Fikih - 27 Oluyefaydaverenameller - Fikhussunne

 ÖLÜYE FAYDA VEREN AMELLER

ittifak edilen bir konudur ki hayatta iken yapmış olduğu iyi ameller sebebiyle, ölü fayda görür. Çünkü Müslim, Nesâî, Tirmizî, Ebû Dâvûd ve îbn Mâcc'nin Ebû Hürcyre (r.a.)'dcn rivayet ettiklerine göre; Nebî aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: "Ademoğlu öldüğü zaman üç şey müstesna ameli kesilir: Devam eden sadaka, kendisinden istifade olunan itim ve kendisi için dua eden salih bir evlat."lbn Mâce'nin Ebû Hüreyre (r.a.)'den rivayet ettiğine göre; Ncbî aîeyhisselâm şöyle demiştir: "Mümine; öldükten sonra ameli ve iyilikleri, öğrettiği ve yaydığı ilmi, veya geride bıraktığı salih çocuğu, veya varis bıraktığı mushaf, veya yaptığı mescid, veya yolcular için yaptığı ev, veya açmış olduğu pınar, veya sıhhatinde ve hayatında malından çıkarıp verdiği sadaka fayda verir." Müslim'in Cerîr bin Abdullah (r.a.)'dan rivayet ettiğine göre; Nebî aleyhisselâm: "Her kim islam'da iyi bir yol açarsa; onun için açtığı yolun mükâfatı ve ücretleri noksanlaş madan kendinden sonra onunla amel edenlerin de mükâfatı vardır, iler kim islâm'da kötü bir yol açarsa; günahı ona yüklenir ve kendinden sonra amel edenlerin günahı da, onların günahlarından bir şey eksilmeden ona yüklenir." Başkasının yapacağı iyi amellerle faydalanmaya gelince, bunların açıklaması aşağıdadır:

3.24.1. Ölü tçin Duâ ve istiğfar Etmek

Rasülüllah sallallahu aleyhi ve selİcm'in şu hadisi, daha önce geçmiştir: "Ölüye namaz kıldığınız zaman, onun için ihlaslı dua yapın." Yine Rasülüllah sallallahu aleyhi ve sellem'in "Allahım, dirimizi ve ölümüzü bağışla," şeklinde dua ettiği duyulmuştur. Önceki ve sonraki müminler, ölüler için duâ ederek, onlar için rahmet ve mağfiret dilemeye yadırgamadan devam etmişlerdir.

3.24.2. Sadaka Vermek

Ncvevî; "İster oğlu, ister başkası tarafından olsun, verilecek sadakanın sevabının, Ölüye ulaşacağına dair icma olduğunu" nakletmiştir. Çünkü Müslim, Ahmed ve diğerlerinin Ebû Hüreyre (r.a.)'den rivayet ettiklerine
göre; bir adam Nebî aleyhisselam'a "Babam Öldü, vasiyet etmeden geride mal bıraktı. Onun için sadaka versem günahlarına keffaret olur mu?" diye sordu. Nebî aleyhisselam "evet" dedi. Hasan Basrî'nin Sa'd bin Ubâde (r.a.)'den rivayetine göre; İbn Ubâde'nin annesi öldüğünde; "Ya Rasûlallah, annem öldü. Onun için sadaka verebilir miyim?" diye sorunca; Rasülallah sallallahu aleyhi ve sellem "Evet" dedi. "Hangi sadaka daha efdaldir?" dedim. "Su vermek/' buyurdu. Hasan Basrî; "işle şu Medine'deki Sa'd oğullarının su hayratıdır," demiştir. (Hadisi Ahmcd, Nesaî ve diğerleri rivayet etmiştir.) Sadakayı kabristanda vermek meşru olmadığı gibi cenazeyle beraber vermek de mekruhtur.

3.24.3. Ölü îçin Oruç Tutmak

Buharı ve Müslim'in İbn Abbas (r.a.)'dan rivayet ettiklerine göre; İbn Abbas (r.a.) demiştir ki: "Bir adam Nebî aleyhisselam'a gelerek: "Ya Rasûlüllah, annem öldü; bir ay oruç borcu var, onu ödeyebilir miyim?" diye sordu. Nebî aleyhisselam; "Annenin borcu olsaydı, onu öder miydin?" dedi. Adam; "evet," cevabını verdi. Nebî aleyhisseiam: "Öyleyse, Allah'ın hakkı ödenmeye daha lâyıktır," buyurdu.

3.24.4. Ölü için Haccetmek

Buharî'nin İbn Abbas (r.a.)'dan rivayet ettiğine göre; Cüheyne kabilesinden bir kadın Nebî aleyhisselam'a gelerek: "Annem haccetmeyi adadı. Fakat hac edemeden öldü. Onun yerine hac edebilir miyim?" diye sorunca; Nebî aleyhisselam şöyle buyurdu: "Onun yerine haccet. Eğer annenin borcu olsaydı, onu öderdin, değil mi?" Kadın; "öderdim," dedi. Nebî aleyhisselam; "Öyleyse, Allah'ın hakkı ödenmeye daha lâyıktır," buyurdu.

3.24.5. Ölü için Namaz Kılmak

Darekutnî'nin rivayetine göre, bir adam; "Yâ Rasûlallah, benim bir babam var. Hayatta iken ona iyilik yapıyorum. Öldükten sonra ona nasıl iyilik yapabilirim?" diye sordu. Nebî aleyhisselam; "öldükten sonra kendi namazınla beraber onlar için namaz kılman, orucunla beraber onlar için oruç tutman iyiliktendir," buyurdu.

3.24.6. Kur'ân Okumak

Ehli sünnetten cumhur ulemânın görüşü budur. Nevevî; "Şafı'î mezhebinden meşhur görüşe göre, Kur'ân okumak ölüye ulaşmaz," demiştir.
Ahmcd bin Hanbel ve Şafiî'nin arkadaşlarından bir cemaat ulaşacağı görüşündedir. Muhtar olan görüşe göre; Kur'ân okuyan, bitirdikten sonra, "Allahım, okuduğum Kur'ân'ın sevabını falancaya ulaştır" der. îbn Kudâme'ye ait Muğnî kitabında şöyle geçmektedir: "Ahmcd bin Hanbel demiştir ki; "Hakkında delil olduğundan, ölü için yapılan her amel ölüye ulaşır. Yine müslümanlar, her asırda toplanıp Kur'ân okuyor ve yadırganmadan Ölülerine hediye ediyorlar. Böylece icmâ hasıl olmuş olmaktadır."
Kur'ân okumanın sevabının, ölüye ulaştığını söyleyenler; okumasında Ücret almamayı şart koşmuşlardır. Eğer okuyan, okuduğuna ücret alırsa; hem verene, hem alana haram olup okuduğundan dolayı sevab alamaz. Çünkü Ahmcd, Tabcrânî ve Bcyhakî'nin Abdurrahman Şibl'dcn rivayet ettiğine göre; Nebi aleyhisselam şöyle buyurmuştur: "Kur'ân okuyunuz, onunla amel ediniz, Kur'ân'ı İhmal etmeyiniz. Kur'ân okuma karşılığında ücret alıp yemeyiniz. Çokfazla okuyarak da bıkacak hale geltneyiniz."
İbn Kayyım şöyle demiştir: "İbadet iki kısımdır. Malî ve bedenî. Sari', sadakanın sevabının ölüye ulaşmasının, diğer mali ibadetlerin ulaşmasından daha kolay olacağına dikkat çekmiştir. Yine orucun sevabının Ölüye ulaşmasının, diğer bedenî ibadetlerin ulaşmasından daha tesirli olacağına dikkat çekilmiştir. Yine Sâri', malî ve bedenî ibadet olan hacem sevabının ölüye ulaşacağını haber vermiştir. Bu üç çeşit ibadetin sevabının ölüye ulaşacağı delille sabit olmuştur."

3.24.7. Niyyetin Şart Olması

Ölü için yapılacak işe niyet etmek gerekir. îbn Akîl şöyle demiştir: "Namaz kılmak, oruç tutmak, Kur'ân okumak ve onları hediye etmek gibi yapılacak tâaıin sevabı müslüman ölüye bağışlanırsa, ona ulaşır. Yaptığı tâati hediye ederken, önce niyet etmek ve niyyetin tâate yakın olması şartıyla ona fayda verir." Bu görüşü İbn Kayyım tercih etmiştir.

3.24.8. ölü îçin Verilen Hediyenin En Faziletlisi

İbn Kayyım şöyle demiştir "Efdal olan ölenlerin ruhları için en faydalı olanı yapmaktır. Ölü adına köle azâd etmek, Ölü adına sadaka vermek, oruçtan daha cfdâldir. Sadakanın en efdâli ise, sadaka verilenin ihtiyacına uygun düşen ile, sürekli ve devamlı olandır. Nebî aleyhisselam'm; "Sadakanın en iyisi su dağıtmaktır," sözü bu anlamı ifade eder. Bu söz, suyun az olup susuzların çok olduğu bir yer hakkında söylenmiştir. Yoksa nehirlerin bulunduğu bir yerde su dağıtmak, ihtiyaç zamanında yemek yedirmekten daha efdal değildir. Yine ölü için duâ ve istiğfar yapmak ta
böyledir. Ancak duâ yapanın, sadakatle ve samimiyetle niyaz ederek duâ yapması gerekir. Cenaze namaz] kılmak, kabri başında ölüye duâ etmek gibi uygun yerlerde yapılacak duâ, sadakadan daha efdâldir. Özetle, ölü için verilen hediyenin en faziletlisi; köle azad etmek, sadaka vermek, ölü için istiğfar ve duâ etmek ve ölü adına haccetmektir."

3.24.9. Yapılan Amellerin Sevabını Rasülüllah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e Hediye Etmek

İbn Kayyım şöyle demiştir: "Denildiğine göre; sonraki alimlerden, sevabı Rasûlüllah'a hediye etmeyi müstehab sayanlar olduğu gibi, bid'at sayanlar da vardır. Sahabe böyle yapmamıştır. Nebi aleyhisselam'a, ümmetinin yaptığı her hayırlı işin sevabı, o ameli yapanın sevabı eksilmeden verilir. Çünkü o, ümmetini her hayra sevketmiş, onlara yol göstermiş ve hayra çağırmıştır. Hidayete çağırana, o hidayete uyanların sevabı, kendi sevaplarından bir şey eksilmeden verilir. Ümmct-i Muhammed, her hidayet ve ilme Nebi aleyhisselam vasıtasıyla nail olmuştur. Onun için, uyanların sevabının bir misli ister hediye elsin, ister etmesin, ona verilir.