İSLAM HUKUK İLMİNİN ESASLARI (USULÜ’L-FIKH)

SUNUŞ

Ötedenberi insanlığın hukuk ve hukuk kuralları üzerinde zihin yormasına karşılık, hukuku ilk defa bir "ilim" olarak ele alma şerefinin müslüman bilginlere ait olduğu hususuna, değerli araştırmacı Prof.Dr. Muhammed Hamidullah'm birçok konferans ve yayınında ısrarla işaret ettiği bilinmektedir. Gerçekten, hukuk felsefesi ve hukuk metodolojisinin pek çok meselesini kendisine konu edinerek dünya hukuk literatürü içinde orijinal bir tür olarak yerini alan "usûlü'l-fıkıh", İslâm ilimleri arasında da çok seçkin bir mevkiye sahiptir.[1]Değişik ülkelerin üniversitelerinde İslâm hukuku öğretimi görevini üstlenmiş değerli ilim adamı Prof. Dr. Zekiyüddîn Şa 'ban 'm, dil, üslûp ve metod açısından klâsik fıkıh usulü eserlerinin taşıdığı zorlukları dikkate aîarak, fıkıh usulünün konularını ana hatlarıyla, kolay bir üslûpla ve bol örnekle tanıtmayı hedefleyen elinizdeki eserini türkçeye kazandırmayı faydalı bulduk. ilk bakışta dikkatimizi çeken bazı yerlerde hatırlatıcı notlar koymakla beraber, prensip olarak eseri olduğu gibi dilimize aktarmaya çalıştık; örnekleme veya değerlendirmelerde katılmadığımız her nokta için kayıt koymadık. Esasen, orijnaî bir ilmî disiplin olan fıkıh usulünün günümüzde bilinen ilmî disiplinlerden birinin adı ile eşitlenerek tanıtılması onun mahiyetini tam olarak yansılamayacağı için, biz kitaba ' 'İslâm Hukuk İlminin Esasları (Usûlü 1-fıkıh)'' başlığını koymayı tercih ettik.[2] Kitabın öğretici Özelliği de dikkate alınarak, tercümede, ayetlerin, kavli Sünnetlerin, terimlerinin ve kurallarının arapça asıllarına da yer verilmiş, gerekli görülen yerlerde tekrardan kaçınılmamıştır.Kitapta geçen âyetlerin Kur'ân-ı Kerîm'deki yerleri ile hadislerin kaynakları az sayıdaki istisnalar bir yana- tarafımızdan tesbit edilip gösterilmiştir. Kütüb-i Sitte, Sünen-i Dârimî, İmam Mâlikin Muvatta'i ve Ahmed b. HanbeVin Müsned'i ile Zeylâ'î'nin Nasbu'r-râye li ehâdîsi'l-hidâye (Mısır. 1973, 3. baskı) isimli eserine yapılan atıflar C 'mütercim'' kaydı olmaksızın) tarafımızdan konmuştur. Diğer kaynaklara yapılan atıflar ise ("mütercim" kaydı bulunmayanlarda) yazara aittir.Diğer âmillerin yamsıra, mana ile hadis rivayeti ve nakli hususunda bilginlerin -genel olarak- toleranslı bir tavır takınmış olmalarından ötürü, fıkıh ve fıkıh usulü eserlerindeki bir çok hadis, lâfız ve ibare bakımından hadis kitaplanndakilerden farklılıklar taşımaktadır. İşte tercümede, yazarın verdiği hadis metinlerinde değişiklik yapma yönüne gidilmediği için ve. -yukarıda belirtilen ihtiyaca binaen- kavlî Sünnetlerin arapça asılları da verildiğinden, hadis kaynaklarına atıfta bulunulurken lâfız farklılıklarına dair sık sık not koyma ihtiyacı ile karşılaşılmıştır.Bazı terimleri dipnotlarda kısaca açıklamamazm yamsıra, kitabın sonuna bir de okuyucuya yardımcı olmak üzere küçük sözlük eklemiş bulunuyoruz. Şu kadar var ki, kitapta geçen terimlerin büyük çoğunluğu kitabın asıl konularını oluşturduğu için, sona eklenen sözlüğe, sadece metinde ve dipnotlarda özel olarak açıklanmayan terim ve kelimeler alınmıştır. Zira okuyucu, diğer terim ve kelimeler için indektsen faydalanabilecektir.Bu mütevazı çalışmamızın, konu ile ilgilenenlere faydalı olmasını Yüce Allah'tan dileriz.[3]