İslami Okul Okulların En Önemlisi
Nas Suresi - 114Nas - 1. Sayfa
NAS
SÜRESİ
Meal
Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla
1- (Ey Rasûlüm!) De ki: «İnsanların Rabbine sığınırım».
2- «İnsanların padişahına».
3- «İnsanların mabuduna».
4- «Sinsi vesveseler verenin şerrinden (sığınırım)»
5- «O ki insanların kalbine vesvese sokar».
6- «Gerek cinlerden ve gerekse insanlardan olsun».[1]
Dirayet Ve Rivayet Tefsiri
(1-6) «{Ey Rasûlüm!) De ki: İnsanların Rabbine...»Bu Ayetlerin Tefsiri
Mekke Dönemi'nde nazil olmuştur. 6 ayettir.
Bu sure Felâk Suresi'yle beraber el-Muavvizeteyn ismini almıştır. Ve yine aynı sureyle beraber «El-Mukaşkaşateyn (nifaktan insanı koruyan) ismini de almıştır.
Mekkî mi Medenî mi olduğu ile ilgili ihtilaf Felak Suresi'nin başında geçti. 6 ayet, 20 kelime, 79 harftir. Fakat 7 ayet olduğunu savunanlar da vardır.
Medenî olduğu hususundaki görüşler en sıhhatli olanıdır. (Ce-laleyn haşiyesi Cemel)
«Rabbinnas»öajı maksat, emirlerinin sahibi, ıslah eden şeyleri onlara vermek suretiyle onları terbiye edicileri demektir. Nas' in meliki, Rabbinnas'm atfı beyanıdır. Zemahşeri bu görüşü savunmaktadır. «İlahinnas» lâfzı da böyledir. İnsanların padişahı olan Allah sadece onları ıslah etmekle, onların emirlerini tedbir etmekle, korunmalarını, himayelerini idare etmekle değil, aksine mabudiyet yoluyla onların padişahıdır. O mabudiyet ve insanlarda diri, ölü, varlık, yokluk yönünden külli bir tasarrufa, tam bir kudrete yeltenen uluhiyetin üzerine tesis edilmiştir.
Allah bütün mevcudatın Rabbi olmasına rağmen, «De ki: Na-sm rabbine sığınıyorum» tabiri insanlığın şerefi içindir.
Allah her ne kadar bütün hadisatın Rabbi ise de, burada «nas» kelimesini iki noktadan zikretmektedir: 1 — İnsanlar başkası tarafından tazim edilirler, hatta tapılırlar. Böylece Cenab-ı Hak onları zikretmekle onların Rabbi olduğunu hatırlattı. Velev ki onlar tapılacak derecede tazim edilseler de. 2 — Cenab-ı Hak, «İnsanların şerrinden Allah'a sığın» emrini verdiği zaman şunu ilan ett:i Onların şerrinden koruyan benim. (Cemel)
«Eabbi'n-Nas» ifadesi, sadece mal sahibinin eli altındaki kölelerini terbiye etmesi kadar sathi bir mânâya gelmez. Bilakis Nas'ın Rabbi, onları kâmil bir tasarruf, kahredici bir saltanat yoluyla terbiye eder. Bu engin mânâ vurgulanmak istenmiştir.
Bu suredeki üç izafe (Rabbinnas, İlahinnas, Melikinnas) imanın bütün kaidelerini kapsamaktadır. Ve aynı zamanda Allah'ın esmaihüsnasmı da tazammun etmektedir. Çünkü «Rab» kelimesi cemal sıfatlarını, «Melik» sıfatı celal sıfatlarını, «İlah» kelimesi ise kemal ve celâl sıfatlarını toplamaktadır. Böylece bütün esmai hüşna buraya dahil olmuş oluyor. Bütün esmaihüsnanın mânâsını kapsadığından dolayı onlarla Allah'a sığınan bir kimse elbette korunacaktır. (Cemel)
«El-Vesvasi» den maksat şeytandır. Yani şeytanın şerrinden nasın Rabbine, nasın melikine nasın mabuduna sığınırım. «Vesvas» şeytanın kendisi olmayıp, onun sıfatı olduğuna göre bu ayette bir takdir vardır. Yani vesvas'm sahibinin şerrinden sığınırım! Vesvas, eğer o üstün (ves şeklinde) okunursa vesvese yapan kimsenin ismi olur. Eğer vusva şeklinde okunursa o vakit mastardır, vesvese mânâsına gelir. Tıpkı zilzal ve zelzal gibi. Vesvese, nefsin konuşmasıdır. Aynı zamanda bu kelime, avcının ve av köpeklerinin de nefes verip almasına ve su şişelerinin çıkardığı sese denilir.
Cemel; «mastar vasvas'ı isim olarak şeytana verilmiştir. Çünkü şeytan haddi zahnda vesvesenin ta kendisidir. Zira vesvese onun sanatı ve -meşguliyetidir» der.
El-Misbah'ta «Vesvas insanın kalbine hutur eden şerrin her çeşidine denir. İçinde hayr olmayan her huturata vesvese denilir» diye bildirilmektedir.
«El-Hannas», «El-Vesvas»m sıfatıdır. Mânâsı gizlemektir. Çünkü şeytan da çokça gizlenir. Zira Tekvir Suresi'nin 15. ayetinde «Hunnes'e yemin ederim», yani ortaya çıktıktan sonra gizlenen yıldızlara yemin ederim, buyurulmaktadır. Ayrıca şeytan, kul Allah'ı zikrettiği anda gizlenir ve geri çekilir. Nitekim Hadiste «Şey-. tan ademoğlunun kalbi üzerinde hassas bir şekilde durur. İnsan gaflete daldı mı hemen vesvese yapar. İnsan Allah'ı zikretti mi hemen geri çekilir» deniliyor.
Katade, «Hannas'tan maksat hortumu olan ve insanoğlunun göğsüne hortum salan şeytan demektir» diyor. însan gafil oldu mu vesvese yapar, Rabbini zikretti mi gizlenir.
tbn Abbas, «Kul Allah'ı zikrettiğinde şeytan onun kalbinden çıkar gider. Gafil oldu mu onun kalbini ağzına alır, ona birtakım şeyler söyler, temenniler ve istekler fısıldar» der.
ibrahim et-Teybi, «Vesvese insanoğlunda ilk abdest tarafından çıkar. Yani insan orada vesveseye girer» der.
Bazıları «Hannas dönücü demek olduğundan dolayı insan Allah'ın zikrinden gafil oldu mu şeytan dönüp geri gelir» diyor.
tbn Cübeyr, îbn Abbas'tan şöyle rivayet eder: «El-Vesvas'ıl-Hannas'tan maksat vesvese ile hidayetten dönen veya vesvese ile yakinden çıkan kimse demektir».
«İnsanların göğüslerine vesvese yapar» ifadesi ile ilgili olarak Mukatil der ki: «Şeytan bir domuz şeklindedir. Kan insanoğlunun neresinden çıkar ve girerse oralara girer ve çıkar. Allah onu insanoğluna musallat kılmıştır. İşte ayetin mânâsı budur».
Sahih hadiste Rasûl-ü Ekrem'den şöyle rivayet edilmektedir: «Şeytan Ademoğlu'nun neresine kan çıkıp giriyorsa (hangi damarına giriyorsa) oralara girer». Bu hadis Mukatil'in yorumunu desteklemektedir.
Şehr bin Havşab, Ebu Salebe el-Huşeni'den şöyle rivayet ediyor: «Cenab'i Hak'tan bana şeytanı ve insanoğlunun içindeki yerini göstermesini istedim ve gördüm. Şeytanın iki eli insanoğlunun ellerindedir, ayakları ayaklarındadır. Onun azaları insanoğlunun bedenindedir. Ancak onun köpek hortumu gibi bir hortumu var-dır. Kişi Allah't zikrettiği zaman gizlenir ve geri çekilir. Zikirden vazgeçtiği zaman kişinin kalbini hortumuna alır».
Bu rivayetten anlaşılır ki, insanoğlunun her azasında, şeytanın bir şubesi vardır. Yine bunlardan anlaşılıyor ki zikir onun (şeytan) için tokmaklar gibidir. İnsanların kalplerinde vesvese yapan Hannas cinlerden ve insanlardandır. Celaleyn «Bu, vesvese yapan şeytanın cin ve ins olduğunun açıklaması ve beyanıdır» diyor. Tıpkı Cenab-ı Hak'kın başka bir ayette «İnsan ve cin şeytanları» dediği gibi. Veya «Min el-Cinneti» tabiri vesvese yapan şeytanın açıklamasıdır. «En-Nasi» lafzı ise «el-vesvas»ın üzerine atıftır. Yani de ki: «Ben insanların Rabbine, insanların padişahına, insanların mabuduna sığınırım. O sinsi vesvesednin ve insanların şerrinden, o sinsi vesveseci, insanların göğüslerine fısıldar ki o cinler-dendim.
Ayetin mânâsı eğer «En-Nasi» kelimesi «El-Vesvasi» kelimesi üzerine atfedilirse böyledir. Eğer atfedilmezse mealde yer aldığı gibidir.
Yani «Ennasi», «El-Vesvasi» üzerine atfedilirse şer kelimesi onun üzerine de getirilir. Yani halkın göğüslerinde vesvese yapan hannas ve vesvas'ın şerrinden ve aynı zamanda insanın şerrinden, Rabbinnas, ilahinnas, melikinnas olan Allah'a sığınırım.
«Cinnet» kelimesi cinni'nin çoğuludur, «/tıs» kelimesinin çoğulu «insi» geldiği gibi. Sonundaki «ha» harfi cemaat tenisi içindir. Cinler, kapalı olduklarından görünmez olduklarından dolayı «cin» insanlar da apaçık oldukları için «insan» ismini almıştır.
Hasan Basri, «Onlar iki şeytandır. Cin şeytanı insanların göğsünde vesvese yapar. İnsan şeytanı ise, alenen insana gelir, şi-fahen vesvesesini yapar» diyor.
Katade, «Cinlerden şeytanlar vardır. İnsanlardan da şeytanlar vardır. O halde hem insanların hem de cinlerin şeytanlarından Allah'a sığın» diyor.
Ebu Zer'den rivayet edildiğine göre bir kişiye «Sen insanların şeytanlarının şerrinden Allah'a sığındın mı?» diye sordu. O kişi, «İnsanlardan da şeytan var mıdır?» dedi.
Ebu Zer: «Vardır; çünkü Cenab-ı Hak En'am Suresi'nin 112. ayetinde şunları söylüyor: «Böylece biz her peygamber için insan ve cin şeytanlarından düşmanlar kıldık».
Bir kavme göre bu surenin en son kelimesi olan «Ennas» kelimesi yine «cin» mânâsını ifade eder. Çünkü Cenab-ı Hak Cin Suresi'nin altıncı ayetinde nas kelimesini cin mânâsında kullanmıştır: «Doğrusu insanlardan (yani cinlerden) bazı erkekler cinlerden bazı erkeklere sığınırlardı da onların kibir ve azgınlıklarını artırırlardı».
İşte bu yoruma binaen «En-Nas» kelimesi «cinneti» kelimesi üzerine, atfolunur. Lâfızlar değişik olduklarından dolayı tekrar edilmeleri caiz olmuş olur. Rasûl-ü Ekrem'den şu hadis sabit olmuştur: «Kesinlikle Allah'u Teâlâ ümmetinin içindeki hadisattan dolayı ümmetimi cezaya çarptırmaz, onlar o vesveselerle amel etmedikçe veya onu konuşmadıkça» (Müslim). [2]
Bir Mu'cize
«En-Nas Suresi'nin harfleri mükerrerler atılırsa 22'dir. Fatiha Suresi'nin harfleri de yirmiikidir. Bu sayıf bir görüşe göre Kur'an'. m indiği seneler adedidir. Fakat meşhur odur ki Kur'an 23 senede inmiştir. Bu işaret gibi şöyle bir işaret daha vardır: Surenin ilk harfi «Ba» harfidir. Son harfi de «sin» harfidir. Sanki «bess» (yeter) denilmiştir. Bu işaret eder ki Kur'an, Kur'an olmayan her şeyden insanı müstağni kılar ve «Kitapta hiçbir şey yoktur ki tesbit etmedik» ayetine işaret eder. Allah hakikati daha İyi bilir.
Böylece' Kur'an'ın «Hulasat'ut-Tefasir» adlı tefsiri sona ermiş oluyor. Cenab-ı Hak sehv, gaflet ve bilgisizlikten dolayı işlemiş olduğumuz suçlarımızı affeylesin. Kitabından ve Ra-sûl'ü Ekrem'in sünneti sahihinden Cenab-ı Hak bizi ayırmasın. Bütün ehli imana Cenab-ı Hak fırsat versin ve kâfirleri mağlûp etsin! (Amin) [3]
Ben de şâirin dediği gibi
«Tamam oldu kitabım el-hamdulillâh» eğer bir sehiv eyledim estağfirullâh» diyorum.
NAS SURESİ'NİN VE BÜYÜK KUR'AN TEFSİRİ'NİN SONU