299- HATANIN CEZAİ SORUMLULU⁄A TESİRİ: - Cilt 2 - 299. Sayfa

299- HATANIN CEZAİ SORUMLULU⁄A TESİRİ:

Hata; bir fiilin, failinin iradesinin dışında vukubulmasıdır. Hataen işlenen suçlarda fail suçu kendi kastı ve iradesiyle işlememiştir. Aksine fiil onun iradesi dışında vukubulmuştur. Bazı hallerde de suçlu  muayyen bir fiil kateder ki o fiil suç değildir. Ama normal olan bu fiilden suçlunun kastı olmnadan suç olan bir fiil neşet eder. İşte normal olan bu fiilden neşet etmiş bulunan suç kasıtsız olarak işlenmiş suçdur. İsterse suçlu normal fiili kastetmiş bulunsun. O kasıtlı suç işlemiş değildir. Çünkü kastettiği fiil yasak olmayan bir fiildir ve suçlama konusu değildir. Oruçlu birisinin abdes alırken boğazına su kaçırması veya bir kuşu avlamak için ok atıp isabet ettirmek gibi. Oruçlu suyu ağızına mazmaza yapmak için vermiştir. Yoksa boğazına akıtmayı kastememşitir. Binaenalayh suçlunun kastı mübah bir fiildir. Ama kastetiği bu mübah fiilden mübah olmayan ve kastetmediği bir fiil neşet etmiştir ki, bu, suçlunun iradesi dışı vuku bulmuştur. Avcı da aslında kuş avlamayı murad etmiştir, herhangi bir insanı vurmayı değil. Dolayıs ile avcının kastı mübah bir fildir. Ama avcının kastettiği bu mübah fiilden kastetmediği mübah olmayan bir fiil doğmuştur ki, bu da insana isabet ettirmesidir. Kastedilen mahal kuştur, kastedilmeyen mahal ise insandır.

Hataen de olsa; şariin yasaklamış olduğu bir fiili işleyen kimse, kasıtlı gibi cezai sorumluluğa haizdir. Ama her ikisinin sorumluluk sebepleri farklıdır. Kasıtlı olarak suç işleyen kişinin sorumluluk sebebi şariin buyruğuna aykırı hareket etme, yasakladığı şeyi yapma, emrettiği şeyi terketmedir. Hataen suç işleyenin sorumlulğunun sebebi ise, yine şariin emrine karşı çıkmaktır. Ama karşı çıkış kasıtlı değil, bir eksiklik, ihtiyatsızlık ve tedbirsizlikten doğmaktadır³²⁷.

(327) Usul’ül-fıkıh, Hıdri, S: 131.