Fikih - 64. Sayfa - Ilmihalhilmidonduren

>IV- HAC­CIN FARZ OL­MA­SI­NIN ŞART­LA­RI

Bir kim­se­ye hac et­me­nin farz ol­ma­sı için şu şart­la­rın bu­lun­ma­sı ge­re­kir.

1. Müs­lü­man Ol­mak : Gayr -i müs­lim­ler hac ile yü­küm­lü de­ğil­dir­ler. Bu yüz­den bir gay­ri müs­lim her­han­gi bir ve­si­ley­le hac et­tik­ten son­ra İslâm'a gir­se, di­ğer şart­la­rı da bu­lu­nun­ca ye­ni­den hac yap­ma­sı ge­re­kir. Yi­ne bu­nun gi­bi, bir müs­lü­man hac et­tik­ten son­ra ir­ti­dat edip da­ha son­ra tev­be ede­rek İslâm'a dön­se, di­ğer şart­lar bu­lu­nun­ca, onun da ye­ni­den hac et­me­si ge­re­kir.

2. Er­gin ve Akıl­lı Ol­mak : Ço­cuk­lar ve akıl has­ta­la­rı hac­la yü­küm­lü de­ğil­dir­ler. Çün­kü bun­lar şer'î hü­küm­ler­le yü­küm­lü tu­tul­ma­mış­lar­dır. Akıl has­ta­sı­nın ya­pa­ca­ğı hac ve­ya um­re, ibâdet eh­li­ye­ti bu­lun­ma­dı­ğı için sa­hih ola­maz. Bu iki­si hac yap­sa, son­ra ço­cuk bûluğ ça­ğı­na ulaş­sa, akıl has­ta­sı iyi­leş­se, bun­la­ra hac farz olur. Ço­cu­ğun bûluğdan ön­ce yap­tı­ğı hac nâfile sa­yı­lır. Ha­dis­te şöy­le bu­yu­ru­lur : “Üç ki­şi­den ka­lem kal­dı­rıl­mış­tır: Uya­nın­ca­ya ka­dar uyu­yan­dan, genç­lik ça­ğı­na gi­rin­ce­ye ka­dar ço­cuk­tan, şi­fa bu­lun­ca­ya ka­dar akıl has­ta­sın­dan” 30 An­cak akıl has­ta­lı­ğı, ba­yıl­ma, sar­hoş­luk ve uy­ku, ih­ram em­ri­ni or­ta­dan kal­dır­maz. 31

3. Hür Ol­mak : Kö­le, esir ve mahkûma hac farz de­ğil­dir. Çün­kü hac, sü­re­si uzun, bel­li bir yol­cu­lu­ğu ge­rek­li kı­lan ve yol­cu­lu­ğa güç ye­ti­ril­me­si şart kı­lı­nan bir ibâdettir. Hür­ri­yet­ten yok­sun olan kim­se­nin bu­nu ifa et­me­si müm­kün ol­maz.

4. Va­kit : Ara­fat'ta vak­fe ve ziyâret tavâfı için be­lir­li va­kit­le­re ye­tiş­me­dik­çe hac farz ol­maz. Şu âyetler hac­cın va­kit­li bir ibâdet ol­du­ğu­nu gös­te­rir : “Sa­na ye­ni do­ğan ay­la­rı ( hi­lal­le­ri ) so­rar­lar. De ki : ‘ O, in­san­la­rın fay­da­sı için va­kit öl­çü­le­ri­dir.”32 "Hac ay­la­rı bi­li­nen ay­lar­dır"33 Hanefî ve Hanbelîlere gö­re, hac ay­la­rı; Şevvâl, Zilkâde ve Zil­hic­ce'nin ilk on gü­nü­dür. Bu­na Abâdile adıy­la anı­lan İbn Mes'ud, İbn Abbâs, İbn Ömer ve İb­nü'z - Zü­beyr den nak­le­di­len  “En bü­yük hac ( hacc-ı ek­ber) gü­nü, Kur­ban bay­ra­mı gün­le­ri­dir.” 34 ha­di­si de­lil ola­rak gös­te­ri­lir.

Bu sü­re­nin dı­şın­da­ki va­kit­ler, farz hac için ih­ra­ma gir­me­ye ve hac­cın rü­kün­le­ri­ni ifâya el­ve­riş­li de­ğil­dir. An­cak hac ni­ye­tiy­le ih­ra­ma, bu ay­lar­dan ön­ce gi­ril­se, ih­ram ge­çer­li ve ya­pı­la­cak hac sa­hih olur.  De­li­li ; “Hac ve um­re­yi Al­lah için ta­mam­la­yı­nız” 35 âyetidir. Bu du­rum­da hac ay­la­rı gir­me­dik­çe hac fi­il­le­rin­den bir­şey yap­mak câiz ol­maz. Hanefîlere gö­re ihrâm bir şart olup, bu­nun öne alın­ma­sı, ab­des­tin na­maz vak­tin­den öne alın­ma­sı gi­bi­dir. Çün­kü ihrâm, hac ya­pa­cak ki­şi­nin ken­di­si­ne ba­zı şey­le­ri ya­sak­la­ma­sı ve ba­zı şey­le­ri de ge­rek­li kıl­ma­sı­dır. Yi­ne bu, ihrâmı, Mikât'tan ön­ce baş­lat­mak gi­bi olur. Bu­nun­la bir­lik­te hac ay­la­rın­dan ön­ce ihrâma gir­mek mekrûh olur.

Mâlikilere gö­re, hac ay­la­rı tam üç ay­dır. İh­ra­mın vak­ti, Şev­val'in ba­şın­dan, ya­ni Ra­ma­zan bay­ra­mı­nın ilk ge­ce­sin­den iti­ba­ren baş­lar, Kur­ban bay­ra­mı sa­ba­hı şa­fak sö­kün­ce­ye ka­dar de­vam eder. Bir kim­se bay­ram sa­ba­hı şa­fak sök­mez­den ön­ce bir an, ih­ram­lı ola­rak Ara­fat'ta dur­sa hac­ca ye­tiş­miş olur. Ge­ri­de zi­ya­ret ta­va­fı ve sa'y gi­bi ibâdetler ka­lır. 36

5. Hac­cı ifâya gü­cü­nün yet­me­si  ( istitâa ) . Bu; be­den, mal ve­ya yol em­ni­ye­ti ile il­gi­li ola­bi­lir. Ayet­te, “Ora­ya git­me­ye gü­cü ye­ten her­ke­se, Al­lah için, Kâbe'yi zi­ya­ret edip hac­cet­mek farz­dır. 37 bu­yu­ru­lur. Ayet­te­ki “hac­ca yol bu­la­bi­len, hac­ca git­me­ye gü­cü ye­ten” ifa­de­si, Hanefîlere gö­re “bedenî, mâlî is­ti­ta­at ve em­ni­yet” un­sur­la­rı­nı kap­sa­mı­na alır. Bun­lar hac­cın eda­sı­nın şart­la­rı­dır.