CİNAYETLER BAHSİ 2

CİNAYETLER BAHSİ

(Adam öldürme -bilerek öldürme, bilerek öldürmeye benzeyen öldürme, yanlışlıkla öldürme, yanlışlıkla öldürmenin hükmünde olan öldürme ve ölüme sebebiyet verme olmak üzere- beş çeşittir.) Bu çe­şitlendirmeden gaye, değişik hükümlerin taallûk ettiği öldürme çe­şitlerini açıklamaktır. (Bilerek Öldürme: Silâh veya silâh gibi ağaç ve benzeri şeylerden yapılmış kesici bir âlet ile bile bile vurup öldürmektir.) Zira bilerek öldürme, kasden öldürmek demektir. Kasden öldürmek de ancak kas-den öldürmeyi gösteren delilden anlaşılır. Delil de, adamın vurulma­sında öldürücü âletin kullanımıdır. (Bilerek adam öldüren kimse, hem günah işlemiş olur.) Zira Cenâb-ı Hak (Celle ve Celâllahü)«Kim ki bir mü'mini bile bile öldü­rürse onun cezası cehennemdir...» ([1]) buyurmuştur. Bilerek adam öldürenin günah işlediğine dâir ayrıca bir çok hadisler ([2]) de bulunduğu gibi, bu konuda bütün tslâm toplumu icma etmiştir. (Bu kim­seye ayrıca kısas da lâzım gelir.) Zira Cenâb-ı Hak (Azze ve Celle) :

«Öldürülenler hakkında size kı­sas farz kılındı» ([3]) buyurmuştur. Çünkü âyette geçen «öldürü­lenler» deyimi her ne kadar mutlak ise de, ondan «Bile bile Öldürü­lenler mânâsı muraddır. Zira Peygamber Efendimiz (Sallallahü Aley­hi ve. Sellem) :«Bilerek öldürme, kısası gerektirir» ([4]) buyurmuştur. öte yandan cinayet, kasdilikle tam cinayet olur. Zecri tedbirin hikmeti de kasdilikten doğar. Ve hayata son verme cezası da, ancak bilerek öldürmede meşru' görülmektedir. (Ancak öldürülenin akra­bası kısastan vazgeçer veya müsalaha yaparlarsa kısas gerçekleşti-rilmez.) Çünkü katili kısastan af etme hakkı akrabanındır. Sonra kı-Sasin kendisi vaciptir, öldürülenin velisi, kısas yerine -katilin rızâsı olmaksızın- diyet alamaz. Imam-ı Şafiî' nin bir görüşü de budur. Yalnız «Katilin nzâsı olmadan da ölünün velisi diyeti alabilir» diyor. Çünkü diyet canı kurtarma aracıdır. Dolayısı ile rızâsı olmasa bile diyetin alın­ması caizdir. Diğer bir görüşü de şöyledir: Vacip olan, kısas ve di­yetten biridir. Veli, ikisinden hangisini ta'yin ederse edebilir. Çünkü kula, hak, zararını gidermek için tanınmıştı ve her iki hakta da az Çok zararın telâfisi vardır. Onun için ölünün velisi, seçimde serbest­tir. Bizim delilimiz, geçirdiğimiz âyet ve hadîslerdir. Ayrıca mal, ca­nın dengi olmadığı için mâli cezada misilleme yoktur. Kısasta ise, bu vasıf mevcut olduğu gibi, ondaki zecri tedbirin alınmasında insanlar için maslahat vardır. Böylece katlin gereği ancak kısastır. Yanlışlıkla öldürme, ise, heder olmaması için diyet lâzım gelir. Kaldı ki, velinin diyet aldıktan sonra da, katili öldürmekten vazgeçtiği kesinlikle bili­nemediği için, mal can kurtarma aracı sayılamaz.

Bize göre bilerek adam öldürmede kefaret yoktur. î m a m - ı Ş â f i I ' ye göre ise, bilerek öldürmede de kefaret lâzım gelir. İmam-ı Şafiî: «Çünkü bilerek adam öldürmede kefaret ver­meye ihtiyâç, yanlışlıkla adam öldürmedeki ihtiyâçtan daha fazladır. Bunun için, bilerek adam öldürmede kefaret lâzım gelmesi evleviyetle gerekir- demiştir. Biz diyoruz ki: Bilerek adam öldürme halis bir büyük günahtır. Kefarette ise ibâdet vasfı bulunduğu için böyle bir günâh ile bağda­şamaz. Kaldı ki kefaret, miktarı belirtilmiş olan şeylerdendir. Miktarı belirtilmiş bir şeyin ise, şeriatta küçük bir günahı silmek için vaz'edil-miş olması büyük bir günahı da silmek icüi vaz'edilmiş olmasını ge­rektirmez. Bu öldürmenin hükümlerinden biri de, öldüreni öldürdüğü kim­senin mirasından mahrum bırakmasıdır. Zira Peygamber Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) :

 «Hiç bir öldürene miras yoktur» ([5]) buyurmuştur. (Bilerek Öldürmeye benzeyen öldürme de -İmam Ebû Hanİfe'ye göre- kişinin silâh ve silâh hükmünde olmayan herhangi bir şeyle birini bilerek vurup öldürmesidir.) îki imam ise : «Kişi büyük bir taş veya sopa ile vurduğu zaman, bilerek öldürmedir. Bilerek öldürmeye benziyen öldürme ise  kişinin çoğunlukla öldürücü olmayan bir şey­le bilerek vuruşudur. Çünkü bu öldürmede, çoğunlukla öldürücü ol­mayan küçük bir âlet kullanıldığı için, bilerek öldürmelik vasfı azdır. Zira böyle bir âletle vurmakla -terbiye veya korkutmak gibi- öl­dürmekten başka bir şey amaçlanır. Bunun için bu, bilerek öldürme­ye benziyen öldürmedir. Kılıç gibi sırf öldürmek için kullanılan bir âletin kullanımında ise bilerek öldürmelik vasfı tam olduğu için, kı­sası gerektiren bilerek öldürmedir- demişlerdir, ki 1 m a m - ı S â-f i i de buna kaildir, imam Ebû Hanife'nin dayanağı, Peygamber Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'in:«Şunu bilin ki bilerek Öldürmeye benzeyen öldürmeyle öldürülen kimse, değnek ve sopa ile Öldürülen kimsedir, ki bunda yüz deve lâ­zım gelir- ([6]) hadisidir, öte yandan bu gibi âletler öldürmek için yapılmadıkları gibi, öldürmek için kullanılmazlar da. Zira bunlarla, öldürülmesi istenen kimsenin alnına vurmak her zaman mümkün olmaz. Oysa bunlarla kişi, çoğunlukla ancak alnına vurulduğu zaman ölür. Bunun için bunlarla öldürmek, bilerek Öldürmeye benzeyen öl­dürmedir.(Bu tip öldürmenin gereği, her iki görüşe göre hem günah.) Çün­kü katildir ve fail kasden vurmuştur. (Hem kefaret,) zira yanlışlığa benzer bir eylemdir. (Hem de akile'ye lâzım gelen ağır diyettir.) Bu

konuda asıl şudur: Daha başlangıçta öldürme ile vacip olan her di­yet, yâni daha sonra müsalaha ve başka yollarla söz konusu olma­yan diyetler, yanlışlıkla Öldürme kıyas edilerek akile'ye yüklenir. Ve bu diyetin üç sene zarfında ödenmesi gereklidir. Zira H z. Ömer (Radıyallâhü anh) bu şekilde hükmetmiştir ([7]). Allah (Azze ve Celle) izin verirse biz ağır diyeti sonradan anlatacağız. (Bu öldürmeyle de kişi mirastan mahrum olur.) Zira mirastan mahrumiyet öldürmenin cezasıdır. Şüphe de öldüreni ancak kısastan kurtarır, miras mahrumiyetinden kurtarmaz. î m a m Mâlik her ne kadar: -Bilerek öldürmeye benzeyen öldürme nedir bilmiyo­rum. Benim bildiğim şudur ki: öldürme -bilerek öldürme ve yan­lışlıkla öldürme olmak üzere- iki çeşittir demiş ise de, yukarıda ge­tirdiğimiz hadis ona karşı bir delildir. (Yanlışlıkla öldürme de ikiye ayrılır: 1. Kasıtta yanılmaktır. Ör­neğin î kişinin gördüğü karartıyı av sanarak ona atış ettikten sonra karartının insan çıkması, yâ da harbi kâfir zannile atış edip öldür­düğü kimsenin müslüman çıkması gibi. 2. Fiilde yanılmaktır. Örne­ğin : Kişinin belli bir hedefe attığı ok veya kurşunun bir insana değmesi gibi. Bu tip öldürmeyle de Öldürene kefaret ve akileye diyet lâ­zım gelir.) Zira Cenâb-ı Hak (Celle Celâllahü) :«Bir mü'mini yanlışlıkla öldürenin, bir mü'min köleyi azat etmesi ve öldürülenin ailesine verilecek bir diyet ödemesi gerekir.» ([8]) buyur­muştur. Açıkladığımız üzere bu diyet, üç sene zarfında akilece veri­lecektir. (Ancak günah,) her iki durumda da (yoktur.) Ulema, gü­nahtan gaye öldürme günahı diye söylemişler. Ancak katil, kişisel ha­reketinden dolayı günahtan arınmaz. Çünkü azimeti terk etmiş ve atış ânında isabet ettirmek için olanca çaba sarf etmiştir. Nitekim kefa­retin meşru' kılınması bu mânâyı akla getirir. (Ve mirastan mahrum bırakılır.) Çünkü eyleminde günah vardır. Dolayısı ile mirastan mah­rumiyetin söz konusu olması sahih olur. Fakat eğer vücudunun bir yerine bilerek vurulurken darbenin başka bir yere değmesi netice­sinde adam ölüverirse kısas lâzım gelir. Zira ölüm, vücudun bir kıs­mına bilerek vurma ile meydana gelmiştir. Vücudun her tarafı ise aynıdır.

(Yanlışlıkla öldürme hükmündeki öldürmeler için de, uykuda olan bir kimsenin yuvarlanıp bir diğer kimsenin üstüne düşmesiyle diğer kimsenin ölmesi. Örnek gösterilebilir. Şeriatta bu tür öldürme­nin hükmü de yanlışlıkla öldürmenin hükmü gibidir. Ölüme sebebi­yet vermeye gelince : Buna da başkasının mülkünde kuyu kazan ve­ya taş koyan kimse örnek olabilir. Bunun hükmü de, bir kimsenin ku­yuya düşüp, ya da taşa takılıp ölmesi hâlinde, kuyuyu kazan veya taşı koyanın akilesine diyet lâzım gelmesidir.) Çünkü onun eylemi so­nucunda ölüm meydana gelmiş ve o da -başkasının mülkünde kuyu kazdığı için- bu eyleminde mütecavizdir. (Fakat bunda kefaret yok­tur ve ona miras mahrumiyeti taalluk etmez.) îmam-ı Şafii: «ölüme sebebiyet verme de, her hususta yanlışlıkla öldürmenin hükmündedir. Çünkü şeriat, ölüme sebebiyet verene de diyeti vacip kılmakla onu bilfiil Öldürenin hükmünde gör­müştür- demiştir. Biz diyoruz ki: Bu kimsede gerçek öldürme vasfı bulunmadığı için ona hiç bir şey lâzım gelmemesi gerekir. Ancak akan kan heder olmasın diye ona diyet lâzım gelir. Kefaretin gerekmesiyle mirastan mahrumiyet ise günah işlemenin cezasıdırlar. Bu kimse ise, her ne kadar başkasının mülkünde kuyu kazmakla günah işlemiş oluyorsa da, adamın ölümünde -derler ki- onun bir günahı yoktur.

(öldürmede bile bileye benzeyen her cinayet, yaralamada bile bile işlenmiş cinayet sayılır.) Çünkü her âlet öldürücü olmadığı için öldürmede âletlerin hükmü değişir. Yaralamada ise âletler arasında fark yoktur.[9]