sÜnen ebu davud

bablar  –  konular  –  numaralar  

edeb bahsİ

<< 5212 >>

devam: 141-142. musafaha (el sıkışma)

 

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ الْأَجْلَحِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَلْتَقِيَانِ فَيَتَصَافَحَانِ إِلَّا غُفِرَ لَهُمَا قَبْلَ أَنْ يَفْتَرِقَا

 

el-berâ b. azib'den (rivayet edildiğine göre) rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "İki muslüman karşılaşırlar da el sıkışırlarsa daha ayrılmadan önce (mutlaka) bağışlanmış olurlar."

 

 

İzah:

tirmizi, istizan; ahmed b. hanbel, iv, 289, 303; İbn mâce, edeb

 

musafaha: esenleşmek için iki kişinin biribirlerinin g tutmalarıdır.

 

kamus Şerhi tacü'l-arus'da açıklandığı üzere, musafaha iki kişinin yüzyüze gelerek biribirlerinin ellerini tutmak suretiyle ellerinin iç tarafla­rını birbirlerine dokundurmalarıdır. aliyyü'1-kâri de mirkat adlı eserin­de musafahayı "elin ele temas ettirilmesidir" diye tarif etmiştir.

 

musafahın nasıl yapılacağı hakkında hz. nebi (s.a.v.)'den bir ta­rif nakledilmiş değildir. bunun sebebi, tokalaşmanın örf ve âdetle bilinen malum bir fiil olmasıdır. bilinen herşeyi rasûlullah değisürmeyecekse bunun için bir tarif vermesi gerekmez.

 

musafahanın yukarıda naklettiğimiz sözlük manalarına bakılırsa mu­safaha tokalaşanların ellerinin iç taraflarının biribirine temas ederek kav­ranması ve yüzlerinin de biribirine dönük olması ile gerçekleşir.

 

tek elle mi çift elle mi yapılacağına gelince, her ikisi hakkında da riva­yet bulunmakla beraber, birer el ile yapılacağını ifade eden hadis ve nakiller daha umumî ve yaygın tatbikatı aksettirmektedir. nitekim İbn abdil berr'in et-temhid isimli eserinde İbn büsr'e dayanan bir senetle naklettiği sahih bir hadiste abdullah İbn büsr (r.a.)'in bir elini göstererek: "Şu elimi görüyor musunuz, bununla rasûlullah (s.a.v.)'le tokalaştım" dediği rivayet edilmiştir

 

bu mevzuda hz. ebu umame'den rivayet edilen bir hadis-i şerif de şu mealdedir.

 

"selamlaşmanın kemâli eli tutmakla gerçekleşir, musafaha (toka­laşma) da sağ elle olur."

 

buhârî'nin hz. İbn mesud'dan rivayet ettiği ve hz. nebi'in o'na teşehhüdü (ettehiyyatü lillahi... duasını) öğrettiğini anlatan hadiste, hz. İbn mesud "benim iki elim, onun iki eli arasında olduğu halde...." demiş [buhari, istizan] ve yine buharî'nin rivayetinde hammâd b. zeyd'in abdullah b. mübarek ile iki eliyle musafaha ettiği zikredilmiştir.

 

bütün bu anlatılanlardan anlaşılan şudur ki, iki elle yapılan musafaha-lar bir âlimden veya ariften önemli bir meseleyi öğrenirken yapılan mü-safahalardır. böyle iki elle musafaha yapmakla öğretilen meselenin öne­mine dikkat çekilmiş olur.

 

nitekim, mealini sunacağımız şu hadis-i şerifler de buna delâlet eder: "bedevilerden birinin yanına varmıştık. bedevî dedi ki: rasûlullah (s.a.v.) elimi tuttu ve yüce allah'ın kendisine öğrettiği şeylerden bana da öğret­meye başladı."[ahmed b. hanbel, v, 78-79.]

 

"nebi (s.a.v.)'in huzuruna vardım ve: ey allah'ın resulü, bana bir sığınmak duası öğret de onunla sığınayım, dedim. bunun üzerine, ra-sûlü ekrem elimi tuttu ve şöyle buyurdu:

 

"allahım kulağımın şerrinden, gözümün şerrinden, dilimin şerrin­den, kalbimin şerrinden, menimin şerrinden sana sığınırım, diye dua et.”[tirmizî, deavât]

 

hanefi ulemasına göre, "hz. nebi birisine böyle önemli bir me­seleyi öğretirken yaptığı musahafada bazen karşısındakinin elini iki avucunun içine alırdı. meselâ hz. İbn mesud'a teşehhüdü öğretirken yaptığı musafahada, hz. İbn mesud'un eli hz. nebi'in avuçları içindeydi. binaenaleyh bu tür musafahalar iki elle birden de yapılabilir. binaenaleyh sünnet olan musafahayı her iki tarafın da sağ elle yapmasıdır. bu karşılaş­madan dolayı, yapılan musafaha böyle olduğu gibi, bey'at için yapılan musafahalarda da böyledir. hanefi ulemasıyla Şafiî ve hanbeli uleması­nın görüşü budur. nitekim hanefi fakihlerinden "İbn abidin (rahmetullahi aleyh) reddu'l-muhtar, isimli eserinde bu konuda şöyle demiştir:

 

"eğer (hacı adayı), kimseye eziyet vermeden (hacer-i esvedi) öpemezse yahut mutlak surette öpme imkânını bulamazsa, ellerini hacer-i esved'in üzerine koyar sonra onları öper. yahut bir elini hacer-i esvedin üzerine ko­yar; evlâ olan sağ elini koymaktır. Çünkü şerefli, işlerde sağ el kullanılır. Şu da var ki bahr-i amik'den nakledildiğine göre hacer-i esved allah'ın ye­minidir. kullarıyla onunla musafaha eder, musafaha sağ elle olur."

 

"yine sünnet olan musafahada el içleriyle birlikte, başparmak da kav-ranmalıdır. Çünkü başparmakta bir damar vardır ki kalplerde sevgiyi ye­şertir. hadiste böyle gelmiştir. bunu kuhistanî ve başkaları nakletmiştir."

 

"nitekim gümüşhanevi hazretleri de "musafahada sünnet olanın sağ elle yapılmasıdır. fitneden korkulduğu zaman, sakalı bitmemiş yakışıklı delikanlılarla musafaha etmek haram olduğu gibi, cüzzam gibi bulaşıcı hastalığa mübtelâ kimselerle musafaha etmek de mekruhtur."

 

eşşeyh abdullah b. süleyman ez-zebidi musafahayı sağ elle yapma­nın daha faziletli olduğunu söylediği gibi, Şeyh alkami, İmam-i nevevî, abdurrauf münavi, ali b. ahmed el-azizi, İbn raslan, abdul kadir gey-lânî gibi âlimler de bu görüşü savunmuşlardır.

 

görülüyor ki, sünnete uygun olan tek elle ve sağ elle yapılan musafahadır. tek elle yapılmasında allah'ın tekliğine işaret gibi manada bulunmalıdır. fakat hanefî ulemasından, eşref ali el-tehânevî musafahanin tek elle yapıldığını, ifâde ettiği zannedilen hadislerdeki el kelimesinin cins için olduğu ve dolayısıyle iki el ile ihtimali olduğu gerekçesinden ha­reket ederek, musafahanın kesinlikle iki elle yapılacağını söylemiş ve bu görüşünü çeşitli delillerle isbat etmiştir.

 

mevzumuzu teşkil eden bu hadisten (5211) numaralı hadis-i şerifte musafaha edilirken "el-hamdülillahi yağfirüllahü lenâ ve iekünı"diye-rek allah'a hamd ve istiğfarda bulunulacağı da ifâde edilmektedir. bu ha­diste yapılması istenen hamd ve istiğfar (5212) numaralı hadiste bulunan: "daha onlar bir birinden ayrılmadan önce, allah onları affeder" ifâ­desinin tecellisi için, istenmiş olabileceği gibi musafahanın, iki tarafın da gunahlarının affına vesile olabilecek derecede kemâle ermesi için de is­tenmiş olabilir.

 

Çünkü "iki mustüman karşılaşıp da bir diğerine selâm verince bunların allah'a en sevimli olanı arkadaşına karşı daha güleryüzlü olanıdır. bunlar bir de musafaha edince allah üzerlerine yüz rahmet indirir. bunun doksanı musafahaya ilk başlayan içindir. onu da Öbü­rü içindir."

 

 

sabah ve İkindi namazlarından sonra musafaha yapmak (caiz midiri)

 

İmam nevevî, "el-ezkâr" isimli eserinde musafaha konusunda şöyle diyor: "Şunu bil ki her karşılaşmada musafaha yapmak mustehabtir. hal­kın sabah ve ikindi namazlarından sonra âdet hâline getirdiği güzel musa­fahanın ise şeriatle ilgisi yoktur. ancak bunun zararı da yoktur. Çünkü prensip olarak musafaha sünnettir. ve halkın çoğu hallerde aşın giderek bunu kusurl'j halde yapmaları onu sünnet olmaktan çıkarmaz. Şeyh ve İmam ebu muhammed abdusselâm rahmetullah "el-kavaid"adh kita­bında şöyle demiştir.

 

bidadlar beş kısımdır:

 

1. vacib olan bidatlar

 

2. haram olan bidatlar,

 

3. mekruh olan bidatlar, .

 

4. mustehab olan bidatlar,

 

5. mubah olan bidatlar...

 

mubah olan bidatlardan birisi de sabah ve ikindi namazlarından sonra tokalaşmaktır."

 

hanefi ulemasından aliyyül kâri, imam nevevî (r.a.)'nin bu görüşüne itiraz ederek şöyle demiştir:

 

"İmam nevevî'nin bir nevi çelişki içinde bulunduğu aşikârdır. Çünkü halkın bazı vakitleri işledikleri sünnete bid'at denilemeyeceği gibi, halkın bu sünneti sabah ve ikindi namazlarından sonra mustehab ve meşru olma­yan şekliyle yapmalarına da sünnet denilemez. Çünkü meşru olan musa-fahanın zamanı ilk karşılaşma zamanıdır. bazan halk karşılaştıkları halde musafaha yapmadan uzun süre sohbet ve ilim müzakeresi yapıyorlar. sonra namazı kılınca musafaha ediyorlar. nerede sünnet, nerede bunların yaptıkları. onun için bizim hanefî ulemasından bazıları, İmam neve-vî'nin sözünü ettiği bidatin mekruh ve mezmum bidatlerden olduğunu açıkça ifade etmişlerdir."

 

bu mevzuda isabetli olan ahyyü'l-kari'nin görüşüdür. İmam nevevî hazretlerinin görüşü hatalıdır.

 

sabah ve ikindi namazlarından sonra yapılan musafahalar, mezmum bi­datlerden olduğu gibi bayram namazlarından sonra yapılan musafha ve ku­caklaşmalar da aynı şekilde çirkin bidatlerdendir. bu konuda İbn abidin şöyle diyor: "sadece namazlardan sonra musafahaya devam etmek, bazı cahillerin bunun sünnet olduğunu ve diğer zamanlarda yapılan musafaha-lardan daha faziletli olduğunu zannetmelerine yol açar. oysa seleften hiç­bir kimse bu vakitlerde musafaha etmemiştir. binaenaleyh namazdan sonra musafaha herhâlükârda mekruhtur ve rafızîlerin sünnetlerindendir."

 

hafız münzirî'nin açıklamasına göre 5211 numaralı hadisin senedinde ebu bele vardır. bu sebeble hadisin senedi muzdariptir. Çünkü onun kimliği ve güvenilirliği konusunda ileri sürülen çelişkili tesbitlerin birini diğerine tercih etmek mümkün değildir.