EL-MUVAFAKAT *ŞATİBİ*
TEKLİFİ HÜKÜMLER /
YEDİNCİ MESELE
Mendub, önce de geçtiği
üzere daha genel bir yaklaşımla ele alındığında, onun vacibe hizmet ettiği
görülür. Çünkü mendub ya vacibin bir mukaddimesi ya da onun bir hatırlatıcısı
mahiyetindedir. Vacibin cinsinden olup olmaması arasında fark yoktur. Vacibin
cinsinden olan menduba örnekler: Farzlarıyla birlikte namazların nafileleri
(sünnet ve müstehapları), farzlarıyla birlikte olmak üzere oruç, zekat ve
haccın sünnet ve müstehaplan. Vacib cinsinden olmayan menduba ait örnekler:
Namaza ait olmak üzere
cesedin, elbisenin ve namaz kılınacak yerin temiz tutulması, misvak
kullanılması, güzel elbiselerin giyilmesi vb. gibi; oruca ait olmak üzere
iftarda acele edilmesi, sahurun geç yenilmesi, lüzumsuz lakırdılardan dilin
tutulması ve daha başka benzeri mendublar. Durum böyle olunca, mendub küll
olarak vacib hükmüne katılacaktır. Bir şeyin bu esastan dışarı çıkarak hem cüz
hem de küll olarak mendub bulunması çok nadir bir durumdur. Bu mananın izaha
ihtiyacı vardır; ancak daha önce arzettiğimiz bilgiler bundan bizi müstağnı
kılmaktadır.
FASIL:
Mekruhun da, haramla
(memnu) birlikte aynı şekilde ele alındığında, vacible birlikte mendubun
durumunda olduğu görülür. Vaciblerden bir kısmı -ki büyük çoğunluğu teşkil
eder- bizatiM maksuddur, diğer bir kısmı da maksud olan bir taate vesIle ve
hadim durumundadır. Mesela namaza nisbetle hadesten taharet, avret yerini
örtmek, kıbleye yönelmek, vakitleri bildirmek için ezan okumak; İslamın
şeairinden olan hususların ikamesinde bulunmak gibi. Bunlar bizatiM maksud
olmayıp, vesIle olduklarından cüz olarak bunların vaciblikleri külli olarak
aldıkları vacib hükmünden daha aşağı mertebededir. Vesile ve hizmet eder
durumda olan vacibin maksüd olan vacible beraber hükmü, vacible beraber
mendübun hükmü olmaktadır. Aynı şekilde memnü olan şeylerin de (haramlar) bir
kısmı bizatihi maksüddur; bir kısmı da asıl yasağa vesile olması bakımından
yasaklanmıştır. Durum aynen harfiyyen vacibde olduğu gibidir. Bu hususu düşün.
Sonraki
sayfa için aşağıdaki link’e tıkla: