YERDE BULUNAN ÇOCUKLAR BAHSİ 2

YERDE BULUNAN ÇOCUKLAR BAHSİ

Yerde bulunan çocukları kaldırmak müstahaptır. Çünkü onu kal­dırmada hayatını korumak gibi bir yarar vardır. Hele eğer çocuğu yerde bulan kimse, onu kaldırmadığı takdirde Öleceğinden kaygı du yuyorsa o zaman, onu kaldırması vâcib olur. (Yerde bulunan çocuğun hür olduğuna hükmolunur.) Zira in-sanoğîunda asıl, hürriyet olduğu gibi ülkemiz de hürlerin ülkesidir. Hem de hüküm çoğunluğa göredir, insanların çoğu ise hürdürler.

(Yerde bulunan çocuğun beslenme masrafı Beytülmal'a aittir.) Zira Hz. Ömer ile Hz. Ali' den böyle rivayet olundu­ğu gibi, yerde bulunan çocuk ne malı ve ne de çalışma gücü olma­dığı için. ne malı ve ne de onu besliyecek bir yakını bulunmayan bir kötürüm durumundadır. Bu durumda olan kötürümün beslenmesi ise Beytülmal'a aittir. Bunun için beslenmesi de Beytülmal'a âit ol­ması gerekir. Zira kâr, dâima zararın karşılığıdır. Bunun içindir ki yerde bulunan çocuk zararlı bir iş yaptığı zaman ceremesi Beytül­mal'a aittir. Fakat eğer onu bulan kimse kendiliğinden onu besler­se -velîsi olmadığı için- ona bağışta bulunmuş olur. Ancak eğer hâkimin emri ile yaparsa -hâkimde genel velayet yetkisi bulundu­ğu için- o zaman, yaptığı masrafı Beytülmal'dan istiyebilir. (Eğer yerde bulunan çocuğu birisi kaldınrsa, bir başkası çocu­ğu ondan alamaz.) Çünkü çocuğu kendisi yerden kaldırdığı için ko­ruma hakkı Önce onundur. (Ancak eğer bir kimse çocuğun kendi oğlu olduğunu iddia ederse o zaman söz onun sözüdür.) Bunun mânâsı şudur ki: Eğer çocuğu yerden kaldıran kimse çocuğun kendi oğlu olduğunu söylemezse, öyledir. Bu da bir istihsalidir. Kıyâsa gö­re ise sözünün dinlenmemesi gerekir. Çünkü dinlememiz halinde, ço­cuğu yerden kaldıran kimsenin hakkını ibtâl etmiş oluruz. İstihsa-nm dayanağı da şudur ki: bu kimse, çocuğa yaran bulunan bir şe­yi ikrar eder. Zira onun bu ikrarıyla çocuğun soyu belli olur. Soyu­nun belli olması ise kendisi için şereftir. Nasıl ki belli olmaması da kendisi için lekedir. Sonra, kimisi: «bu kimsenin ikrarı ancak ken­disi hakkında dinlenir. Onunla, çocuğu yerden kaldıran kimsenin hak­kı bozulamaz», kimisi de: «onunla, çocuğu yerden kaldıran kimse­nin hakkı bozulur- demiştir.

Eğer çocuğu yerden, kaldıran kimse bizzat, çocuğun kendi oğlu olduğunu iddia ederse, kimisi  «iddiası hem kıyasen, hem istihsânen geçerlidir» demiş ise de, en doğrusu şudur ki kıyâsa göre geçerli de­ğil, istihsânen geçerlidir. (Eğer iki kişiden her biri, çocuğun kendi oğlu olduğunu iddia ederken birisi, çocuğun vücudunda bulunan bir alâmeti de söylerse çocuk ona verilir.) Çünkü söylediği alâmet onu doğruladığı için za­hir ona şahitlik etmektedir. Eğer ikisi de herhangi bir alâmeti gös-termezlerse, o zaman davada eşit oldukları için çocuk ikisinindir. Ancak eğer birinin davası diğerininkinden önce olursa o zaman ço­cuk ona verilir. Çünkü o, davayı açarken onunla davâlaşan bir baş­kası yoktu. Meğer ki diğeri şahit göstersin, o zaman çocuk onun hak­kı olur.

(Eğer yerde bulunan çocuk müslümanların oturduğu bir kent veya köyde bulunduğu halde, İslâm himâyesi altındaki bir gayrimüs­lim onun kendi oğlu olduğunu iddia ederse, bu dava ile çocuğun sa­bit olmakla beraber müslüman olduğuna hükmedilir.) Bu bir istin-sandır. Çünkü gayrimüslimin bu davası iki şeyi tazammun eder. Bi­ri çocuğun soyunun sabit olmasıdır ki bu, çocuk için İyidir. Biri de çocuğun gayrimüslim olmasıdır. Bu ise çocuk için zarardır. Bunun için, çocuğa kâr olan şey hakkında kabul olunur da, zarar olan şey hakkında kabul olunmaz. (İslâm himâyesi altında bulunan gayrimüslimlerin oturduğu bir kent veya köyde, ya da bir havra veya kilisede bulunan çocuk ise gayrimüslimdir.) Bu da eğer çocuğu bu yerlerin birinde bulan kim­se gayrimüslim ise böyledir. Eğer çocuğu bulan kimse müslüman ise, bunun hakkında iki rivayet vardır: «Yerde bulunan çocuk bahsi»nde-ki rivayete göre çocuğun bulunduğu yere bakılır. Bazı nüshalarda

«davalar bahsi»ndeki rivayete göre de çocuğu bulan kimseye bakı­lır. Çünkü çocuk onun elinde olduğu için o, daha kuvvetlidir. Nite­kim ana babanın tebeiyj eti de ülkenin tebeiyyetinden daha üstün­dür. Bunun içindir ki eğer çocuk ile birlikte ana babasından biri esir alınmışsa çocuk gayrimüslim sayılır. Bu rivayet de tbn-i S e m -m a e ' nin İmam Muhammed' den olan rivayetidir. Bazı nüshalarda da -çocuğun menfaati için müslümanlığa bakılır. Yâni eğer çocuğu bulan kimse müslüman ise, onun gayrimüslimlerin otur­duğu bir yerde bile bulmuş ise veyahut eğer onu bulan kimse müs­lüman olmasa bile, eğer onu müslümanların oturduğu bir yerde bul­muş ise çocuk müslümandır» diye kaydedilmektedir.

(Eğer çocuğu yerde bulan kimse çocuğun kendi kölesi olduğu­nu iddia ederse kabul olunmaz.) Çünkü çocuk zahiren hürdür. An­cak eğer kölesi olduğuna dâir şahit getirirse o zaman kabul olunur.

(Eğer bir köle yerde bulunan çocuğun kendi oğlu olduğunu id­dia ederse, çocuğun onun oğlu olduğu sabit olur.) Çünkü çocuk için soyunun sabit olmasında menfaat vardır. (Fakat çocuk hürdür.) Zi­ra çocuğun babası köle de olsa, eğer annesi hür ise çocuk hürdür. Bunun için, zahir olan hürriyet şüphe ile bozulamaz.

(Yerde bulunan çocuğun kendi oğlu olduğunu iddia etmede hür, köleden ve müslüman da gayrimüslimden önceliklidir.) Zira hür ile köleden, hürrün ve müslüman ile gayrimüslimden de müslümamn davasını kabul etmek çocuk için daha kârlıdır. (Eğer yerde bulunan çocuğun üzerinde aynca bir mal da bulu­nursa, mal çocuğundur.) Zira zevahir, çocuğun üzerinde olan malın çocuğun olduğunu gösterir. Şayet bulunan mal çocuğun üzerinde ol­mayıp çocuğun bindirildiği hayvanm üzerinde de olsa -aynı sebe­be binâen- yine çocuğundur. Sonra, bu mal başıboş olduğu için onu bulan kimse, hâkimin izniyle çocuğa harcar. Zira hâkim böyle olan malları harcamaya yetkilidir. Kimisi: «Hâkim izin vermese de -bu mal zahiren çocuğun olduğu için- onu bulan kimse çocuğa harca­yabilir» demiştir. [Çocuğu bulan kimse onu beslemek ve) yiyecek ve giyecek gibi (ona gerekli olan şeyleri satın almak yetkisine sahip olur.) Zira bu gibi şeyleri satın almak çocuğu beslemek faslındandır. (Fakat ço­cuğu evlendirmesi caiz değildir.) Çünkü bulduğu çocuğun velisi de­ğildir. (Bulduğu çocuğun malında tasarruf yetkisine de) annesine kıyâsen (sahip değildir.) Zira malda tasarruf yetkisine sahip olmak, malı nemaîandırmak içindir. Bu da güçlü ve sağlam bir yargıya ve eksiksiz bir sevgi ve şefkata muhtaçtır. Çocuğu yerde bulan kimse ile çocuğun annesinden herbiri ise, bu iki vasıftan biri kendisinde yoktur.

(Çocuğu yerde bulan kimse çocuğa yapılan bağışlan kabul ede-bilir.î Zira çocuk için bağış menfaatten başka bir şey değildir. Bu­nun içindir ki çocuğun kendisi de -eğer anlayacak çağda olursa- kendisine yapılan bağışlan kabul edebilir. (Çocuğu yerde bulan kimse onu okutmaya ve ona sanat öğret­meye de yetkilidir.) Çünkü çocuğu okutmak ve ona sanat öğretmek onu yetiştirip yararlı bir insan ferdi haline getirmek olduğu için ge­rekli bir tedbirdir. (Çocuğu yerde bulan kimse onu ücretle çalıştırabilir.) Ben diyo­rum ki: bu, K u d u r i' nin muhtasarındaki rivayetidir. El-Cami-üs Sağir'de ise «çocuğu yerde bulan kimse onu ücretle çalıştıramaz» diye geçmektedir, ki en doğrusu da budur. Zira bu kimse, çocuğun amcası gibi onun vücut menfaatlarına mâlik değildir. Anne ise amca gibi olmayıp -Allah (Azze ve Celie) izin verirse ileride söyliyece-ğimiz üzere- çocuğunu bedenen de çalıştırabilir. Birinci görüşün delili de şudur ki t ücretle dahi olsa, çocuğu çalıştırmak onu yetiş-tirip iş sahibi kılmak için bir yoldur.[1]