İcare = Kiraya Verme - Fıkıh - 039Icare - 14. Sayfa

İCARE = KİRAYA VERME

 

127 Kira; menfaatlann satışından ibarettir ve o, kıyasa aykın ola­rak insanların ihtiyacı yüzünden meşru olmuştur[17].

128 -Kirada menfaatlarm ve ücretin belli olması şarttır.

129 - Alış-verişte bedel olmaya elverişli olan mallar kira ücreti ol­maya da elverişlidir.

130 -Kira şartlarla fasid olur.

131 -(Alış-verişte olduğu gibi) kirada da 1) Görme Muhayyerliği, 2) Muhayyerlik şartı, 3) Ayıp muhayyerliği, olmak üzere üç muhayyerlik vardır.

132 - Kiradan da karşılıklı vaz geçilebilir ve fesh edilebilir.

133 -Menfaatlar; belli bir müddet araziyi ekmek ve yine belli bir müddet evde oturmak gibi müddet tayin etmekle yahut elbisesinin bo­yanacağını ve dikileceğini belirtmekle ve hayvan kiralarken taşınacak yükü veya binilecek mesafeyi belli etmekle bilinir. Menfaatlar işaretle de tayin edilir: "Şu gıda maddelerini taşımak için" gibi.

134 -Bir ev yahut dükkân kiralıyan kimsenin orada oturma hakkı olduğu gibi istediğini de oturtmaya hakkı vardır ve dükkânda da diledi­ği işi yapmak hakkına sahiptir. Ancak (eğer baştan söylenmemişse) de­mircilik, değirmencilik ve çamaşır temizleyiciliği gibi işler kira akdinde

, dahil sayılmazlar.

135 -Ziraat için kiralanan bir araziye, ekilecek şeyin beyan edilme­si, yahut dilenen şeyin ekileceğinin bildirilmesi şarttır. Binmek için hayvan, giymek için elbise kiralanırken kimin binip giyeceği de belirtil­melidir. Şu kadar var ki, birisi elbiseyi giydiği veya hayvana bindiği za­man bu belli olmuş olur.

136 -Bina yapmak yahut ağaç dikmek için bir yer kiralıyan, müd­detin bitiminde o yeri aldığı gibi boş teslim etmesi borcudur. Yonca = (mer'a) da (uzun müddet arazide kalması bakımından) ağaç gibi işlem görür.

137 -Arazi, binayı yıkmakla, ağaçları sökmekle kıymetinden düşe­cek olursa mal sahibi bunların yıkılmış ve sökülmüş durumdaki kıymet­lerini kiracıya borçlanır ve onları mülkiyetine geçirir. Arazi, bunların şökülmesiyle kıymetinden bir şey kaybetmiyecekse sahibi dilerse kira­cıya kıymetlerini ödeyip mülkiyetine geçirir. Bu, kiracının rızası ile mal sahibinin olur. Yahut kiracı ile arazi sahibinin karşılıklı rızaları ile; ara­zi birinin, bina da diğerinin olur.

138 -Hayvan kiralıyan ona yükliyeceği yükü meselâ "şu kadar öl­çek buğday" diye belli ederse; onun gibisini veya arpa gibi daha hafifini yüklemeğe hakkı vardır. Tuz gibi daha ağır şeyi yükliyemez. Kira mu­kavelesinde belirtilen miktardan fazlasını yükleyip hayvan ölürse; hay­vanı, o fazlalığa isabet eden kıymeti ile tazmin eder[18]

Miktarı belirtilen pamuğu yüklemek için kiralanan hayvana ayru ağırlıkta demir (hayvanın tek bir yerine ağırlık yapacağından) yüklene­mez.

139 -Binmek için hayvan kiralıyan, arkasına başka birisini bindi­rip hayvanın ölümüne sebep olsa hayvanın yarı kıymetini öder.

Hayvana vurarak ölümüne sebep olan onun tüm kıymetini Öder (SM).  

                                                                -

İşçi Çeşitleri ve Hükümleri:

 

140 - Ecîr = (işçi)

1) Müşterek olur: Çamaşırcı ve boyacı gibi. Müşterek olan işçi ken­disinden istenen işi yapmadıkça ücreti hak edemez. Kendisine bırakı­lan mal da emanet hükmünde olur. (Kendi kusur ve ameli sebebiyle ol­madıkça telef olmaları yüzünden kıymetlerini ödemez). Ancak, kendi ameli yüzünden bu mallar telef olursa onların kıymetlerini öder: Çama­şırı ufalarken yırtmak, hamalın ayağının kayması, bağlarken ipi kopar­mak vs. gibi. Ancak gemiyi seyr ettirirken gemideki boğulan adamın ya­hut hayvanı yedeğinde veya önünde götürürken üzerinden düşüp ölen adamın diyetini vermez.

141 -Adet olan yerin dışına çıkmadıkça baytar ve kan alıcı üzerine de tazmin gerekmez.

142 –

 2) İşçi, özel olur.

Bir hizmeti görmek ye koyun otlatmak için bir aylığına ücretle ça­lıştırılan kimseler gibi. Özel işçi, iş yapmasa bile kendisini teslim et­mekle ücrete hak kazanır.

143 -Özel işçi, elinde telef olan malları tazmin etmediği gibi kasit olmadan kendi ameli ile telef olan malları da tazmin etmez.

Ücretle köle çalıştıran mukavelede şart koşulmadı ise onunla yol­culuğa çıkamaz.

 

Ücrete Hak Kazanmak:

 

144 -Kiralanan maldan menfaat sağlanınca ve istenen iş yapılınca mal sahibi veya işçi ücrete hak kazanırlar.

145 -Kira mukavelesinde, ücretin peşin verilmesi şart koşulunca ücretin peşin verilmesi gerekir. Peşin şartı olmadan peşin verilmişse yi­ne ücrete hak kazanılmış olur.

146 -Kiralanan mal teslim alınınca, (belirtilen müddet zarfında) ondan faydalanılın asa bile yine kira ücretini vermek gerekir.

147 -Kiracıdan mal gasp edilince kira ücreti düşer.

148 -Ev sahibi, her günün ve deveci her merhalenin ücretini iste­mek hakkına sahiptir.

149-Ekmeğin tamam olması fırından çıkarılmasıdır. Yemeğin piş­mesinin tamamlanması da tabaklara konulması ile olur[19] Kerpiç yapımıda onun ayakta durması (SM) ile tamamlanır.

150 -Boyacı, terzi, çamaşırcı gibi işlerinin tesirleri işledikleri mal­larda görülen kimseler, ücretlerini alıncaya kadar o malları hapsedebi­lirler. Onların alıkoydukları bu mallar zayi olursa kıymetlerini ödeme­leri de lâzım gelmez (SM). Fakat kendilerine ücretleri de verilmez.

işlerinin eseri görülmiyenler, ücretlerini alıncaya kadar o eşyaları yanlarında alakoymaya hakları yoktur. Hamallar ve cenaze yıkayanlar gibi-

151 -Sanatkâr, kendisinin yapması şart koşulan bir işi başkasına

yaptıramaz.

152 -Mal sahibinin kiracıya "bu dükkânda attarlık yapacaksan ay­lığı bir dirhem, demircilik yapacaksan aylık iki dirhemdir" demesi caiz­dir (SM). Kiracı bu ikisinden hangisini yaparsa ona göre kira ücreti lâzım gelir.

 

Kiranın Fasid Olması ile Gereken Durum:

 

153 -Kira fasid olduğu zaman (kira mukavelesinde belirtilen ücret değil de) emsal ücret vermek gerekir. Bu ücret ecr-i müsemma = (akit yapılırken tayin edilen ücret)'dan fazla olamaz.

154 -Kaç aylık olduğu söylenmeden "her aylığı şu kadar liraya" ol­mak üzere bir ev kiraya verilse bu, bir ay için sahih, diğer aylar için ise, fasid olur. Ancak belirli aylar zikrederse caiz olur. Bu durumda bir ay ta­mamlanınca taraflardan her birinin kiraya son vermeğe hakları olur. Fakat kiracı ikinci aydan bir müddet evde oturursa o ay için de kira ge­çerli olur. Böylece her ayın ilk gününde oturmak, akdi, o ay için sahih kı­lar.

155 -Bir kimsenin ona yük yükleyip Mekke'ye götürmesi için deve kiralaması caizdir. Bu kimse, yükün miktarında âdete göre hareket eder. Devesini, gıda maddesinin yüklenmesi için kiraya veren bu yiye­ceklerden yerse yediklerinin bedelini öder.

156 -Belli bir ücret karşılığında süt anası kiralamak caizdir. Bu süt anasının yedirilmesi ve giyiminin de akde dahil edilmesi caiz olur (SM). Süt anası kiralıyan, kocasının bu ailesi ile cinsî münasebette bu­lunmasına engel olamaz.

157 -a) Fıkıh ve Kur'an öğretmek, imamlık yapmak, ezan okumak ve hac etmek gibi bir takım farz olan ibadetleri yapmaya karşılık ücret vermek caiz değildir. Sonradan gelen fıkıhcı arkadaşlarımızın bir kısmı "zamanımızda, imamlık yapması ve Kur'an öğretmesi için ücretle biri­nin tutulması caizdir" derler. Fetva da buna göre verilmiştir.

b) Günâh olan işleri yapması için ücretle birini tutmak caiz olmaz:

Şarkıcılık, ölü arkasından sayıp dökmek vb. şeyler gibi.

158 - Döl yapsın diye kiralanan teke için ücret almak helâl deği­ldir[20]

159 - Hamamcının ve kan alan kimsenin ücret alması helâldir.

160 -Yiyecek maddesini yüklemek için ondan bir ölçek karşılığında hayvan kiralamakla akit fasid olur.

161 -Terziye, boy palto dikmesini söylediğini iddia edene karşı, ter­zi de "yelek yapmamı istedin" derse söz elbise sahibinindir ve kendisine yemin verilir. Yemin ederse terzi kumaşın kıymetini öder.

162 -Elbise sahibi, terziye, ücretsiz diktiğini söyler, terzi de ücret karşılığında diktiğini iddia eder ve bu anlaşmazlıkları elbise dikilme­den önce olursa evvelâ elbise sahibi, sonra da terzi olmak üzere her ikisi de yeminleşirler. Elbise dikildikten sonra anlaşmazlık başlamışsa söz elbise yaptıranındır.

163 -Ev harap olduğu, arazinin ve değirmenin suyu kesildiği za­man kira akdi fesh olur.

164 - Taraflardan biri, kira akdini kendisi için yapınca öldüğü za­man akit fesh olur. Akdi başkası adına yaptıysa (vasî, velî, vakfin kayyu-mu ve vekîl gibi), ölümü ile akit fesh olmaz.

 

Kirayı Fesh Eden Özürler:

 

165 -Özür sebebi ile kira akdi fesh olur. Şöyle ki: Ticaret yapmak için dükkân kiralıyan iflâs ederse, yahut bir malını kiraya verenin üze­rine borç lâzım gelip başka da malı bulunmasa kira akdi fesh olur.

166 -Yolculuk için bir hayvan kiraladıktan sonra gitmeğe lüzum kalmazsa yine kira akdi fesh olur. Fakat mal sahibinin bir işi çıkarsa bu özür sayılmaz.