý halinde bu da yeterli
olur. Allah daha iyi bilir.
Cenaze namazýnýn
dördüncü rüknü diðer namazlarda olduðu gibi Fatiha suresini okumaktýr.
[*] -Nebi {s.a.v.} þöyle
buyurmuþtur: Fatiha okumayanýn namazý yoktur. (Buhari, Ezan, 756; Müslim,
Salat, 872; Ebu Davud, Salat, 822; Tirmizi, Salat, 247; Nesai, Ýftitah, 910;
Ýbn Mace, Ýkametü's-salat, 837)
[*] - Ayrýca Buharl'nin
rivayet ettiðine göre Ýbn Abbas cenaze namazýnda Fatiha suresini okumuþ ve
"bunun sünnet olduðunu öðrenesiniz diye böyle yaptým" demiþtir.
(Buhari, Cenaiz, 1335)
[*] - Diðer bir
rivayette yer aldýðýna göre Ýbn Abbas Fatiha suresini sesli olarak okumuþ ve
"Fatiha okumanýn sünnet olduðunu öðrenesiniz diye sesli okudum"
demiþtir. (Buhari, Cenaiz, 1335)
Fatiha birinci tekbirden
sonra ikinci tekbirden önce okunur. Bu konuda Beyhaki'nin rivayet ettiði bir
rivayet bulunmaktadýr. (Beyhaki, Cenaiz, 4, 39)
Nevevi ise ilk tekbirden
sonra; ikinci, üçüncü ve dördüncü tekbirden sonra Fatiha okumanýn da yeterli
olacaðýný söylemiþtir. Bunu, Nevevi el-Mecmu'da tek görüþ olarak aktarmýþtýr.
Ýtimad edilecek olan görüþ de budur. Nevevi el-Mecmu'da þunu da söylemiþtir:
Ýkinci tekbirden sonra Fatiha ve Nebi (s.a.v.)'e salavat okumayý birleþtirmek
caizdir. Üçüncü tekbirden sonra da Fatiha'yý ve ölü için dua etmeyi
birleþtirmek caizdir. Birinci tekbirden sonra Fatiha okumamak da caizdir.
Fatiha ile Fatiha'nýn
okunduðu rükün arasýnda tertibe riayet etmek þart deðildir.
EI-Mecmu'daki ifadeden
anlaþýldýðýna göre "Fatiha suresinin bir kýsmýný bir tekbirden sonra kalan
kýsmýný da diðer tekbirden sonra okumak caiz deðildir". Çünkü bu þekildeki
uygulama rivayetlerde sabit deðildir. Fatiha'yý okuyamayan kimse için onun
yerine okuduðu þey de bu konuda Fatiha ile ayný hükme tabidir.
E. RESÜLULLAH
(s.a.v.)'E SALAVAT OKUMAK
[Cenaze namazýnýn
beþinci rüknü] ikinci tekbirden sonra Resulullah (s.a.v.)'e salavat okumaktýr.
Doðru görüþe göre Nebi (s.a.v.)'in aile halkýna salavat okumak farz deðildir.
1. Cenaze namazýnýn
beþinci rüknü Resulullah (s.a.v.)'e salavat okumaktýr.
[*] - Bu konuda Hakimin
rivayet ettiði -ve Buhari ile Müslim'in þartlarýna göre sahih saydýðý- bir
hadis bulunmaktadýr. (Müstedrek, Cenaiz, 1, 360)
2. Bunun yapýlacaðý
zaman ikinci tekbirden sonra üçüncü tekbirden öncedir. Nevevi el-Mecmu'da bunu
Serahsi'nin "önceki ve sonrakilerin bunu yaptýðý" þeklindeki açýk
ifadesine dayanarak açýk bir þekilde ifade etmiþtir.
"Fatiha suresini mutlaka
ilk tekbirden sonra okumak gerekmez" görüþünü benimsemiþ olsak bile
salavatýn bunun dýþýndaki bir yerde okunmasý yeterli deðildir.
3. Salavatýn en azý
"Allahümme salli ala Muhammed" demektir.
4. Cenaze namazýnda Nebi
(s.a.v.)'in aile halkýna salavat getirmek [farz mýdýr? Bu konuda mezhep içinde
iki görüþ vardýr]
[Birinci görüþ]
Doðru olan görüþe göre
-ki bu, el-Mecmu'da tek görüþ olarak belirtilmiþtir- Diðer namazlarda olduðu
gibi cenaze namazýnda da Nebi {s.a.v.}'in aile halkýna salavat okumak farz
deðildir. Hatta cenaze namazý hafif bir þekilde kýlýnan bir namaz olduðu için
bu namazda bunun okunmamasý [diðer namazlara göre] daha önceliklidir.
[Bu farz olmamakla
birlikte] salavattan sonra diðer mümin erkek ve kadýnlara dua etmek, salavattan
önce Allah'a hamd etmek sünnet olduðu gibi Nebi {s.a.v.)'in aile halkýna
salavat okumak da sünnettir.
Dua, salavat ve Allah'a
hamd etme arasýnda tertibe riayet etmek farz olmamakla birlikte -Ziyadetü'r-Ravda'da
yer aldýðý üzere- bu tertibe riayet etmek daha iyidir.
[Ýkinci görüþ]
[Nebi {s.a.v.)'in aile
halkýna salavat okumak farzdýr].
Bu görüþ kitapta yer almamakla birlikte
siyaktan anlaþýldýðý için anlamýn tam olarak belirmesi için tarafýmýzdan
eklenmiþtir. (çev.)
F. ÖLÜ ÝçÝN DUA ETMEK
[Cenaze namazýnýn
rükünlerinin altýncýsý] üçüncü tekbirden sonra ölü için dua etmektir.
1. [Cenaze namazýnda ölü
için dua etmenin hükmü konusunda üç görüþ bulunmaktadýr]
[Birinci görüþ]
Cenaze' namazýnýn
rükünlerinin altýncýsý, üçüncü tekbirden sonra özelolarak ölü için dua
etmektir. Çünkü cenaze namazýnýn en büyük amacý ölüye dua etmektir, bundan
önceki bölümlerde okunanlar buna hazýrlýk içindir.
[*] - Ayrýca Ebu Davud,
Ýbn Hibban ve Ýbn Mace'nin rivayet ettiði hadise göre Nebi {s.a.v.} þöyle
buyurmuþtur: Cenaze namazý kýldýðýnýzda yalnýzca onun için dua edin. (Ebu
Davud, Cenaiz, 3199; Ýbn Mace. Cenaiz, 1497; ibn Hibban, Cenaiz,
3076)
Buna göre mümin erkek ve
kadýnlar için genelolarak dua etmek yetmez.
[Ýkinci görüþ]
[Zayýf] bir görüþe göre
müminler için yapýlan genel dua yeterlidir, cenaze de bu duanýn kapsamýna
girer.
[Üçüncü görüþ]
[Zayýf] bir baþka görüþe
göre ise dua etmek farz deðildir.
Ýlk görüþe göre, dua adý
verilebilecek kadar dua etmek, örneðin "Allahümmerhamhu" [Allah'ým
ona merhamet et] ve "Allahümmeðfir leh" [Allah'ým onu baðýþla] diye
dua etmek yeterlidir. Bu duanýn en kamil þekli birazdan gelecektir.
Ezrai'nin "Mükellef
olmayan bir kimse öldüðünde, o yükümlü olmadýðý için dua edilmez" görüþü
hakkýnda Gazzi "batýl bir görüþtür" demiþtir.
2. Duanýn üçüncü
tekbirden sonra dördüncü tekbirden önce olmasý gerekir. Bunun dýþýnda bir yerde
okunmasý yeterli olmaz. Bu konuda görüþ ayrýlýðý yoktur.
Nevevi el-Mecmu'da þöyle
demiþtir: Duanýn buraya tahsis edilmesi konusunda rivayet dýþýnda bir delil
yoktur.
Alimlerin sözünden
anlaþýlacaðý üzere dördüncü tekbirden sonra herhangi bir zikir okunmasý farz
deðildir. Ancak -ileride geleceði üzere- menduptur.
G. AYAKTA DURMAK
[Cenaze namazýnýn
yedinci rüknü] mezhepte temel kabul edilen görüþe göre -þayet gücü yetiyorsa-
ayakta durmaktýr.
Diðer farz namazlarda
olduðu gibi cenaze namazýnda da kiþi ayakta durmaya güç yetirebiliyorsa ayakta
durmasý farzdýr.
[Zayýf] bir görüþe göre
-nafile namazlarda olduðu gibi- ayakta durmaya gücü yetse bile oturmasý
caizdir. Çünkü cenaze namazý farz-ý ayn namazlardan deðildir.
[Zayýf] bir baþka görüþe
göre cenaze namazý [baþka kýlacak kiþi olmadýðýndan] kiþi üzerine farz-ý ayn
olmuþsa ayakta durmasý farzdýr, aksi takdirde farz deðildir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN