Fikih - 75. Sayfa - Ilmihalhilmidonduren

>IV- HEDY KUR­BA­NI VE HÜ­KÜM­LE­Rİ

Al­lah Teâlâ'ya mânen yak­laş­mak için ve­ya hac sı­ra­sın­da bir ih­ram ya­sa­ğı­nı çiğ­ne­mek­ten ötü­rü, keffâret ola­rak ke­sil­mek üze­re Ha­rem-i Şerîfe gö­tü­rü­len ve­ya ken­di­si ya­hut pa­ra­sı gön­de­ri­len “kur­ban” de­mek­tir. Hedy kur­ba­nı de­ve, sı­ğır, ko­yun ve­ya ke­çi cin­sin­den ola­bi­lir. De­ve beş, sı­ğır iki, ko­yun ve­ya ke­çi ise bir ya­şın­da ol­ma­lı ya­hut gös­te­riş­li ise al­tı ayı­nı dol­dur­muş bu­lun­ma­lı­dır. Bun­la­rın er­ke­ği ile di­şi­si bir­dir. Kur­ban­da ara­nan ni­te­lik­ler bun­lar­da da ara­nır. Hac ve­ya um­re için ih­ra­ma gi­ren kim­se­nin, nâfile ola­rak, Ha­rem-i Şe­rif'te ke­se­ce­ği her cins kur­ban da bi­rer hedy'dir.

Kur'ân'da şöy­le bu­yu­ru­lur: “Hac­cı ve um­re­yi Al­lah için ta­mam­la­yın. Eğer hac­dan men olu­nur­sa­nız, si­ze gü­cü­nü­zün yet­ti­ği bir kur­ban ge­re­kir. Bu kur­ban (hedy), ye­ri­ne var­ma­dan ba­şı­nı­zı tı­raş et­me­yin. Siz­den kim has­ta olur ve­ya ba­şın­da bir ra­hat­sız­lık bu­lu­nur­sa tı­raş ola­bi­lir. Ve bu­nun için oruç tut­mak ve­ya sa­da­ka ver­mek ya­hut kur­ban kes­mek su­re­tiy­le fid­ye ve­rir. Eğer gü­ven­lik için­de ise­niz, hac za­ma­nı­na ka­dar um­re ya­pa­na, gü­cü­nün yet­ti­ği bir kur­ban ge­re­kir. Kur­ban bu­la­ma­ya­na, hacc sı­ra­sın­da üç gün, dön­dü­ğün­den son­ra da ye­di gün oruç tut­ma­sı ge­re­kir. Bu, tam on gün­dür. Bu hü­küm, ai­le­si Mes­cid-i Ha­ram çev­re­sin­de otur­ma­yan kim­se için­dir.  Allah'tan kor­kun ve bi­lin ki, Al­lah'ın ce­za­sı şid­det­li­dir.”119

Hedy kur­ba­nı, farz ve nâfile ol­mak üze­re iki­ye ay­rı­lır:

1) Nâfile olan hedy; Bir kim­se­nin hac­da, zo­run­lu­luk ol­mak­sı­zın Al­lah'a yak­laş­mak için kes­ti­ği kur­ban­dır. Hac ve­ya um­re için Mek­ke'ye yö­ne­len kim­se­nin, ora­ya bir kur­ban sev­ke­dip kes­me­si müs­te­hab gö­rül­müş­tür. Çün­kü Hz. Pey­gam­ber Hu­dey­bi­ye yı­lın­da, um­re yap­ma­la­rı en­gel­len­di­ği za­man yüz de­ve (be­de­ne) kur­ban kes­miş­tir.120 İslâm hu­kuk­çu­la­rı­nın ço­ğun­lu­ğu­na gö­re, ha­cı­nın hedy kur­ba­nı­nı ken­di ül­ke­sin­den, bu müm­kün ol­maz­sa, mi­kat'ta­ki yo­lu üze­rin­den ve­ya ben­ze­ri yer­den ya­hut Mek­ke ya da Mi­na'dan te­min et­me­si da­ha fa­zi­let­li­dir. Gü­nü­müz­de kur­ban­la­rın te­min edi­lip, ke­sil­me­si ve et­le­ri­nin da­ğı­tıl­ma­sı yal­nız Mi­na'da müm­kün ol­mak­ta­dır.

2) Farz olan hedy; Bu da adak kur­ba­nı, ya­hut kı­ran ve­ya te­met­tu hac­cı ya­pa­nın ke­se­ce­ği şü­kür kur­ba­nı olur, ya­hut da hac­cın va­cip­le­rin­den bi­ri­si­ni ter­ket­me ve­ya bir ih­ram ya­sa­ğı­na uy­ma­ma yü­zün­den keffâret ama­cıy­la ke­si­len kur­ban tü­rün­den ola­bi­lir. Hac ay­la­rın­da um­re ya­pan kim­se, ta­vaf ve sa'yi ta­mam­lar, da­ha son­ra ay­nı yıl farz hac için ih­ra­ma gi­rer­se; temettû hac­cı yap­mış olur. Bu kim­se­nin şü­kür kur­ba­nı kes­me­si ge­re­kir. Ce­nab-ı Al­lah: “Hac za­ma­nı­na ka­dar um­re ya­pa­na gü­cü­nün yet­ti­ği bir kur­ban ge­re­kir” 121 bu­yu­rur. Bu kim­se kur­ban kes­me imkânı bu­la­maz­sa ay­nı âyetin de­va­mın­da şu ko­lay­lık ge­ti­ril­miş­tir: Hac sı­ra­sın­da üç gün, mem­le­ke­ti­ne dön­dü­ğü za­man da ye­di gün ol­mak üze­re, top­lam on gün oruç tu­tar. Ha­rem böl­ge­sin­de otu­ran­lar için şü­kür kur­ba­nı kes­me zo­run­lu­lu­ğu yok­tur.122

Na­fi­le ola­rak ve­ya te­met­tu' ya­da kı­ran hac­cı ya­pan­la­rın ke­se­ce­ği kur­ba­nın etin­den sa­hip­le­ri yi­ye­bi­lir. Keffâret, adak, hac­cı en­gel­le­nen ki­şi­nin (muh­sar) ih­ram­dan çık­mak zo­run­da kal­ma­sı ne­de­niy­le ke­se­ce­ği kur­ban ve ye­ri­ne, ya­ni Mek­ke ve­ya Mi­na'ya ulaş­ma­mış olan nâfile hedy kur­ba­nı­nın etin­den sa­hi­bi yi­ye­mez.123

Hacc ve um­re­si; düş­man, has­ta­lık, pa­ra­sı­nı çal­dır­ma, ha­pis gi­bi se­bep­ler­le en­gel­le­nen kim­se ih­ram­dan çık­mak is­ter­se, gü­cü­nün yet­ti­ği bir hedy kur­ba­nı kes­me­si ge­re­kir. Bu, hacc ve­ya um­re­yi ta­mam­la­ma­dan ih­ram­dan çık­ma­nın keffâretidir. Çün­kü hac­dan mü­cer­red en­gel­len­me kur­ban ce­za­sı­nı ge­rek­tir­mez. Hedy kur­ba­nı­nın ke­sil­me ye­ri, Ha­rem böl­ge­si­dir. Hac­dan en­gel­len­me ne­de­niy­le (ih­sar) ke­si­le­cek kur­ban an­cak Ha­rem'de câiz olur. Ke­sil­me za­ma­nı; Ebû Yu­suf ve Mu­ham­med'e gö­re, te­met­tu' ve kı­ran ha­cı­la­rı­nın ke­se­ce­ği şü­kür kur­ba­nı gi­bi kur­ban bay­ra­mı gün­le­ri­dir. Ebû Hanîfe'ye gö­re bay­ram­dan ön­ce de ke­si­le­bi­lir.124