Fikih - 16. Sayfa - Ilmihalhilmidonduren

VI- Bü­yük ve­ya Kü­çük Ab­des­ti Boz­duk­tan Son­ra

   Te­miz­len­me

   A - İstincâ ve İstibrâ:

Kan, me­ni, si­dik, dış­kı gi­bi şey­le­rin çık­tık­la­rı ma­hal­le­ri te­miz­le­me­ye “istincâ” de­nir. Bu te­miz­le­me, baş­ka­la­rı­nın ya­nın­da av­ret yer­le­ri­ni aç­mak­sı­zın su ile ola­bi­le­ce­ği gi­bi, sahrâda kü­çük taş­lar­la da ya­pı­la­bi­lir. Ön­ce taş­la, son­ra da su ile ya­pıl­ma­sı da­ha iyi­dir. Fa­kat, ke­mik, kö­mür, hav­yan te­ze­ği, bez, pa­muk ve­ya kâğıtla istincâ mek­ruh­tur. An­cak su ile ta­ha­ret­len­dik­ten son­ra, bez ve­ya tu­va­let ka­ğı­dı ile ku­ru­lan­mak, Ku­ba hal­kı­nın Kur’an-ı Ke­rim’de övü­len te­miz­li­ği­ne ben­zer.30 Hz. Pey­gam­ber on­la­ra na­sıl te­miz­len­dik­le­ri­ni sor­muş on­lar; “su ve taş kul­la­na­rak” ce­va­bı­nı ver­miş­ler­dir.31

İstincâ ma­hal­li­ni aşıp, na­ma­zın sıh­ha­ti­ne ma­ni ola­cak mik­tar­da­ki bir ne­ca­se­ti te­miz­le­mek farz olur.

Kü­çük ab­dest boz­duk­tan son­ra­ki te­miz­li­ğe “istibrâ” de­nir. İstibrâ: Yü­rü­me, ök­sür­me ya da sol ya­nı­na uzan­ma ve­ya ayak­la­rı ha­re­ket et­tir­me, kı­mıl­da­ma vb. şe­kil­de ya­pı­lır. Si­dik ta­ma­miy­le ke­sil­di­ği­ne ka­na­at gel­dik­ten son­ra te­miz­lik ya­pıl­ma­lı­dır. Çün­kü si­dik yaş­lı­ğı­nın bu­lun­ma­sı, si­di­ğin dam­la­ma­sı gi­bi ab­des­tin sıh­ha­ti­ne en­gel olur.

Ta­ha­ret­len­me­de te­miz­li­ğe faz­la dik­kat edi­lip, si­dik vb. ne­ca­se­tin ese­ri­nin bı­rı­kal­ma­ma­sı­na “istinkâ” de­nir. Ab­dest bo­zup, suy­la te­miz­len­dik­ten son­ra, bir bez­le ku­ru­lan­mak ve böy­le­ce te­miz­lik­te kul­la­nıl­mış olan su­yu azalt­ma­ğa ça­lış­mak ge­re­kir.

İstibrânın de­li­li şu ha­dis­tir: İbn Ab­bas (r.a) şöy­le de­miş­tir: “Rasûlullah (s.a.s) iki kab­rin ya­nın­dan geç­ti ve şöy­le bu­yur­du: On­la­ra azap edi­li­yor; bü­yük bir şey­den de azap edil­mi­yor­lar. Bi­ri­si kü­çük ab­dest boz­duk­tan son­ra istibrâ et­mi­yor­du, di­ğe­ri de ko­ğu­cu­luk ya­pı­yor­du.”32

   B - Tu­va­let Ada­bı:

Bü­yük ve­ya kü­çük ab­dest bo­zan kim­se için şun­lar men­dup­tur:

1) Üze­rin­de Al­lah’ın ve­ya Hz. Mu­ham­med’in is­mi ya­zı­lı bir şey­le tu­va­le­te gir­me­me­li­dir. Enes (r.a) şöy­le de­miş­tir: “Hz.Pey­gam­ber tu­va­le­te gir­di­ğin­de, yü­zü­ğü­nü çı­ka­rır­dı.”33 Çün­kü O’nun yü­zü­ğün­de “Mu­ham­me­dun Rasûlullah” ya­zı­sı var­dı. An­cak böy­le bir ya­zı giz­le­nir ve­ya düş­me­sin­den kor­ku­lur­sa sa­kın­ca kal­kar.

2) Tu­va­le­te gir­me­den ön­ce Hz. Pey­gam­ber’in oku­du­ğu şu du­a­yı oku­mak:

(Al­lah’ım, pis­lik­ten ve pis şey­ler­den sa­na sı­ğı­nı­rım.)” Bun­dan son­ra sol ayak­la gi­rip sağ ayak­la çık­mak. Eve gir­me, çık­ma gi­bi te­miz iş­ler­de ise sağ ayak­la gi­ri­lir ve sağ ayak­la çı­kı­lır. Tu­va­let­ten çı­kın­ca:

 (Mağ­fi­re­ti­ni di­le­rim. Ezi­yet­le­ri ben­den yok eden ve ba­na âfiyet ve­ren Al­lah’a hamd ol­sun.)” du­a­sı oku­nur.

3) Tu­va­let­te Kur’an okun­maz, ko­nu­şul­maz, selâm ve­ri­lin­ce selâm alın­maz.

4) Açık ara­zi­de göz­den uzak­laş­ma­lı ve­ya bir şey­le ör­tün­me­li­dir.

5) Açık ve­ya ka­pa­lı yer­de, ab­dest bo­zar­ken ön ve­ya ar­ka­sı­nı kıb­le­ye dön­mek tahrîmen mek­ruh­tur. Hz. Pey­gam­ber şöy­le bu­yur­muş­tur: “Tu­va­le­te çık­tı­ğı­nız­da kü­çük ve­ya bü­yük ab­dest boz­mak için kıb­le­ye ön ve ar­ka­nı­zı dön­me­yin, do­ğu­ya ve­ya ba­tı­ya dö­nün.”34 Hanefîler dı­şın­da­ki ço­ğun­luk fa­kih­ler, ka­pa­lı tu­va­let­ler­de bu ke­ra­ha­tin bu­lun­ma­dı­ğı­nı söy­ler­ler. Da­yan­dık­la­rı de­lil, Hz. Câbir’in nak­let­ti­ği bir ha­dis­tir.35

6) Ha­şe­ra­tın ya­şa­dı­ğı de­lik­le­re, yol, göl­ge­lik, ağaç al­tı gi­bi in­san­la­rın geç­ti­ği, din­len­mek için otur­du­ğu yer­le­re ab­dest boz­mak­tan sa­kın­ma­lı­dır. Hz. Pey­gam­ber; “Üç lânet ye­rin­den sa­kı­nın: Su kay­nak­la­rı, yol or­ta­sı ve göl­ge. Bu­ra­lar­da ab­dest boz­ma­yın.”36 bu­yu­rur­du.

7) Dur­gun ve­ya akar su­da ab­dest boz­ma­ma­lı, bir özür bu­lun­ma­dık­ça ayak­ta ab­dest boz­mak­tan sa­kın­ma­lı­dır. Bü­tün bun­lar mek­ruh­tur.

8) Ab­dest boz­duk­tan son­ra te­miz­lik sol eli ile ya­pıl­ma­lı ve tu­va­let­ten çı­kın­ca el­ler sa­bun ve ben­ze­ri te­miz­le­yi­ci bir şey­le yı­kan­ma­lı­dır.37