|
ZIHAR |
ZIHARA ÝLÝÞKÝN HÜKÜMLER
Bu bölümde zýhara
iliþkin olan; keffaretin gerekli olmasý, [keffareti yerine getirinceye kadar]
iliþkinin haram olmasý gibi hükümler ele alýnacaktýr.
Zýhar yapan kimse bundan
döndüðü zaman kendisine keffaret gerekli olur.
Zýhardan dönmek, zýhar
yaptýktan sonra ayrýlmanýn mümkün olacaðý kadar bir süre geçtiði halde kiþinin
kadýný nikahýnda tutmasýdýr. Þayet ölüm, fesih, bain talak gibi bir ayrýlýk
sebebi gerçekleþirse veya koca karýsýný ric'i olarak boþadýðý halde dönüþ
yapmazsa yahut delirirse dönüþ söz konusu olmamýþ olur. Yine koca. cariye olan
karýsýna malik olduðunda veya daha doðru görüþe göre -zýharýndan önce karýsýna
zina isnadýnda buunmuþ olmasý þartýyla- lian yaptýðýnda da böyledir.
Koca talaktan dön se
veya zýharýna bitiþik olarak irtidat edip sonra müslüman olsa mezhepte esas
alýnan rivayete göre dönüþ yapmakla zýharýndan dönmüþ olur ancak müslüman
olmakla zýharýndan dönmüþ olmaz, müslüman olduktan sonra dönmüþ olur.
Kocanýn zýharýndan
dönmesinden sonra meydana gelen bir ayrýlýk sebebiyle keffaret düþmez.
Keffareti yerine
getirmeden önce iliþkide bulunmak haramdýr. Daha güçlü görüþe göre þehvetle
dokunmak vb. fiiller de böyledir.
Ben [Nevevi] derim ki:
Daha güçlü görüþe göre bu caizdir. Allah daha iyi bilir.
Süreli zýhar süreli
olarak sahih olur. [Ýmam Þafii'ye ait] bir görüþe göre süresiz olarak sahih
olur. Bir baþka görüþe göre ise bu zýhar dikkate alýnmaz. ilk görüþ esas
alýndýðýnda. daha doðru görüþe göre kocanýn zýhardan dönmesi kadýný nikahýnda
tutmasýyla deðil süre içinde karýsýyla iliþkide bulunmasýyla gerçekleþir.
Cinselorganýn sünnet
mahalli kadýnýn cinselorganý içine girdiðinde erkeðin iliþkiye son vermesi
gerekir.
Kiþi dört karýsýna
hitaben "siz bana anamýn sýrtý gibisiniz" dese onlara zýhar yapmýþ
olur.
Bunlarý nikahýnda
tutarsa dört keffaretle yükümlü olur. ÞafiI'nin eski görüþüne göre bir
keffaretle yükümlü olur. Koca, peþpeþe dört farklý ifadeyle dört karýsýna zýhar
yapsa ilk üçünde zýhardan dönmüþ olur. Sözleri birbirine bitiþik olarak bir
karýsýna birkaç defa zýhar yapsa ve bununla zýharý pekiþtirmeyi amaçlasa bu,
bir zýhar olarak kabul edilir. Þayet yeni bir söz söylemeyi kastetmiþse daha
güçlü görüþe göre birden fazla zýhar kabul edilir, ikinci ifadeyi söylediðinde
birinci zýhardan dönmüþ olur.
Keffareti gerektiren þey nedir?
Zýhardan dönmenin imkansýz hale gelmesi
Keffareti yerine getirmeden önce
iliþkide bulunmanýn hükmü
Zýhar yapan kiþinin kansýyla iliþki
dýþýndaki fiillerinin hükmü
Kiþinin dört kansýna birden zýhar
yapmasý
Keffareti gerektiren
þey nedir?
34. Zýhar yapan kimse
zýharýndan döndüðünde kendisi üzerine keffaret gerekli olur. Bunun delili þu
ayettir:
> Karýlarýna zýhar
yapýp da sonra dediklerinden dönenlerin, onlarla temas etmeden önce bir köle
azat etmeleri gerekir. Size öðütlenen iþte budur. Allah yapýp ettiklerinizden
tamamen haberdardýr. Buna imkan bulamayan, temastan önce peþ peþe iki ay oruç
tutar. Buna da gücü yetmeyen altmýþ fakiri doyurur. Bu, Allah'a ve resulüne
imanýnýzý göstermeniz içindir. Ýþte bunlar Allah'ýn koyduðu kurallarýdýr.
Kafirleri elem veren bir azap beklemektedir. [Mücadele, 3-4]
Ýleride "geri
dönme" ile ne kastedildiði gelecektir.
Keffaretin hangi sebeple
gerekli olduðu konusunda mezhep içinde þu þekilde farklý görüþler
bulunmaktadýr:
> Keffaret, zýhar ve
zýhardan dönme sebebiyle gerekli olmuþtur.
> Zýhar sebebiyle
gerekli olmuþtur. Geri dönmek ise bunun þartýdýr.
> Yalnýzca geri dönme
sebebiyle gerekli olmuþtur; çünkü son kýsým budur.
Eþ-Þerhu'l-kebir' de bu
görüþler tercihsiz olarak aktarýlmýþtýr. Ayetin zahiri ne uygun olan ve yine
alimlerin "yemin keffareti hem yemin hem de yemini tutmama sebebiyle
gerekli olur" þeklindeki görüþlerine uygun olaný ilk görüþtür.
Not: Nevevi'nin ifadesi keffaretin geniþ zamanlý
olarak yerine getirilebilmesini gerektirmektedir. Rafitnin keffaretler
bölümündeki ifadesinden de bu sonuç çýkmaktadýr.
Ancak Rafil oruç
konusunda keffaretin derhal yerine getirilmesi gerektiðini söylemiþ, hac
konusunda da bunu Kaffa!' den aktarmýþtýr. Kaffal þöyle demiþtir: "Bir
günah sebebiyle gerekli olan her keffaretin derhal yerine getirilmesi
gerekir." Zahir olan da budur.
Subkl þöyle demiþtir: Bu
görüþe þöyle itiraz yöneltilebilir: "Keffaretin sebebi, görüþ ayrýlýðýnda
yer aldýðý üzere ya kocanýn zýhardan dönmesi veya hem zýhar yapmasý hem de
dönmesidir. Kiþinin zýhardan dönmesi haram deðildir." Bu et-Tevþih adlý
eserde de nakledilmiþtir. "Keffaretin yegane sebebi zýhardan
dönmektir" görüþünü kabul ettiðimizde bu hüküm zahir olmaktadýr. Ancak
keffaretin sebebi her ikisidir görüþünü kabul ettiðimizde uygun deðildir. Çünkü
zýhar yapmak haramdýr, zýhardan dönmek haram deðildir. Haram ile helal bir
arada bulunduðunda haram helale galip gelir.
el-Mat Iab adlý eserde
þöyle denilmiþtir: "Ýmam Þafii'nin ifadesinden anlaþýldýðýna göre kiþi
karýsýyla iliþkide bulunmadýðý sürece keffaret geciktirilebilir. Ancak iliþkide
bulunduktan sonra derhal mi yerine getirilmeli midir yoksa geciktirilebilir mi?
Özürsüz olarak kazaya býrakýlan namazýn kazasýyla ilgili görüþ ayrýlýðý burada
da geçerlidir." Bu görüþ ayrýlýðýnýn gereði "keffaret, derhal yerine
getirilmelidir" hükmüdür.
Zýhardan geri dönmek
nasýl olur?
35. Zýhardan geri
dönmek, zýhar yapan kocanýn, zýhar yaptýktan sonra ayrýlabileceði kadar bir
vakit karýsýný nikahýnda tutmasýyla olur. Çünkü kocanýn karýsýný annesine
benzetmesi onu artýk karýsý olarak nikahýnda tutmamasýný gerektirir. Karýsý
olarak nikahýnda tuttuðunda zýhara iliþkin söylediðinden önmüþ olur. Çünkü
sözden dönmek, o söze aykýrý davranmaktýr. Nitekim "falan kiþi bir söz
söyledi sonra sözünden döndü" denilir. Bu, "hibeden döndü"
ifadesine yakýn bir ifadedir.
Not: Bu hüküm süresiz olarak veya mutlak olarak
yapýlan zýharda ve ric'ý olarak boþanýlmýþ olan kadýna yönelik zýhardadýr.
Çünkü süreli olan zýharda kiþi karýsýný nikahýnda tutmakla deðil süre içinde
iliþkide bulunmakla karýsýna dönüþ yapmýþ olur.
Ric'ý talakla boþanan
kadýnda zýhardan dönüþ kadýný yeniden nikaha almakla olur.
Nevevi'nin sözünden þu
durum istisna edilmiþtir: Kiþi zýhar lafzýný tekrarlayýp bununla pekiþtirmeyi
kastetse, pekiþtirme yerine boþama sözcüðünü söyleme imkaný var olduðu halde
bunu yaptýðýnda daha doðru görüþe göre zýhardan dönüþ yapmýþ olmaz. Ayný þekilde
zýhar ifadesinden sonra mesela "sen bin dirhem karþýlýðýnda boþsun"
dediði halde kadýn bunu kabul etmese, koca da bundan sonra "bedelsiz
olarak boþsun" dese zýhardan dönmüþ olmaz.
Yine kiþi "Ey
zinakar kadýn sen boþsun" dediðinde de týpký "Ey Zeynep! Sen
boþsun" demesi durumunda olduðu gibi zýhardan dönmüþ olmaz.
Yukarýda belirtilen
ifadelerle kiþinin zýhardan dönmüþ sayýlmasý, zýhardan sonra herhangi bir
sebeple ayrýlýðýn meydana gelmemiþ olmasýna baðlýdýr.
Zýhardan dönmenin
imkansýz hale gelmesi
36. [Koca karýsýna zýhar
yaptýktan sonra bu] zýhar iþlemine aþaðýdakilerden birisi bitiþirse kocanýn
zýhardan dönmesi imkansýz hale gelir:
> Karý-kocanýn her
ikisi yahut birinin ölmesi,
> Koca yahut kadýn
sebebiyle nikah akdinin feshedilmesi,
> Zifaf öncesinde
kadýnýn irtidat etmesi veya kocanýn baþkasýnýn mülkiyetinde bulunan karýsýna
malik olmasý sebebiyle nikah akdinin kendiliðinden fesholmasý,
> Bain talak
sebebiyle ayrýlýðýn meydana gelmesi,
> Kocanýn karýsýný ric'ý
olarak boþayýp karýsýný yeniden nikahýna almamasý,
> Kocanýn zýhar
yaptýktan sonra akýl hastasý olmasý.
Yukarýdaki durumlarýn
hiçbirinde koca zýhardan dönemez, keffaret de gerekmez; çünkü son iki durumda
ayrýlýk imkansýz hale gelmiþtir. ilk durumda kadýný nikahta tutma imkaný
kalmamýþtýr. Diðer durumlarda da bu sona ermiþtir.
37. Ayný þekilde koca,
[baþkasýnýn mülkiyetinde bulunan] cariye konumundaki karýsýna zýhar yapýp sonra
ona satýn alma vb. bir yolla malik olsa yahut zýhara bitiþi k olarak karýsýna
lian yapsa daha doðru görüþe göre zýharýndan dönemez. ilk durumda nikahýnda
tutmadýðý için dönemez. Bu görüþün karþýsýnda yer alan görüþe göre koca kadýný
kendisine haram kýlmamýþ yalnýzca karýsýnýn helalliðini ondana daha güçlü olan
bir helallikle deðiþtirmiþtir. ikinci duruma gelince; daha güçlü görüþün
delili, kocanýn ayrýlýðý gerektiren bir þeyle meþgul olmasýdýr.
38. Ayrýlýðý gerektiren
kelimelerinuzun veya kýsa olmasý arasýnda bir fark yoktur. Bu sebeple koca
zýharýn ardýndan "Ey Filanýn kýzý filan boþsun" dese, karýsýnýn
ismini ve nesebini uzunca zikretse zýhardan dönmüþ olmaz. Bunun karþýsýnda yer
alan görüþün delili ise araya lian kelimelerinin girmiþ olmasýdýr.
39. Satýn almadan önce
satýn almaya iliþkin pazarlýk, fiyat takdiri vb. iþlerle uðraþsa daha doðru
görüþe göre zýhardan dönmüþ olur.
Not: Nevevi'nin ifadesini "satýn alma
vb." ifadelerle kayýtlayarak kiþinin zýharýn ardýndan mirasçýlýk yoluyla
kansýna sahip olmasýný dýþanda býraktým. Çünkü bu durumda kocanýn boþama imkaný
kalmamýþ olacaðýndan zýhanndan kesinlikle dönmüþ olmaz.
Kadýn vasiyet yoluyla
kocasýna býrakýlsa koca da vasiyeti zýhara bitiþik olarak kabul etse zýhardan
dönmüþ olmaz. Aksi takdirde "vasiyet, kabul yoluyla mala malik
olmaktýr" görüþünü kabul ettiðimizde zýhardan dönmüþ olur. Bunu Ezra!
belirterek þöyle demiþtir:
"Kadýn, kocanýn
zýhanna bitiþik olarak kocasýna hibe etse kocasý da bunu kabul etse bana göre
koca kesinlikle zýhanndan dönmüþ olur. Çünkü teslim alma olmadýkça ona sahip
olamaz.
40. Lian yapma durumunda
daha doðru görüþe göre kocanýn zýhanndan dönmemiþ sayýlmasý zýhardan önce bir
zina iftirasýnda bulunup olayý mahkemeye taþýmýþ olmasýna baðlýdýr. Çünkü bunu
zýhardan sonraya býrakýrsa iþi uzatmýþ olur. Diðer görüþe göre ise koca
karýsýndan ayrýlma sebepleri ile meþgulolduðundan belirtilen þeyleri yapmasý
þart deðildir.
Not: Lian konusunda
"daha doðru" diye belirtilen görüþ Ýmam Þafii'nin görüþüdür. Bu
sebeple Nevevi "daha doðru görüþe göre kansýna malik olsa veya Ýmam
Þafii'nin ifadesine göre onunla lian yapsa" demiþ olsa, kendi
terminolojisine uygun bir söz söylemiþ olurdu.
41. Koca, zýhar
yaptýktan sonra boþamýþ olduðu kansýný yeniden nikahýna alsa veya zifaftan
sonra zýhara bitiþik olarak irtidat etse ve kadýn iddet beklerken tekrar
Müslüman olsa koca zýhanndan dönmüþ olur ve bunun hükmü gerekir. Bu konuda tek
görüþ vardýr.
[Kocanýn dönüþünün ne
ile olduðu konusunda ise mezhebi n görüþünün ne olduðu konusunda farklý
rivayetler vardýr]
Birinci rivayet
Mezhepte esas alýnan
rivayete göre koca Müslüman olmakla deðil karýsýný nikahýna almakla -isterse
nikahýna aldýktan sonra nikahýnda tutmayýp boþasa bile- zýhanndan dönmüþ olur.
Kocanýn zýhardan dönmesi, þayet Müslüman olmasýndan sonra aynlýða yetecek kadar
bir süre geçmiþse Müslüman olmasýndan sonra gerçekleþmiþ olur.
Bu, Ýmam Þafii'nin her
iki meseledeki kendi ifadesidir.
Ýkinci rivayet
Bu meselede biri nakil
diðeri de tahric yoluyla olmak üzere Ýmam Þafii'ye ait iki görüþ bulunmaktadýr.
Doðru olan, Ýmam ÞafiI'ye
ait iki ifadenin bulunduðudur.
Arada þu fark vardýr:
Talaktan rücu etmenin amacý iliþkinin mübah hale gelmesidir. Ýslam'a dönmenin
amacý ise hak dine dönmektir. Bununla kadýn nikahta tutulmuþ olmaz, kadýnýn
nikahta tutulmasý ancak bundan sonra olur.
42. Kiþi zýhardan
döndükten sonra zýhar yapmýþ olduðu kadýnla boþama veya baþka bir sebeple
ayrýlmýþ olsa keffaret yükümlülüðü düþmez; çünkü keffaret -týpký borçta olduðu
gibi kadýný nikahýnda tutmak sebebiyle kesinleþmiþtir, bir kere sabit olunca bir
daha düþmez.
Keffareti yerine
getirmeden önce iliþkide bulunmanýn hükmü
43. Mutlak olarak
yapýlan zýharda köle azadý veya baþka bir þekilde keffaret yerine getirilmeden
önce kadýnla iliþkide bulunmak haramdýr. Çünkü köle azadý ile ilgili olarak
"iliþkide bulunmadan önce köle azat etmek gerekir" [Mücadele, 3]
denilmektedir. Oruçla ilgili olarak ise "iliþkide bulunmadan önce peþpeþe
iki ay oruç tutmak gerekir" [Mücadele, 4] denilmektedir. Ayný olayla
ilgili olduðu için mutlak ifade mukayyede hamledilerek yemek yedirme konusunda
da "iliþkide bulunmadan önce" ifadesi varmýþ gibi kabul edilir.
Ayrýca Hz. Peygamber (s.a.v.) zýhar yapan kiþiye "keffareti yerine
getirinceye kadar karýna yaklaþma!" buyurmuþtur. Bu hadisi Tirmizi rivayet
etmiþ ve hasen olduðunu söylemiþtir. (Tirmizi, Talak, 1199)
Ayrýca oruç tutmak uzun
zaman aldýðý halde kocanýn, orucu bitirinceye kadar karýsýna yaklaþmasý haram
kýlýndýðýna göre yemek yedirmek kýsa zamanda yapýlacaðý için yemek yedirinceye
kadar karýsýna yaklaþmasýnýn yasaklanmasý daha önceliklidir.
Zýhar yapan kiþinin
kansýyla iliþki dýþýndaki fiillerinin hükmü
44. Kocanýn karýsýna
dokunmasý ve onu þehvetle öpmesi gibi fiiller Ýmam Þafii'ye ait daha güçlü
görüþe göre ayný þekilde haramdýr; çünkü bu fiiller cinsel iliþkiye yol
açabilir. Ayrýca ayette geçen "temas etmek / dokunmak" ifadesi
tenlerin birbirine dokunmasý þeklinde yorumlanýr. Bu ise hem iliþkiyi hem de
diðer temaslarý kapsar.
Ben [NevevI] derim ki:
Daha güçlü görüþe göre bu caizdir. Allah daha iyi bilir.
Bu, Rafii'nin
eþ-Þerhu'l-kebir ve eþ-Þerhu's-saðir'de bu görüþü alimlerin çoðunluðundan
naklettiði görüþtür. Bunun gerekçesi evliliðin devam ediyor olmasýdýr. Çünkü
bu, týpký adet dönemindeyken iliþkide bulunma fiilinde olduðu gibi haram
kýlýnmakla birlikte evliliðe bir zarar vermeyen iliþkidir. Ayrýca
"kadýnlarla temasta bulunmadan önce onlarý boþarsanýz" [Bakara, 237]
ayetinde olduðu gibi ayetteki ifade "iliþkide bulunmak" þeklinde
yorumlanýr.
Not: Nevevi'nin ifadesi, kadýnýn göbeði ile diz
kapaðý arasýndan yararlanmayý da kapsamaktadýr. Bu konuda "adetli kadýndan
yararlanma" konusundaki görüþ ayrýlýðý aynen geçerlidir. O mesel ed eki
daha doðru görüþ bunun haram olduðudur. Kadý Hüseyin bu meselede bunu kesin
olarak belirtmiþtir. Rafii de eþ-Þerhu'l-kebir'de bu görüþün tercihe þayan
olduðunu Ýmam Cüveyru'den nakletmiþ kendisi de eþ-Þerhu's-saðir'de bunu tercih
etmiþtir. Nevevi'nin ifadesinden þehvetle bakmanýn kesin olarak caiz olduðu,
görüþ ayrýlýðýnýn yalnýzca tenlerin temas etmesine özgü olduðu anlaþýlmaktadýr.
Çoðunluðun ifadeleri de bunu gerektirmektedir.
Zýharýn bir süreyle
sýnýrlandýnýmasý
45. Vakitle
sýnýrlandýrýlmýþ zýhara gelince, Nevevi bunun sahih olduðunu ve buna iliþkin
hükümleri belirterek konuya þöyle baþlamýþtýr: "Vakitle sýnýrlandýrýlmýþ
zýhar süreli olarak sahihtir. "
Buna "sen bana bir
aylýðýna an amýn sýrtý gibisin" ifadesi örnek verilebilir.
Burada süre sýnýrlamasý
dikkate alýnarak bu tasarruf sahih sayýlmaktadýr. Sahih sayýlma sebebi þudur:
Bu zýhar da týpký mutlak olarak yapýlan zýhar gibi çirkin bir iþ ve yalan bir
söz olduðundan o nasýl geçerli kabul ediliyorsa bu da geçerli kabul edilir.
Ýmam Þafii'ye ait bir
görüþe göre ise süreli zýhar geçersizdir. Çünkü bunu yapan kiþi karýsýný
kendisine ebediyen haram kýlmadýðýndan sanki karýsýný, kendisine ebediyen haram
olmayan bir kadýna benzetmiþ gibi olur.
Not: Nevevi'nin bu ikinci görüþe iliþkin
ifadesinin zahirinden kiþinin süreli zýhar yapmasý halinde günahýn ve
keffaretin gerekli olmadýðý anlaþýlmaktadýr ki keffaretin gerekli olmamasý
açýsýndan bu zahir olmakla birlikte günah açýsýndan böyle deðildir, aksine bu
kiþinin günaha girmiþ olduðu konusunda görüþ aynlýðý yoktur.
46. Süreyle
sýnýrlandýrýlmýþ zýharýn sahih olduðu kabul edildiðinde [kocanýn zýhardan
dönmesi nasýlolur? Bu konuda mezhep içinde iki görüþ bulunmaktadýr:]
Birinci görüþ
Daha doðru görüþe göre
kocanýn zýhardan dönüþü, süreli zýhar yaptýðý karýsýný nikahýnda tutmasýyla
deðil, süre içinde karýsýyla iliþkide bulunmasýyla gerçekleþir. Çünkü sürenin
dolmasýndan sonra iliþkinin helal olmasý beklenen bir þeydir. Kocanýn karýsýný
nikahýnda tutmasý helalliði beklemek sebebiyle olabileceði gibi süre içinde
kadýnla iliþkide bulunmak için de olabilir. Aslolan kocanýn keffaretle yükümlü
olmamasýdýr. Ýliþkide bulunduðunda, kocanýn o kadýný iliþkide bulunmak için
nikahýnda tuttuðu anlaþýlmýþ olur.
Ýkinci görüþ
Kocanýn süreli yaptýðý
zýhardan dönmesi, süresiz zýhardan dönmesi gibi olup burada zýharýn iki
türünden birisi diðerine kýyaslanýr.
Not: Nevevi'nin ifadesinden iliþkide bulunmanýn
tek baþýna zýhardan dönmeyi saðlayacaðý anlaþýlmaktadýr ki daha doðru olan
görüþ de budur. Bir görüþe göre ise iliþkide bulunmak, zýhar. sonrasýnda
kadýnýn nikahta tutulmasý ile zýhardan dönmenin gerçekleþtiðini ortaya çýkarmýþ
olur.
47.. Yukarýdaki konuda
daha doðru olan birinci görüþe göre iliþkide bulunmak haram deðildir; çünkü
keffareti gerektiren geri dönme ancak bununla gerekleþmektedir. Bu durumda
cinsel organ ýn sünnet mahalli kadýnýn cinselorganýna girdiðinde iliþkiye son
vermek gerekir; çünkü [bundan böyle] keffareti yerine getirmeden veya süre
dolmadan önce iliþkide bulunmak haramdýr. [Kocanýn iliþkiye son vermeyip]
iliþkiye devam etmesi [keffareti yerine getirmeden] iliþkide bulunmak anlamýna
gelir.
Not: Nevevi'nin "süre içinde"
ifadesinden þunlar anlaþýlmaktadýr:
a. Koca süre içinde
kadýnla iliþkide bulunmayýp süre bittikten sonra iliþkide bulunursa herhangi
bir þeyle yükümlü olmaz. E[-Muharrer'de bu, açýk olarak belirtilmiþtir; çünkü
zýhar ortadan kalkmýþtýr.
b. Koca süre içinde
iliþkide bulunsa ve süre bitinceye kadar keffareti yerine getirmese, zýhar
ortadan kalkmýþ olacaðýndan bundan böyle iliþki helal hale gelir. Keffaret ise
kocanýn zimmetinde borç olarak kalýr. Bu, Ravdatü't-talibin ve eþ-Þerhu'l-kebir'de
açýk olarak ifade edilmiþtir.
Yaptýðýmýz
açýklamalardan, süreli zýharýn süresiz zýhardan üç açýdan farklý olduðu
anlaþýlmaktadýr:
1. Süreli zýharda dönüþ
iliþkide bulunmakla olur.
2. ilk iliþki helaldir.
3. ilk iliþkiden sonraki
iliþkinin haramlýðý keffaretin yerine getirilmesi veya sürenin dolmasýna kadar
devam eder.
Bulkini buna itiraz
ederek þöyle demiþtir: "Bu, Kur'an'ýn zahirinden anlaþýlan hükme uzak
düþmektedir. Zira Kur'an, keffareti yerine getirmeden önce iliþkide bulunmayý
haram kýlmýþtýr. iliþkinin haramlýðýnýn sürenin dolmasýna kadar devam edeceðini
söyleyen kiþi Kur'an'da olmayan bir þart eklemiþ olur."
Süreli yapýlan zýhar
dört aydan fazlaysa koca hem zýhar hem ila yapmýþ olur; çünkü dört aydan daha
fazla süre eþiyle iliþkide bulunmasý yasaktýr. Süre içinde iliþkide bulunursa
-Ravdatü't-talibin ve eþ-Þerhu'l-kebir'de doðru kabul edilen görüþe göre- ila
yemininden dolayý keffaret gerekmez; çünkü buna dair yemin etmemiþtir. Bir
baþka görüþe göre zýhar keffaretiyle birlikte ila yemininden dolayý da keffaret
gerekir. Bunu et-Talika ve el-Envar adlý eserlerin yazarlarý tek görüþ olarak
belirtmiþtir. Muhtemelen bu görüþün delili þudur: Bu durumda koca, yemin etmiþ
gibi kabul edilir. Nitekim koca karýsýna "vallahi seninle beþ ay iliþkide
bulunmayacaðým" demiþ olsa [ila yapmýþ sayýlýr].
Kiþi zýharý bir mekanla
kayýtlasa [ne olur? Bu konuda] Bulklný þöyle demiþtir: "Kýyasa uygun olan,
bunun, zamanla sýnýrlý zýhar gibi kabul edilmesidir. Buna temas edeni görmedim.
Bu durumda zýhar bu mekanla kayýtlý olur görüþünü kabul ettiðimizde kiþi o
mekanda iliþkide bulunmadýkça zýharýndan dönmüþ olmaz. O mekanda iliþkide
bulunursa bundan böyle keffareti yerine getirmedikçe iliþkide bulunmasý mutlak
olarak haram olur."
Sonrakilerden biri þöyle
demiþtir: "Bulklnl'nin kýyasa uygun dediði görüþ, Rafil'nin, Buþencl'den
naklettiði þu hükme dayalýdýr: Kiþi karýsýna sen evde boþsun dese bu boþama
ancak kadýnýn eve girmesi halinde geçerli olur. Bulkýnl'nin görüþünü Rafi!'nin
Buveytl'den naklettiði, boþama derhal gerçekleþir þeklindeki daha doðru görüþe
dayandýrdýðýmýzda bu, mutlak zýhar gibi kabul edilir."
Bana göre de böyledir.
Koca, karýsýnýn zatýnýn
haramlýðýný sýnýrlasa, örneðin "sen bana bir ay haramsýn" deyip
bununla kadýnýn zatýnýn haramlýðýný kastetse veya herhangi bir þeye niyet
etmese bu ifade sahih olur ve koca üzerine yemin keffareti gerekli olur.
Kiþinin dört kansýna
birden zýhar yapmasý
48. Kiþi dört karýsýna
birden hitapta bulunarak "sizler bana anamýn sýrtý gibisiniz" þeklinde
zýhar ifadesini söylese, açýk ifade kullandýðýndan hepsine zýhar yapmýþ olur.
Onlarý boþayabileceði kadar bir süre nikahýnda tutarsa zýharýndan dönmüþ olur.
Bu durumda Ýmam Þafii'nin yeni görüþüne göre dört tane keffaretle yükümlü olur;
çünkü her bir karýsý açýsýndan zýhar fiili ve zýhardan dönme fiili mevcuttur.
Eþlerinden birisi / bir
kýsmý hakkýnda ölüm, boþama vb. bir sebeple zýhardan dönmek imkansýz hale
gelirse eþlerinden hangilerinde zýhardan dönme gerçekleþmiþse o sayýda keffaret
gerekli olur.
Ýmam Þafii'nin eski
görüþüne göre koca onlarýn tümünü veya bir kýsmýný nikahýnda tuttuðunda
[yalnýzca] bir keffaret gerekli olur; çünkü [dört kadýna yönelik] zýhar, ayný
ifade ile gerçekleþtirilmiþtir.
49. Koca dört karýsýndan
her birine müstakil bir ifadeyle zýhar yaparsa, kullandýðý ifadeler farklý
olduðundan kendisine kesinlikle dört keffaret gerekli olur.
50. Koca dört karýsýna
yönelik, peþpeþe dört sözlü ifadeyle zýhar yapsa ilk üç karýsýnýn her biri
açýsýndan zýhardan dönmüþ olur.
ifadeleri peþpeþe
söylemediðinde bunun böyle olacaðý açýktýr.
Ýfadeleri peþpeþe
söylediðinde ise bunun sebebi þudur: Ýkinci karýsýna zýhar yaptýðýnda ilkine
yaptýðý zýhardan dönmüþtür. Üçüncüye zýhar yaptýðýnda ikincisine yaptýðý
zýhardan dönmüþtür.
Dördüncüye zýhar
yaptýðýnda üçüncüye yaptýðý zýhardan dönmüþtür. Dördüncüye zýhar yapmasýnýn
ardýndan ondan ayrýlsa üç keffaretle yükümlü olur, aksi takdirde dört
keffaretle yükümlü olur.
51. Koca tek bir kadýna
yönelik olarak söylediði zýhar ifadesini birbirine bitiþik olarak tekrarlasa ve
bununla pekiþtirmeyi kastetse tek bir zýhar yapmýþ olur. Çünkü dilde pekiþtirme
yaygýn olarak yapýlan bir þeydir, bu yüzden kocanýn, týpký boþama meselesinde
olduðu gibi bu konuda da ["ben bununla pekiþtirmeyi kastetmiþtim"
þeklindeki] sözü kabul edilir. Bu durumda birkaç defa ifadeyi tekrarladýktan
sonra kadýný nikahýnda tutarsa bir keffaretle yükümlü olur. Bunun ardýndan
kadýndan ayrýlýrsa herhangi bir þeyle yükümlü olmaz.
"Birbirine bitiþik
olarak" ifadesi, birbirinden ayrý olarak ifadeyi tekrarlayýp bununla
pekiþtirmeyi kastetmesi durumunu dýþarýda býrakmaktadýr. Zira bu durumda daha
doðru görüþe göre kocanýn açýklamasý boþama yönü baskýn kabul edilerek
reddedilir. Bir görüþe göre yemin þüphesi yönü baskýn kabul edilerek kocanýn
ifadesi kabul edilir.
Görüþ ayrýlýðý, kiþi ilk
sözünden dolayý keffareti yerine getirmediði durumdadýr. Þayet keffareti yerine
getirirse ikinci sözü kesin olarak yeni bir zýhar kabul edilir; çünkü keffareti
yerine getirmekle ilk zýharýn hükmü sona ermiþtir.
52. Koca bir kadýna
yönelik tekrarlayarak söylediði zýhar sözlerinde müstakil bir söz söylemeyi
kastetmiþse Ýmam Þafii'nin daha güçlü olan ve yeni olan görüþüne göre -ki
bazýlarý bunu tek görüþ kabul etmiþtir- týpký boþamada olduðu gibi müstakil
olarak söylediði sözler adedince keffareti gerekli olur. Diðer görüþe göre ise
ayný þeye dair birden fazla yemin etme durumunda olduðu gibi burada da keffaret
tekrarlanmaz.
Keffaretin
tekrarlanacaðý görüþü kabul edildiðinde daha güçlü görüþe göre ikinci ifadeyle
ilk zýhardan dönmüþ olur; çünkü ikinci ifadeyi söyleme süresince kadýný
nikahýnda tutmuþtur. Diðer görüþe göre ise böyle olmaz; çünkü kadýna yapýlan
zýhar, ayný cinsten bir tasarruftur, ayný cinsten olan tasarruf sona ermeden
önce kiþi zýhardan dönmüþ kabul edilmez.
Not: Nevevi, kiþinin pekiþtirme veya müstakil söz
söylemeye niyet etmeksizin mutlak olarak zýhar sözlerini tekrarlamasý durumunda
ne olacaðýna dair bir açýklama yapmamýþtýr.
Bu konudaki daha güçlü
görüþe göre, benzer durumda boþamada olduðunun aksine burada tek bir zýhar
yapýlmýþ olur. Arada þu fark vardýr: Boþamanýn belirli bir sayýsý vardýr, koca
bu sayýda boþama hakkýna sahiptir. Boþama sözünü tekrarladýðýnda kocanýn sahip
olduðu bu sayýyý tamamlamasý akla gelir, zýhar ise böyle deðildir.
Koca, tekrar olarak
söylediði sözlerin bir kýsmýyla pekiþtirme bir kýsmý ile müstakil söz söylemeye
niyet etse her birine kendi hükmü uygulanýr.
Koca "sen eve
girersen bana anamýn sýrtý gibisin" dese ve bu sözü pekiþtirme amacýyla
tekrarlasa, sözü söylediði mecliste ifadelerinin arasýný ayýrmýþ olsa bile
birden fazla keffaret gerekmez. Her birinde yeni bir söz söyleme niyetiyle bunu
yapmýþsa, ifadelerinin arasýný ayýrsýn ya da ayýrmasýn keffaretler birden fazla
olur. Keffaretlerin tümü, zifaf sonrasýnda zýhardan bir kere dönmekle gerekli
olur. Koca zifaf sonrasýnda karýsýný boþasa herhangi bir þey gerekmez. Koca
herhangi bir þeye niyet etmemiþse -el-En var yazarýnýn kesin bir dille
belirttiði üzere iki görüþ içinden tercih þayan olan görüþe göre- keffaret
birden fazla olmaz.
Bulkini, tekrarlarýn
müstakil söz söyleme amacýyla yapýlmasý halinde keffaretin birden fazla
olmasýný þu açýdan prolemli görmüþtür: Bir kimse bir fiil üzerine, her biriyle
müstakil olmak üzere birden fazla yemin etse el-Mühezzeb ve Nevevi'nin
fetvalarýnda belirtildiðine göre bir keffaret gerekir. Bu ikisi arasýnda nasýl
bir fark olduðu kapalýdýr.
Son Hükümler
Kiþi karýsýna
"senin üzerine evlenmezsem sen bana anamýn sýrtý gibisin" dese ve
evlenme imkaný bulsa, zýhar, ikisinden birinin evlenmeden önce ölmesine baðlý
hale gelir; çünkü böylece evlenme imkanýndan ümit kesilmiþ olur. Ancak zýhar,
hemen ölüm öncesinde gerçekleþtiði ve bununla da kadýný nikahta tutma durumu
söz konusu olmadýðý için zýhardan dönme söz konusu olmaz.
Kiþi "senin üzerine
evlenmediðimde sen bana anamýn sýrtý gibisin" dese, bu þartý ileri
sürdükten sonra evlenme imkaný bulduðunda zýhar yapmýþ olur. Zýhar,
karý-kocadan birinin ölmesine baðlý deðildir.
"-se / eðer"
ve "-dýðýnda / -ýnca" arasýnda ne fark olduðu boþama konusunda
geçmiþti.
Kiþi karýsýna "eve
girersen vallahi seninle iliþkide bulunmam" dese ve kadýnýn eve
girmesinden önce yemin keffareti ödese, keffaret ödemesi her iki sebepten de
önce gerçekleþtiði için bu yeterli olmaz. Bu, kiþinin henüz nisap elde etmeden
ve bir yýlý doldurmadan önce zekat ödemesine benzer.
Kiþi karýsýna zýhar
yapmayý bir þarta baðlasa ve þart gerçekleþmeden önce keffaret ödese yahut
keffaret için azat edeceði köleyi azat etmeyi bir þarta baðlasa -belirtilen
gerekçeyle- bu yeterli olmaz.
Kiþi zýhar yaptýðý
kadýna malik olsa ve zýharý yerine geçmek üzere onu azat etse bu sahih olur.
Kiþi, baþkasýnýn
cariyesi konumunda bulunan karýsýna zýhar veya Ila yapsa ve zýhardan dönmeden
önce bile olsa cariyenin efendisine "benim zýharýma lilama karþýlýk olmak
üzere onu azat et" dese efendi de bunu yapsa, cariye buna karþýlýk azat
olmuþ olur ve nikah akdi kendiliðinden fesholur; çünkü kadýnýn zýhar / ila
sebebiyle azat edilmesi, onun kocasýna temlik edilmesi anlamýna gelir.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN