5. BÖLÜM

HÜKÜM ÇIKARMA YOLLARI

TURUK-U İSTİNBAT EL-AHKAM (HÜKÜM ÇIKARMA YOLLARI)

Bundan önceki bölümlerde hakimiyet, şer'i deliller, ahkam-ı şer'iyye ve hükümlerin muhatapları izah edilmeye çalışılmıştır. Bu bölümde İse, dini hü­kümlerin iki ana kaynağı olan Kur'an ve sünnetten hüküm çıkarırken, göz önünde bulundurulması gereken bir kısım "dil kurallarından" ve "şer'i kaide­lerden" bahsedilecektir.

Dil Kuralları:

Bilindiği gibi, Kur'an-ı Kerim ve Sünneti Seniyye arapçadır. Arapçanın, ke­lime ve cümlelerinden mana çıkarmak için kendisine has bir kısım kuralla­rı, usul ve metodlan vardır. Bu usul ve kurallar, lügat alimleri tarafından ta­rama yoluyla lesbit edilmiş ve belirgin hale getirilmiştir. Kur'an ve Sünnetin manalarını, doğru olarak anlamak ve onlardan sıhhatli bir şekilde hükümler çıkarabilmek İçin, elbetteki bu dilin kurallarını, usul ve uslübünü çok İyi bil­mek gerekmektedir.

Şer'i Kaideler:

Diğer yandan fıkıh usulü alimleri, şer'i nasları, hükümleri, bunlarla irtibat­lı olan İlletleri, hükümlerin üzerine kuruldukları temelleri ve gerçekleştirmek istedikleri gaye ve maksatları iyice eledikten soma, bir kısım şer'i kurallar tesbit etmişlerdir.

Bu şer'i kuralları bilmek, nasların manalarını anlamaya ve hükümleri be­lirlemeye yardımcı olmaktadır.

Ayrıca naslar, birbirleriyle çelişir veya birden çok manaya gelecek olur­sa, bu seri kurallara başvurularak delillerin hangisinin tercih edileceği, ma­nalardan hangisinin alınması gerektiği öğrenilmiş olur.

İşte bu nedenledir ki, dini naslardan serî hükümleri çıkarırken, fıkıh usulü alimlerinin tesbit ettikleri genel seri kuralları bilmek gerekmektedir. Böy­lece sıhhatli bir şekilde hüküm çıkarılsın ve seri şerifin yüce gayesi gerçek­leşmiş olsun.