|
CENAZE NAMAZI |
2. CENAZE NAMAZININ
SÜNNETLERÝ
[Cenaze namazýnýn
sünnetleri þunlardýr]:
1. Tekbirlerde ellerini
kaldýrmak
2. Kýraati gizli yapmak.
[Zayýf] bir görüþe göre
gece kýlýnan cenaze namazýnda kýraat açýktan yapýlýr.
3. Daha doðru görüþe
göre euzü okumak menduptur, namaza baþlama duasýný okumak mendup deðildir.
4. Kiþi üçüncü tekbirde
''Allahümme Mza abdüke vebnü abdeyke" duasýný sonuna kadar okur. Bu duadan
önce þu duayý okur:
AlIahümmeðfir lihayyina
ve meyyitina ve þahidina ve gaibina ve saðirina ve kebirina ve zekerina ve
ünsana. Allahümme men ahyeytehu. minna fe ahyihi ale'l-Ýslam ve men
teveffeytehu. minna feteveffehu. ale'l-iman
5. Çocuðun cenaze
namazýný kýlarken ikinci dua ile birlikte þunu da okur:
Allahümmec'alhu faratan
li ebeveyhi ve selefen ve zühran ve izaten ve'fibaren ve þeflan ve sakil bihi
mevazinehüma ve efriðissabra ala kulubihima.
6. Dördüncü tekbirde þunu
söyler: Allahümme la tahrimna ecrahu ve la teftinna ba'dehu.
A. TEKBÝRLERDE ELLERÝ
KALDIRMAK
B. FATÝHA SURESÝNÝ
GÝZLÝ OKUMAK
C. EUZÜ OKUMAK
D. ÜÇÜNCÜ TEKSÝRDEN
SONRA CENAZE DUASI OKUMAK
E. DÖRDÜNCÜ TEKBÝRDEN
SONRA OKUNACAK DUA
A. TEKBÝRLERDE ELLERÝ
KALDIRMAK
Kiþinin -diðer
namazlarda olduðu gibi- cenaze namazý tekbirlerinde ellerini omuzlarý hizasýna
kadar kaldýrmasý ve her tekbirden sonra göðsünün altýna koymasý sünnýettir.
B. FATÝHA SURESÝNÝ
GÝZLÝ OKUMAK
[Cenaze namazýnda Fatiha
suresi açýktan mý yoksa gizli mi okunur? Bu konuda mezhep içinde iki
görüþbulunmaktadýr]
[Birinci görüþ]
Kiþi cenaze namazýný
geceleyin kýlsa bile Fatiha suresini gizli okumasý sünnettir.
[*] - Çünkü Ebu Ümame Se
hý b. Huneyf þöyle demiþtir: Cenaze namazýnda tekbir getirmek, sonra Fatiha
suresini gizli olarak okumak, sonra Nebi (s.a.v.)' e salavat getirmek, sonra
yalnýzca ölü için dua etmek ve selam vermek sünnetlendir. (Nesai, Cenaiz, 1988;
Abdürrezzak, Musannef, 3, 493. Hadisin senedi sahihtir)
Cenaze namazý
"[Fatiha'dan sonra] sure okumanýn meþru olmamasý" bakýmýndan akþam
namazýnýn üçüncü rekatýna benzer.
[*] - Daha önce Ýbn
Abbas'ýn Fatiha suresini açýktan okuduðu geçmiþti.
Buna þu þekilde cevap
verilmiþtir:
[&] - Ebu Ümame'nin rivayeti
daha sahihtir.
[&] - Ayrýca Ýbn
Abbas, "bunun sünnet olduðunu öðrenesiniz diye sesli okudum"
demiþtir. EI-Mecmu'da þöyle denilmiþtir: "Yani namazda Fatiha okumanýn
emredildiðini bilesiniz diye yaptým".
[Ýkinci görüþ]
[Zayýf] bir görüþe göre geceleyin
kýlýnan cenaze namazýnda yalnýzca Fatiha suresi açýktan okunur; çünkü bu
"gece namazý" hükmündedir.
Nebi {s.a.v.}'e salavat
okumak ve ölü için dua etmeye gelince; bunlarýn gizli okunmasý gerektiði
konusunda görüþ birliði vardýr.
Tekbir ve selamýn sesli
olarak söyleneceði konusunda da alimler ittifak etmiþtir.
Nevevi'nin konuyu
yalnýzca Fatiha suresiyle sýnýrlý olarak ifade etmesi görüþ ayrýlýðý
sebebiyledir.
C. EUZÜ OKUMAK
["Euzü" ve
"baþlama duasý" okumanýn mendup olup olmadýðý konusunda mezhep içinde
üç görüþ vardýr]:
[Birinci görüþ]
Daha doðru olan görüþe
göre euzü okumak menduptur. Çünkü Kur' an' dan bir þeyokumadan önce Euzü okumak
sünnettir. Bu yüzden Fatiha'dan sonra amin demek sünnet olduðu gibi öncesinde
euzü okumak da müstehaptýr.
Diðer namazlarda euzünün
gizli okunmasýna kýyasla cenaze namazýnda da euzü gizli okunur.
Namaza baþlama duasýný
okumak ise -bu dua uzun olduðu için- mendup deðildir.
[Ýkinci görüþ]
"Amin" demek müstehap
olduðu gibi euzü ve baþlama duasý okumak da müstehaptýr.
[Üçüncü görüþ]
"Amin" sözü
kýsa olduðu halde bunlar uzun olduðu için bunlarý okumak müstehap deðildir.
Cenaze namazýnda namaza
baþlama duasýný okumak sünnet olmadýðý gibi Fatiha suresinden sonra bir sure
okumak da sünnet deðildir.
Alimlerin sözünün
zahirinden "kabirde kýlýnan cenaze namazý" ve "gýyabý cenaze
namazý"nda da hükmün böyle olduðu anlaþýlmaktadýr; çünkü Hocam Remli'nin
belirttiði üzere cenaze namazý hafif [kýsa] kýlýnma üzerine dayalý bir
namazdýr.
D. ÜÇÜNCÜ TEKSÝRDEN
SONRA CENAZE DUASI OKUMAK
A. ERGENLÝK ÇAÐINI
GEÇMÝÞ OLAN ERKEK CENAZESÝ ÝÇÝN YAPILACAK DUA
Cenaze namazý kýlan
kiþinin üçüncü tekbirden sonra þu duayý okumasý menduptur:(Bu duanýn tamamý
el-Muharrer ve diðer eserlerde zikredildiði halde Nevevi çok meþhur olduðundan
zikretmemiþtir. Ancak biz istifadenin tam olarak gerçekleþmesi için duanýn
tümünü zikrediyoruz. (Þirbini)
> Allahümme haza
abdüke vebnü abdik. Harace bin reuhi'ddünya ve seatiha ve mahbubihi ve
ehibbaihi fihi ila zulmeti'l-kabri ve ma hüve lakihi. Kane yeþhedü elia ilahe
illa ente ve enne Muhammeden abdüke ve rasulüke ve ente a'lemu bih.
Allahümme innehu nezele
bike, ente ekramü'l-ekramine ve dayfü'l-kirami la yudam, ve ente hayru menzulin
bih, ve asbaha fakirun ila rahmetike ve ente ganiyyün an azabih. Ve kad ci'nake
raðibine ileyke, þüfeae leh.
Allahümme in kane
muhsinen fezid fi ihsanihi ve in kane müslen fetecavez anhu ve lakkihi bi
rahmetike rýdake ve kýhi fitnete'l-kabri ve azabih. Vefsah lehu fi kabrihi ve
cafi'l-arda an cenbeyhi ve lakkihi bi rahmetike'l-emne min azabike hatta
teb'asehu ila cennetike ya erhame'r-rahimin.
Meali: Allah'ým! Bu
senin kulundur ve iki kulunun oðludur, dünyanýn rahatlýk ve geniþliðinden, sevdiði
kimselerden ve sevdiði þeylerden ayrýlarak kabrin karanlýðýna ve kabirde
karþýlaþacaðý þeylere geliyor. O, [hayatta iken] senden baþka ilah olmadýðýna
ve Muhammed'in senin kulun ve resulün olduðuna þahitlik ederdi. Zaten sen onu
[bizden] daha iyi bilirsin.
Allah'lm! O sana konuk
oldu, sen ikram edenlerin en cömertisin. Cömert kimselerin misafirleri
haksýzlýða uðramaz. Sen, misafirlerin konuk olduðu en hayýrlý varlýksýn. Bu
kulun senin rahmetine muhtaç hale geldi, sen ona azap etmekten müstaðnýsin. Sana
onun [affedilmesi için] ümitli bir þekilde aracý olarak geldik.
Allah'ým! Þayet bu
kulun iyi bir kimse ise onun iyiliðini arttýr, þayet kötü bir kimse ise o[na
azap etmekten] vazgeç ve onu rahmetinle rýzana kavuþtur, onu kabrin fitnesinden
ve azabýndan koru. Onun için kabrini geniþlet, yeri onun iki yanýndan
uzaklaþtýr, onu rahmetinle -cennetine ulaþýncaya dek- azabýndan güvenliðe
kavuþtur ey merhametlilerin en merhametlisi)
Ýmam Þafii (r.a.) bu duayý
rivayetlerden toplayarak bir araya getirmiþ, mezhebimizin alimleri de bu duayý
okumayý güzel bir iþ olarak kabul etmiþlerdir.
[*] - Müslim, Avf b.
Malik'ten þunu rivayet etmiþtir: Nebi (sollollohu oleyhi ve sellem) bir cenaze
namazý kýlýyordu, onun þu duayý okuduðunu duydum: Allahümmeðfir lehu verhamhu
va'fu anhu veafih ve ekrim nüzülehu ve vessi' müdhalehu. Veðsilhu bi main ve
selcin ve berad. Ve nakkihi mine'l-hataya kema yünekka's-sevbü'l-ebyadu
mine'd-denes, ve ebdilhu darun hayran min darihi ve ehlen hayran min ehlihi ve
zevcen hayran min zevcihi ve kýhi fitnete'l-kabri ve azabe'n-nar.(Müslim,
Cenaiz, 2231) (11)
Avf þöyle demiþtir:
"Keþke ölen ben olsaydým" diye temenný ettim.
(11) Meali: Allah'ým
onu baðýþla ve merhamet et, onu affet ve afiyette kýL. Onu ikram ~~erek konuk
et, gireceði yeri geniþlet, onu su, kar ve dolu ile yýka. Beyaz elbisenin
kirden temizlenmesi gibi onu [günahlardan] temizle. [Dünyadaki] evinden daha
hayýrlý bir ev, ailesinden daha hayýrlý bir aile, eþinden daha hayýrlý bir eþ
ver. Onu kab ir fitnesinden ve ateþ azabýndan koru.
B. KADIN CENAZESÝ ÝÇÝN
OKUNACAK DUA
Yukarýdaki dua, ergenlik
çaðýný geçmiþ erkek için okunacak olan duadýr. Þayet ölen kiþi kadýn ise
"Allahümme haza abdüke" ifadesi yerine "Allahümme hazihý emetüke"
ifadesini kullanýr, ayrýca duada geçen erkek zamideri yerine diþi zamirleri
kullanýlýr.
Kadýn cenazesi için
namaz kýlarken yukarýdaki duayý aynen okusa ve bu duada yer alan erkek
zamirleri ile "þahýs" ifadesini kasdetse er-Ravda' da belirtildiði ne
göre bunun zararý olmaz.
C. ÇÝFT CÝNSÝYETLÝ ÞAHIS
CENAZESÝ ÝÇÝN OKUNACAK DUA
Þayet ölen kiþi çift
cinsiyetli bir þahýs ise;
Ýsnevý þöyle demiþtir:
"Allahümme haza memluküke" vb. bir ifade kullanmak uygun olur. Þayet
ölen kimse babasý bilinmeyen bir veled-i zina ise kýyasa göre duayý okuyan kiþi
"vebnü emetike" demekle yetinir.
Kýyasa göre kiþi ölünün
erkek mi kadýn mý olduðunu bilemezse dua ederken "memIOküke" vb.
ifadeler kullanýr.
Bazý Meseleler:
1. Kiþinin [ölen kiþinin
cinsiyeti ne olursa olsun Arapça müzekker / erkek sigasý olan]
"þahýs" veya "ölü" kelimelerini kastederek duadaki
zamirleri erkek zamiri gibi okumasýnda veya [Arapça müennes / diþi sigasý olan]
"cenaze" kelimesini kastederek diþi zamiri gibi okunmasýnda bir
sakýnca yoktur.
2. Kiþi, erkek ve kadýn
cenazelerden oluþan bir grubun cenaze namazýný kýlacak olduðunda buna uygun
zamirler zikreder.
Küçük çocuðun cenaze
namazýnda ne okunacaðý konusu birazdan gelecektir.
3. Yukarýda [a maddesinde]
geçen duadan önce þu duayý okumak menduptur:
Allahümmeðfir li hayyina
ve meyyitina ve þahidina ve gaibina ve saðirina ve kebirina ve zekerina ve
ünsana. Allahümme men ahyeytehu minna fe ahyihi ale'I-Ýslam ve men teveffeytehu
minna feteveffehu ale'l-iman.
Bu hadisi Ebu Davud,
Tirmizi ve diðerleri rivayet etmiþlerdir.(Ebu Davud, Cenaiz, 3201; Tirmizi,
Cenaiz, 1024; Nesai, Cenaiz, 1985; ibn Mace, Cenaiz, 1498)
Tirmizi dýþýndaki
hadisçiler 'fillahümme id tahrimnd ecrahU ve Id teftinnd ba'dehU"
ifadesini de eklemiþlerdir.(Ahmed b. Hanbel, Müsned, 6, 71; Taberani,
Mu'cemü'l-kebir, 12, 60)
Bu duanýn diðerinden
daha önce okunmasýnýn sebebi Müslim'in rivayet ettiði hadisin lafzýdýr. Ayrýca
diðer duanýn aksine bu dua ölü için [doðrudan] duayý içermektedir. Diðerinin
bir kýsmý mana ile bir kýsmý ise lafýzIa rivayet edilmiþtir.
Bu iki duayý birlikte
okuma konusunda el-Muharrer ve eþ-Þerhu's-saðir de Nevevi gibidir. Nevevi
er-Ravda ve el-Mecmu'da temas etmemiþtir.
D. KÜÇÜK ÇOCUÐUN CENAzE
NAMAZINDA OKUNACAK DUA
Kiþinin -ergenlik çaðýna
ulaþmamýþ olan- küçük erkek veya kýz çocuðu cenazesinde [bir önceki maddede
zikredilen dua ile birlikte] þöyle demesi menduptur:
Allahümmec'alhu faratan
li ebeveyhi ve selefen ve zühran ve izaten ve'tibaren ve þefian ve sakil bihi
mevazýnehüma ve efriðissabra ala kulubihima.
Bu duanýn açýklamasý
þöyledir:
Allah'ým! -gerek erkek
gerekse kýz olsun- bunu ana-babasý için bir öncü kýl, yani ana-babasýnýn
ahiretteki maslahatlarýný hazýrlamak üzere önden giden bir öncü, selef, hazine,
mev'ize [veya vaiz], ibret ve þefaatçi kýl. Onun vesilesiyle ana-babasýnýn
terazilerini aðýrlaþtýr, kalplerine sabýr yaðdýr.
Duruma uygun olan bir
dua olduðu için bunun okunmasý menduptur. Nevevi el-Mecmu, er-Ravda ve
Aslü'r-Ravda'da buna þu ifadeleri de eklemiþtir:
''Allahümme la teftinna
ba'dehu ve la tahrimna ecrahu"
Ölü diþi olursa zamirler
de müennes yapýlýr. Çift cinsiyetli þahýs için dua okurken yukarýda
belirttiðimiz ifadeler kullanýlýr.
[*] - Küçük kýz ve erkek
çocuk için dua yapýlacaðýna dair delil Muðýre'nin rivayet ettiði hadiste yer
alan þu ifadedir: Düþük olan çocuk için cenaze namazý kýlýnýr, ana-babasýnýn
afiyette olmasý ve merhamet edilmesi için dua edilir. (Ebu Davud, Cenaiz, 3180;
Tirmizi, Cenaiz, 1031; Nesai, Cenaiz, 1947)
Çocuk için yukarýda
geçen duayý yapmak yeterlidir. Bu, alimlerin "duanýn yalnýzca ölü için
yapýlmýþ olmasý þarttýr" þeklindeki ifadeleri ile çeliþmez: Çünkü bu konu
ile ilgili özel bir nas bulunmaktadýr. Ancak kiþi yalnýzca ölen için dua etse
bu yeterlidir.
Buluða yaklaþmýþ çocuðun
[mürahik'in] buluða eriþip eriþmediðinde tereddüt hasýl olursa ihtiyata uygun
olan davranýþ onun için bu duanýn yapýlmasý, üçüncü tekbirden sonra da ona özel
dua yapýlmasýdýr.
Ýsnevi þöyle demiþtir: Alimlerin
belirttiði bu duanýn okunmasý; ana-babasý hayatta iken ölen çocuk için de böyle
olmayan çocuk için de eþittir.
Zerkeþi þöyle demiþtir:
Bu dua, ana-baba Müslüman ve hayatta ise okunur. Þayet böyle olmazsa hale uygun
olan bir dua yapýlýr.
ZerkeþI'nin bu görüþü
[Ýsnevý'nin görüþünden] daha uygundur. Ezrai þöyle demiþtir.
[Ölen çocuðun
ana-babasýnýn] Müslüman olup olmadýðý bilinmese yaygýn durum ve içinde
bulunulan ülkenin Ýslam ülkesi olmasý dikkate alýnarak Müslümanlara uygulanan
hükümler uygulanýr.
Evla olan, özellikle de
kafirlerin çoðunlukta bulunduðu bir bölgede bu þekildeki bir çocuk için dua
ederken "þayet ana-babasý Müslüman ise" þeklinde bir kayýtla duayý
okumaktýr.
Küçük çocuklar, esir
edilen anne-babalarýna baðlý kabul edildiðinden bu þekildeki küçük kýz ve erkek
çocuðu öldüðünde onlarýn baðýþlanmasý için ve ana-babalarýna þefaat etmeleri
için dua etmek haram olur.
Ana-babadan birinin
Müslüman olduðu, diðerinin kafir olduðu bilinse veya þüphe edilse, -yukarýda
geçen açýklamalardan- bunun hükmünün ne olacaðý kapalý deðildir.
E. DÖRDÜNCÜ TEKBÝRDEN
SONRA OKUNACAK DUA
Dördüncü tekbirden sonra
þu duayý okumak menduptur: Allahümme la tahrimna ecrahu ve la teftinna ba'dehu
"Allah'ým bizi onun ecrinden mahrum býrakma": Yani bizi ona dua etme
ecrinden veya onun musibetinin ecrinden mahrum býrakma demektir. Çünkü
Müslümanlar, baþlarýna gelen musibetler konusunda tek bir kiþi gibidirler.
"Bizi onun
ölümünden sonra fitneye düþürme": Yani günahlarla imtihan etmek suretiyle
fitneye düþürme.
Bazýlarý -ki Þeyh Ebu
Ýshak eþ-Þirazi de et-Tenbih adlý eserinde bunu yapmýþtzr- bu duaya þunu da
eklemiþtir: "Vaðfir fena ve lehu".
Dördüncü tekbirden sonra
duayý uzatmak sünnettir; çünkü erRavda'da belirtildiði üzere Nebi (s.a.v.) bunu
yapmýþtýr. (Müstedrek, Cenaiz, 1 360. Hakim bu hadisin sahih olduðunu
söylemiþtir.)
Kiþi [duayý uzattýðý
takdirde] ölünün bedeninin deðiþime uðrayacaðýndan veya sünnetlere riayet
etmesi halinde bedeninde bir yarýImanýn meydana geleceðinden korkarsa -Ezrai'nin
dediði üzere- kýyasa uygun olan yalnýzca rükünlerle yetinmektir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN