|
ZIHAR |
KEFFARETLER
Bu bölümde yalnýzca
zýhar keffareti deðil genelolarak keffaret cinsi ele alýnacaktýr.
Keffaret sözcüðü örtmek
anlamýna gelen "küfr" kelimesinden alýnmýþtýr. Çünkü keffaret, Allah'tan
bir hafifletme olarak günahý örter.
Çiftçi tohumu toprakla
örttüðünden ona da [sözlük bakýmýndan Arapça'da] "kafir" denilebilir.
Keffaretlerin nasýl
deðerlendirileceði konusunda iki görüþ vardýr:
a. Keffaretler, haram
bir þeyin iþlenmesi sebebiyle gerekli olduðundan týpký had ve tazir cezalarý
gibi "caydýrýcý" hükümlerdendir.
b. Keffaretler,
[keffareti gerektiren fiili iþleme sebebiyle] meydana gelen ihlali telafi edici
hükümlerdir.
Ýzzeddin bin
Abdüsselam'ýn belirttiðine göre ikincisi tercihe þayandýr; çünkü keffaretler
ibadet türünden hükümlerdir. Bu yüzden ancak niyetle sahih olur.
EI-Muharrer'de
keffaretler konusu "mümin bir köle azat edin" [Nisa, 92] ayeti ile
"on fakire yemek yedirin" [Maide, 89] ayeti ile baþlamaktadýr. Nevevi
ise konuyu keffaret türleri olarak deðerle ndirilebilecek ifadelerle baþlatmýþ
daha sonra yalnýzca zýhar keffaretine özgü hükümlerden bahsetmiþtir.
Keffaretlerde Niyet
Nevevi önce keffaretlerde
niyetin þart olduðunu belirterek konuya þu þekilde baþlamýþtýr:
Keffareti tayin etmek
þart olmayýp niyet etmek þarttýr.
1. Keffarete niyet etmek
þarttýr. Bu da keffaret yerine geçmek üzere köle azat etmeye veya oruç tutmaya
yahut fakirlere yemek yedirmeye niyet etmekle olur. Çünkü keffaret -týpký zekat
gibi- malý bir hak olup günahtan temizlenmek üzere gerekli kýlýnmýþtýr, ameller
de niyetlere göredir. Keffaret olarak yapýlmasý gereken köle azat etmek, oruç
tutmak, fakirlere elbise giydirmek veya yemek yedirmek [gibi fiilleri keffarete
niyet etmeksizin] yerine getirmek yeterli olmaz. Çünkü kiþi adakta bulunduðu
için bunlarý yapmasý gerekli hale gelmiþ olabilir. Bununla birlikte kiþi zýhar
veya adam öldürme sebebiyle gerekli olan þeyi yerine getirmeye niyet etse bu
yeterli olur. Kiþinin köle azat etmesi gerekse ancak kiþi bunun zýhar mý adak
mý yoksa adam öldürme sebebiyle mi olduðunu bilemese üzerine gerekli olan azada
niyet ederek azatta bulunmasý yeterli olur.
Not: Nevevi'nin ifadesinden, niyet ederken
farziyet konusuna temas etmenin þart olmadýðý anlaþýlmaktadýr ki doðrusu da
budur. Çünkü bu zaten yalnýzca farz olabilir.
Niyetin köle azadýna
veya yemek yedirmeye bitiþik olmasý þart deðildir, daha önce olabilir.
Nevevi bunu el-Mecmu'da
"sadakalarýn taksimi" konusunda alimlerden nakletmiþ ve sahih
olduðunu belirtmiþ dahasý tasvip ederek þöyle demiþtir: "Nas-
sýn zahiri de
budur." Burada ise Rafil'ye tabi olarak niyetin
buna bitiþik olmasýný
sahih kabul etmiþtir. Niyet daha önce yapýldýðýnda ZerkeþI'nin de belirttiði
üzere -týpký zekatta olduðu gibi- bunun için kullanýlacak malýn diðer mallardan
ayrýlmasý esnasýnda keffarete niyet etmek gerekir. Bu bölümün sonlarýna doðru
oruç tutarak yerine getirilecek keffarette bunu belirtmenin þart olduðu hükmü
gelecektir.
2. [Keffareti yerine
getirirken] "zýhar keffareti" vb. þeklinde niyeti tayin etmek þart
deðildir. Nasýl ki mallarýn zekatý verilirken hangi malýn zekatý olarak
verildiðini belirlemek þart deðilse bu da þart deðildir. Aradaki ortak nokta
her birinin malý ibadet olmasý ve aslýna niyet edilmesinin yeterli olmasýdýr.
Buna göre adam öldürme ve zýhar keffaretiyle yükümlü olan bir kiþi keffaret
niyetiyle iki köle azat etse bu, her iki keffaret için yeterli olur. Bir köle
azat etse bu keffaretlerden biri yerine geçer.
Burada namazdakinin
aksine niyette tayin þart koþulmamýþtýr; çünkü keffaret, pek çok özelliði
bakýmýndan tazminatlara benzediðinden yalnýzca niyet etmek yeterli görülmüþtür.
Ancak kiþi, yanlýþlýkla
bile olsa kendisine gerekli olan keffaretten baþka bir þeye niyet ederek
hareket etse -týpký namazdayken imam ý tayinde yanýlmasý durumunda olduðu gibi-
yaptýðý þey yeterli olmaz. Bu þundan farklýdýr: Kiþi hangi hades sebebiyle
abdest aldýðýný belirtse ve bunda yanýlsa abdest yine de sahih olur. Arada þu
fark vardýr: Abdestsizliðin ortadan kalkmasý ile diðer abdestsizlik sebebi de
ortadan kalkar. Burada ise kiþi, kendisine gerekli olan keffaret için herhangi
bir þey yapmamýþtýr.
Not (Zýmminin zýharý)
Zýhar yapan zýmmýnin hükmü Müslümanýn hükmü gibi olup zýhardan dönmesi halinde
köle azat etmek ve fakirlere yemek yedirmek suretiyle keffareti yerine getirir.
Onun keffaret sebebiyle köle azat etmesi þöyle düþünülebilir: Kafir kölesi
Müslüman olur, zýmmý de onu azat eder veya Müslüman bir köle ona miras olarak
kalýr. Yahut da Müslüman bir kimseye "Müslüman köleni benim keffaretim
yerine azat et" der ve Müslüman kiþi de buna icabet eder. Zýmmýnin oruç
tutmasý sahih deðildir. Oruç tutma gücü varken yemek yedirmesi de sahih deðildir.
Bu durumda o karýsýyla iliþkide bulunmayý terk eder yahut Müslüman olup oruç
tuttuktan sonra iliþkide bulunabilir.
Onun hangi sebeple
keffareti yerine getiriyorsa bunu diðerinden ayýrt etmek için niyet etmesi
gerekir, onun niyeti ibadet amacýyla deðildir. Bu, onun borcunu ödemesine
benzer. Rafii böyle söylemiþtir. Sonrakilerden biri ise þöyle demiþtir:
"Bundan anlaþýldýðýna göre borcu ödemede niyet etmek þarttýr. Kiþi, borçlu
olduðu bir kimseye borcunu ödeme kastý olmaksýzýn mal verse bu hibe olur."
Daha sonra þöyle demiþtir: "Bu, üzerinde biraz düþünülmesi gereken bir
konudur."
Zikredilen hükümler
bakýmýndan, kendisine keffaretin gerekli olmasýndan sonra irtidat eden kimsenin
durumu da böyledir. O, köle azadý ve yemek yedirme yoluyla keffareti yerine
getirirse yeterli olur. Ýrtidat zamanýndayken keffareti yerine getirmiþ olsa
bile sonradan Müslüman olunca karýsýyla iliþkide bulunabilir.
Keffaret iki türlüdür:
a. Baþlangýcý seçimli,
sonu sýralý olan keffaret. Bu, yeminler konusunda gelecektir.
b. Sýralý olan keffaret:
Bu da adam öldürme, Ramazan ayýnda iliþkide bulunma ve zýhar keffaretidir.
Nevevi daha sonra
keffaretin özelliklerini ele almaya baþlamýþtýr.
BÝR SONRAKÝ SAYFA ÝÇÝN
AÞAÐIDAKÝ LÝNKE TIKLAYIN