Fikih - Dipnot7 - Ticaretilmihali

1. Lokman, 19/31.

2. el-Maide 5/66; bk. et-Tevbe, 9/42; Fâtır, 35/32; et-Tevbe, 9/42.

3. Ahmed b. Hanbel Müsned, V, 198, VI, 444.

4. Ebu Dâvud, Edeb 2; Tirmizi, Birr 66.

4/a. Feridun Ergin, İktisat, İstanbul 1964, s. 1 vd; Orhan Hançerlioğlu, Ekonomi Sözlüğü, İstanbul 1986, s. 78 vd.

4/b. Ergin, a.g.e, s. 169, 261, François Perroux, le Capitalizm’den naklen.

4/c. Ergin, a.g.e, s. 169 vd; 174-177.

4/d. Adam Smith (1723-1790) İktisat İlminin ve klasik ekolün kurucusu.

5. Bunların temsilcisi François Quesnay (1694-1774) çiftlik sahibi bir avukatın oğludur. Kendisi saray hekimi idi. 1758’de telif ettiği “İktisadi Tablo” büyük ilgi toplamış ve birçok tartışmalara yol açmıştır.

6. Ergin, a.g.e, s. 59 vd.

7. Ergin, a.g.e, s. 136 vd, 222; Hançerlioğlu, a.g.e, “Karma Ekonomi Sistemi” ve “Devletçilik” mad.

8. Ergin, a.g.e, s. 233-243.

9. John K. Kessup, The Strory of Marxism, Its Men, It’s Marc’tan naklen Ergin a.g.e, s. 243.

10. Hamdi Döndüren, İslâm Hukukuna Göre Alım-Satımda Kâr Hadleri, s. 190, 191.

11. İbn Haldun (1332-1406) Tunus’ta doğmuş bir tarihçidir.

Tunus ve Fas’ta çeşitli memurluklarda bulunmuş ve bir ara elçilikle İspanya’ya gitmiştir. Uzun süre Kahire’de hocalık yapmış ve Şamda Timur’la tanışmıştır. Kendisi tarihin kaydettiği en büyük ilim ve fikir adamlarından biridir. Çeşitli eserleri vardır. “Kitabu’l-Iber” adlı eserinde yalnız vakaları anlatmakla kalmamış, bir tarih felsefesi kurmuş ve iktisadi görüşlerini anlatmıştır.

12. Ergin, a.g.e, s. 40.

13. Ebû Dâvud, Imare, 10; Ahmed b. Hanbel, IV, 229.

14. Ubû Ubeyd, el-Emval, s. 556.

15. bk. Hamdi Döndüren, Delilleriyle İslâm İlmihali, İstanbul 1992, s. 490 vd.

16. Ergin a.g.e, s. 40.

17. Buhârî, Vekâle 11.

18. Ergin, a.g.e, s. 535, 536; Hançerlioğlu, a.ge, s. 108, 319, 320; Hamdi Döndüren, İslâm Hukukuna Göre Alım Satımda Kâr Hadleri, Balıkesir, 1984 s. 63.

19. İbrahim Artuk, “Sikke” İ.A, X, 621 vd.

20. O. Yüksel- O. Dokuman, “Para” Türk Ans. XXVI, 375 vd.

21. bk. el-Kehf, 18/9-22.

22. İbn Kesir, Muhtasar, thk. M. Ali es-Sabuni, 7. baskı, Beyrut 1402/1981, II, 409 vd; Ahmet Ağırakça, “Ashabu’l-Kehf” Şamil İslâm Ans. İstanbul 1990.

23. İbn Kesir, a.g.e, II, 410.

24. el-Maverdi, el-Ahkâmu’s-Sultaniyye, Kahira 1298, s. 148; İbrahim Artuk, “Sikke”, İ. A. X, 621 vd.

25. Artuk, “Sikke”, İ. A. X, 622.

26. a. esr. a.y.

27. İhlâs, 112/1 vd.

28. Kâmil Miras, a.g.e, V, 49; bk. H. Dursun Yıldız, “Abdülmelik b. Mervan” mad. TDV İslâm Ans. I, 266 vd.

29. bk. Ebu Davud, Büyu 27; İbn Mace, Sadakat 7; el-Kâsânî, a.g.e, V, 149.

30. bk. Hamdi Döndüren, Delilleriyle İslâmİlmihali, s. 49 vd.

31. J.V. Hammer, Devlet-i Osmaniye Tarihi Terc. M. Ata İstanbul 1329, I, 134 vd; Halil Erdem, Meskûkât-ı Osmaniye İstanbul 1334, I, 3; İ.A. X, 623 vd.

32. M. Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü “Akça” mad.; İ.A. “Akça” Mad.; Hamdi Döndüren, Şamil İ.A. “Akça” “Dirhem” ve “Dinar” mad.

33. R.S. Poole -W.H. Valentine, “Fels” mad. İ.A, V, 539.

34. M. Zeki Pakalın, a.g.e, “Fülus” Mad. İslâm Ans. “Fels” mad.

35. el-Kâsânî, a.g.e, IV, 185.

36. el-Mevsilî, a.g.e, II, 31.

37. İbn Âbidin, Tenbîhu’r-Rukûd alâ Mesâili’n-Nükûd, Mecmuatü’r-Resâil, II, 52; el-Fetâvâ’l-Bezzâziye (Hindiye kenarında), IV, 510.

38. İbn Âbidin, Resâil, II, 63, 64.

39. Avusturyalı bir ekonomi profesörü olup, bir ara İ.Ü. İktisat Fakültesinde hocalık yapmıştır.

40. Feridun Ergin, İktisat, İstanbul 1964, s.569; Hamdi Döndüren, Çağdaş Ekonomik Problemlere İslâmî Yaklaşımlar, İstanbul 1988, s.37.

41. bk. Yusuf, 12/47 vd.

42. Feridun Ergin, İktisat, s. 560, 570.

43. Ergin, a.g.e, 574, 575; Hamdi Döndüren, Çağdaş Ekonomik Problemlere İslâmî Yaklaşımlar, s. 37.

44. Feridun Ergin, İktisat, İstanbul 1964, s.,596, 600; İbrahim Artuk, “Sikke” İ.A, X, 638; Ergin, a.g.e, 569, 581; İbrahim ve Cevriye Artuk, Kataloğ, II, 719; Meydan Larausse, “Para”, IX, 866 vd.

45. M. Larousse, “Para”, IX, 878.

46. Abdülaziz Bayındır, “Paranın Değer Kaybetmesiyle Ortaya Çıkan Problemler ve İslâm Hukukuna Göre Çözüm Yolları” İslâm Açısından Enflasyon ve Çözüm Yolları, İstanbul, 1983, s. 27, 28; Döndüren, ag.e, s. 42, 43.

46/a. el-Kâsânî, el-Bedâyî, V, 185.

47. Bilmen, Büyük İslâm İlmihali, İstanbul 1970, s. 349.

48. Ahmed b. Hanbel, I, 379; İbn Mace, Fiten 8.

49. Ergin, a.g.e, s. 561, 562.

50. et-Tevbe, 9/34, 35.

51. Ergin, a.g.e, s. 699, 700.

52. Zeyyat Hatipoğlu, “Para Miktarı ile Enflasyon İlişkisi”, Türkiye Gazetesi Ekonomi Sayfası, 29. 1. 1990.

53. İbnü’l-Hümam, Fethu’-Kadir, V, 277; el-Fetâvâ’l-Hindiyye, III, 117; el-Cassâs, Ahkâmu’l-Kur’an, Kahire, ty, II, 183.

54. M. Zeki Pakalın, Osmanlı Tarihi Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, 2. baskı İstanbul 1971 III, 35.

55. el-Bakara, 2/275.

56. Elmalılı, Hak Dini Kur’an Dili, 2. baskı, İstanbul 1960, II, 952. 953.

57. İbn Mace, Ticârât, 58; A. b. Hanbel, II, 353, 363.

58. Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, IV, 117.

59. er-Rum, 30/39.

60. en-Nisa, 4/160, 161.

61. Hûd, 11/87.

62. bk. Çıkış, XXII/26; Levililer, XXV/35-37; Yeremya, XV/10; Tesniye, XXIII/19, 20.

63. Ergin, İktisat, s. 38, 39.

64. Ergin, a.g.e, s. 38.

65. Alü İmran, 3/130.

66. el-Kurtubi, el-Cami Li Ahkâmi’l-Kur’an, 1. baskı, Beyrut 1408/1988, IV, 130; es-Sâbûnî, Tefsîru Âyâti’l-Ahkâm, 2. baskı, Dımaşk 1397/1977, I, 393; el-Bakara, 2/275 vd.

67. el-Bakara, 2/275.

68. el-Bakara, 2/275.

69. el-Bakara, 2/278, 279.

70. Buhari, Vesâyâ, 23; Müslim, İman, 38; Ebû Dâvud, Vesâyâ 10.

71. Müslim, Hac 147; Ebu Davud, Menasik 56.

72. Ebu Davud, Büyu 5; Tirmizi, Tefsir sure 9 (tevbe 2).

73. Ebû Davud, büyu 13; A. b. Hanbel, II, 494; Nesai, Büyu 12; İbn Mace, Ticârât 58.

74. Müslim, Müsâkât 105, 106; bk. Nesai, Zinet 25, Talak 13; Ahmed b. Hanbel, I, 409, 448, 465.

75. Müslim, Müsakat, 81; Ebu Davud, Büyu, 18; A. b. Hanbel, V, 314, 320.

76. Müslim, Müsâkât, 82; bk. A. b. Hanbel, III, 49, 66, 97.

77. Ebu Davud, Büyu 12.

78. İbn Hazm, el-Muhalla, Kahire 1347-1351/1928-1932, IX, 542.

79. İbn Hazm, a.g.e, IX, 519; bk. İbn Mace, Ticârât, 58.

80. İbn Hazm, a.g.e, IX, 519.

81. el-Kurtubi, el-Cami, III, 234, 235; et-Taberi, et-Tefsir, III, 105, 106; Elmalılı, a.g.e, II, 955.

82. et-Taberi, a.g.e, III, 205.

83. el-Bakara, 2/278.

84. el-Bakara, 2/279.

85. Müslim, Hacc 147; Ebû Dâvûd, Büyu 5; İbnü’l-Cevzî, Zâdu’l-Mesir, I, 332.

86. Kâmil Miras, Tecrid-i Sarih Tercemesi, VI, 387.

87. Elmalılı, .a.g.e, II, 953.

88. Müslim, Musakat, 102.

89. el-Cassâs, Ahkâmu’l-Kur’an, II, 183.

90. İbn Rüşd, Bidâyetu’l-Müctehid, II, 111.

91. et-Taberi, et-Tefsir, III, 103, 104; eş-Şevkani, Fethu’l-Kadir, I, 295.

92. el-Bakara, 2/275.

93. el-Bakara, 2/275.

94. İbn Mace, Feraiz, 5. Haberin bu isnadla rivayeti münkatıdır.

95. el-Kurtubi, a.g.e, III, 226, 227; İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar terc., XI, 112 vd; Bilmen, Islahat-ı Fıkhıyye Kamusu, VI, 404, 405.

96. Bilmen, a.g.e, VI, 106.

97. Bir sa’; şer’î dirheme göre 2,917 kğ, örfî dirheme göre ise 3,333 kğ. tutarında bir ağırlık ölçüsüdür.

98. Bilmen, a.g.e, VI, 106.

99. el-Kâsânî, a.g.e, V, 183; İbn Âbidin Reddü’l-Muhtar, IV, 184 vd; eş-Şatıbi, el-Muvafakat, IV, 42; ez-Zühaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletüh, IV, 672, 673.

100. bk. Buhâri, Büyu 79; Müslim, Müsâkât 102, 103.

101. Müslim, Müsâkât 86; bk. Nesâî, Büyu 47.

102. es-Serahsî, el-Mebsut, XVI, 8; el-Cassas, Ahkâmu’l-Kur’an, II, 187, 188; İbn Hazm, a.g.e, IX, 542.

103. Tirmizi, Büyu 24; bk. Selman Başaran, Bütün Yönleriyle Faiz Hadisleri, Bursa 1986, s. 62 vd.

104. Beyhaki, Sünen, V, 282.

105. Müslim, Müsâkât 81; Ebû Dâvud, Büyu 18.

106. Tirmizi, Büyu 23.

107. es-Serahsi, a.g.e, XII, 110; el-Kâsânî, a.g.e, V, 183; İbnü’l-Hümam, Fethu’l-Kadir, V, 274; İbn Abidin, a.g.e, IV, 186.

108. İbn Hazm, el-Muhalla, IX, 532, 533.

109. Malik, el-Muvatta, Büyu 44; Zeylai, Nasbu’r-Raye, IV, 36 vd.

110. Câmiu’l-Usul, I, 371.

111. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 282; İbn Âbidin, a.g.e, IV, 189; İbn Kudame, el-Muğni, IV, 17; eş-Şafii, el-Ümm, III, 70; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 679, 680.

112. eş-Şevkâni, Neylü’l-Evtar, V, 193; Zeylai, a.g.e, IV, 37.

113. ez-Zühayli, a.g.e, IV, 686-689.

114. Malik, Muvatta, IV, 158; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 684 vd; Bilmen, a.g.e, VI, 107.

115. İbn Kudame, el-Muğni, Mısır ty, IV, 4-7.

116. ez-Zühayli, a.g.e, IV, 691.

117. Müslim, Müsâkât 17.

118. Müslim, Müsâkât 80; bk. İbn Mace, Mukaddime 2.

119. el-Kurtubi, ag.e, III, 226, 227.

120. Buhârî, Büyu 76; Malik, Muvatta, Büyu 33.

121. Ahmed b. Hanbel, Müsned IV, 19, 20.

122. Buhâri, Vekâle 11.

123. bk. el-Kurtubi, a.g.e, III, 232.

124. Müslim, Büyu 67.

125. Ebu Davud, Büyu 18; Tirmizi, Büyu 14; Nesai, Büyu 36; İbn Mace, Ticârât 53.

126. Ebu Davud, Büyu 53.

127. Tirmizi, Büyu 18; Nesai, Büyu 71; Tirmizi Ebu Hureyre hadisi için “Hasen-sahihtir” demiştir. İbn Hazm da bu haberin sahih olduğunu söyler. bk. el-Muhalla, IX, 628, 629.

128. Buhari, Menakibu’l-ensar, 19. Hadisin senedi muttasıl, ravileri mutemettir.

129. Ebu Davud, Büyu 82; A. b. Hanbel, V, 261; Hadisin ravisi olan Abdurrahman oğlu Kasım’ı, İbn Hanbel, İbn Hibban ve Yakub b. Şeybe zayıf sayarken, Tirmizi ve İbn Main mutemet olduğunu söylemiştir.

130. İbn Hacer, Metalib, I, 411. Bu haberi Busûri ve Suyûti zayıf saymış, Beyhaki Fudale b. Ubeyd’in sözü olarak rivayet etmiştir.

131. ez-Zühayli, el-Fıkhu’l-İslâmî fi uslubihi’l-cedid, 2. baskı, Dımaşk, ty I, 504.

132. Zeylai, Nasbur-Raye, IV, 44. Beyhaki Marife’de naklettiği bu hadise mürsel demiş İmam Şafii “bu haber sabit değildir” demiş, İbnü’l-Hümam, “Garib” olduğunu söylemiştir. Mekhul bunu Hz. Peygamber’den nakletmiştir. Halbuki kendisi tabiilerdendir. bk. Başaran a.g.e, s. 57, 58.

133. İbn Ebi Şeybe’den naklen el-Hindî, M. Kenzi’l-Ummal, II, 239.

134. bk. İbn Ebi Hatim, İlelü’l-Hadis, I, 387; Bilmen, a.g.e, VI, 108, 109; İbn Âbidin, Reddu’l-Muhtar, terc, XI, 112.

135. İbn Abidin, a.g. terc. XI, 112, el-Kâsâni’nin Bedâyiu’s-Sanâyi isimli eserinden naklen.

136. Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 240; Bu hadisin Kütüb-i Sitte’deki meşhur rivayetlerinde “faiz” ifadesi yer almamış, böyle bir satışın yasaklandığı bildirilmekle yetinilmiştir.

137. Abdurrezzak, Musannef VIII, 4, Bu nakil Zuhri’ye ait olup mürseldir. Muttasıl rivayetlerde Buhari, Müslim, Ebu Davud, Tirmizi ve Nesai “bu faiz olur” lafzı dışında bu hadisi nakletmişlerdir. Başaran, a.g.e, s. 60.

138. Beyhaki, Sünen, V, 349; Beyhaki bu hadisin zayıf olduğunu çünkü ravileri arasında Yaiş b. Hışam’ın bulunduğunu söylemiştir. Zehebi ve İbn Asakir de aynı görüşe katılır.

138/a. bk. Buhari, Vekâle, 11; el-Kurtubi, a.g.e, III, 232.

139. Buhari, İtisam 20, Büyu 60, Sulh 5; Müslim, Akdıye 17, 18; Ebu Davud, Sünnet 5; İbn Mace, Mukaddime 2; A. b. Hanbel II, 146.

140. el-Kurtubi, a.g.e, III, 237.

141. İbrahim, 14/7.

142. el-Kâsânî, el-Bedayi, VII, 394; el-Fetâvâ’l-Hindiyye, V, 366; İbn Kudame, e-Muğni, IV, 313.

143. el-Hadid, 57/11.

144. el-Maide, 5/12.

145. el-Bakara, 2/245; bk. el-Hadid, 57/18; el-Teğabün, 64/17; el-Müzzemmil, 73/20.

146. İbn Mace, Sadakat 19; eş-Şevkani, Neylü’l-Evtar, Mısır ty, V, 229.

147. İbn Mace, Sadakat 19; el-Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, IV, 126.

148. el-Kâsânî, a.g.e, VII, 394, 395; İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, IV, 179, 195; İbn Kudame, el-Muğni, IV, 314.

149. Müslim, Müsâkât 118; Ebû Dâvud, Büyu 110; Tirmizi, Büyu 73.

150. Ahmed Davudoğlu, Sahih-i Müslim terc., VIII, 96 vd.

151. İbn Âbidin, a.g.e, IV, 181.

152. eş-Şirazi, el-Mühezzeb, Mısır ty, I, 303; eş-Şirbini, Muğni’l-Muhtac, Mısır, ty, II, 119 vd; İbn Kudame, a.g.e, IV, 314; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 724.

153. eş-Şirazi, a.g.e, I, 303; İbn Kudame, a.g.e, IV, 315; Hamdi Döndüren, Çağdaş Ekonomik Problemlere İslâmî Yaklaşımlar, İstanbul, 1988s. 80.

154. ez-Zühayli, a.g.e, IV, 722.

155. İbn Abidin, a.g.e, IV, 182.

156. Buhari, Büyu 73; Tirmizi, Büyu 19; Nesâî, Büyu, 60, 71, 72.

157. Beyhaki, Sünen V, 349, 350, Beyhaki, bu hadise “Münker” demiştir. İbn Kudame, a.g.e, IV, 319.

158. Müslim, Müsâkât, 120; eş-Şevkânî, a.g.e, V, 231.

159. ez-Zühayli, el-Fıkhu’l-İslâmî fi uslubihi’l-Cedid, 2. baskı, Dımaşk ty I, 504.

160. İbn Kudame, a.g.e, IV, 319; ez-Zühayli, a.g.e, I, 203, 504.

161. el-Bakara, 2/280.

162. Buhari, Havale, 1, 2, İstikraz 12; Müslim, Müsakat 33; Ebu Davud, Buyü 10 Tirmizi, Büyu 68.

163. Buhari, Zekat 18, İstikraz 2; İbn Mace, Sadakat 11; A. b. Hanbel, II, 361.

164. Kâmil Miras, Tecrid-i Sarih Terc., 7. baskı, Ankara, 1984, VII, 273.

165. Buhari, Ezan 149; Müslim, Mesacid, 129; Ebu Davud, Salat, 149; Nesai, Sehv, 64, İstiaze 9, 22; A. b. Hanbel, VI, 89, 244.

166. bk. Buhari, Cihad 74, At’ıme 58, Deavat 35, 40; Ebu Davud, Vitr 32; Tirmizi, Deavat 70.

167. Buhari, İstikraz 1, Büyu 14, 33, 88, Selem 6, Rehn 1; Müslim, Müsakat 124-126.

168. Buhari, Vekale 5, 6, İstikraz , 67, 13, Hibe 25; Müslim, Müsâkât 122.

169. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 2; ez-Zeylai, et-Tebyin, III, 312; İbn Abidin, a.g.e, III, 364.

170. eş-Şirbini, Muğni’l-Muhtac, II, 211.

171. en-Nisa, 4/12.

172. Sad, 38/24.

173. Ebû Dâvud, Büyu 26.

174. İbn Kudame, el-Muğni, V, 1.

175. Mecelle, Mad. 1060.

176. bk. es-Serahsi, el-Mebsut, XI, 151; el-Kâsânî, a.g.e, VI, 56 vd; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 3; ez-Zeylai, Tebyinü’l-Hakaik, III, 312.

177. ez-Zeylai, a.g.e, III, 313.

178. İbn Rüşd, Bidayetü’l-Müctehid, II, 148; eş-Şirbini, Muğni’l-Muhtac, II, 212.

179. bk. Mecelle Mad, 1431-1440, 1441-1448.

180. İbn Mace, Ticârât, 83.

181. ez-Zühayli, el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletüh, Dımaşk 1405/1985, IV, 797 vd.

182. b. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 60 vd; İbn Abidin a.g.e, III, 369 vd; ez-Zeylai, Tebyinü’l-Hakaik, III, 316.

183. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 62; İbn Abidin, a.g.e, III, 373.

184. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 62, vd; İbnü’l-Hümma, a.g.e, V, 21.

185. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 21; el-Kasani, a.g.e, VI, 62 vd; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 815 vd.

186. ez-Zeylai, Nasbu’r-Raye, III, 475.

187. eş-Şirbini, a.g.e, II, 214; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 818.

188. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 68; İbn Abidin, a.g.e, III, 377.

189. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 51, 52; İbn Nüceym el-Mısrî, el-Bahru’r-Raik, V, 219; el-Fetâvâ’l-Hindiyye, Bulak 1310, VI, 311, 312.

190. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 26; İbn Abidin, a.g.e, III, 378.

191. es-Serahsi, el-Mebsut, XI, 174 vd; el-Kâsânî, a.g.e, VI, 68-72; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 25 vd; İbn Abidin, a.g.e, III, 377 vd; İbn Rüşd, bidayetü’l-Müctehid, II, 253; eş-Şirbini, a.g.e, II, 214; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 819 vd.

192. ez-Zühayli, a.g.e, IV, 821.

193. ez-Zeylai, Nasbu’r-Raye, III, 475.

194. Buhari, İcare 14; Tirmizi, Ahkam 17.

195. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 57; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 30 vd; es-Serahsi, el-Mebsut, XI, 154; İbn Kudame, el-Muğni, V, 12.

196. Buhari, İcare 14; Tirmizi, Ahkam 17.

197. bk. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 177; İbn Abidin, a.g.e, III, 382; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 501 vd.

198. İbn Rüşd, a.g.e, II, 252; eş-Şirbini, a.g.e, II, 212; eş-Şirazi, el-Mühezzeb, II, 346.

199. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 57; İbnü’l-Hümam, a.g.e V, 28; es-Serahsi, a.g.e, XI, 154 vd; İbn Abidin, a.g.e, III, 380; İbn Rüşd a.g.e, II, 252; İbn kudame, el-Muğni, V, 11.

200. Ebu Davud, Büyu 29, Edeb 47; Nesai, Eyman 47; İbn Mace, Ticarat 63.

201. İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 31; eş-Şirbini, a.g.e, II, 212; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 804.

202. es-Serahsi, a.g.e, XI, 107; el-Kâsânî, ag..e, VI, 76 vd; İbn Abidin, a.g.e, III, 381.

203. es-Serahsi, a.g.e, XI, 170, 218 vd; İbn Abidin, a.g.e, III, 383 vd.

204. es-Serahsi, a.g.e, XXII, 18; İbnü’l-Hümam, a.ge., VII, 57 vd; İbn Abidin, ag.e, IV, 504; ez-Zühayli, a.g.e, IV, 836 vd.

205. el-Müzzemmil, 73/20.

206. el-Cuma, 62/10.

207. el-Bakara, 2/198.

208. ez-Zeylai, a.g.e, IV, 114; el-Heysemi, Mecmau’z-Zevaid, IV, 161.

209. ez-Zeylai, a.g.e, IV, 114, 115.

210. ez-Zeylai, a.g.e, III, 475; es-San’ânî, Sübülü’sSelâm, III- 76. Bu hadisin isnadı zayıftır. Başka bir rivayette “Mukaraza” yerine “Mufavaza (Mutlak eşitliğe dayalı ortaklık)” ifadesi vardır.

211. ez-Zühayli, a.g.e IV, 838.

212. Malik, Muvatta, Kıraz, 1; ez-Zeylai, a.g.e, IV, 113.

213. el-Heysemi, a.g.e, IV, 161.

214. İbn Kudame, el-Muğni, V, 62, 63;eş-Şirazi, el-Mühezzeb, I, 386.

215. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 109; İbn Rüşd, Bidayetü’l-Müctehid, II, 237; eş-Şirazi, el-Mühezzeb, I, 388.

216. es-Serahsi, a.g.e, XXII, 27; el-Kâsânî, a.g.e, VI, 85; İbn Rüşd, a.g.e, II, 234; eş-Şirazi, a.g.e, I, 385; İbn Kudame, a.g.e, V, 30; İbn Abidin, a.ge, IV, 505.

217. Nisa, 4/12.

218. es-Serahsi, a.ge, XXII, 27; el-Kâsânî, VI, 85 vd.

219. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 105; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 81; es-Serahsi, a.g.e, XXII, 63; İbn Rüşd, a.g.e, II, 238; İbn Abidin, a.g.e, IV, 512.

220. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 96; es-Serahsi, a.g.e, XXII, 98; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 70 vd.

221. es-Serahsi, a.g.e, XXII, 19; el-Kâsânî, a.g.e, VI, 87; İbn Rüşd a.g.e, II, 234; eş-Şirazi, a.g.e, I, 388; İbn Kudame, a.g.e, V, 69; İbnü’l-Hümam, a.g.e, V, 58.

222. İbn Rüşd, a.g.e, II, 236; İbn Kudame, a.g.e, V, 25.

223. Daru’l-Mâli’l-İslâmi Kılavuzu, s. 5 vd.

224. es-Serahsi, a.g.e, XII, 98; el-Kâsânî, a.g.e, VI, 96.

225. 1985-1988 arası dört yıllık uygulamada, katılım hesabı fonlarının Faisal Finans Kurumu’nda sadece ortalama %5,7’si kâr-zarar ortaklığı (alt mudarabe veya müşareke), geri kalan %94,3’ü ise üretim desteği (murabaha) yoluyla kullanılmıştır. al-Baraka Türk Özel Finans Kurumu’nda ise bu ortalama %6,2 ve %93,8 nisbetindedir. bk. a.g, kurumların 1985-1988 arası bilanço raporları.

226. Faisal Finans Kurumu Ana Sözleşmesi: el-Baraka Türk Kurumu’nun çalışma sistemi de buna benzer durumdadır. Ülkemizde yeni bazı finans kuruluşları da doğmuştur. Bunlarda da önemsiz ayrıntılar dışında aynı nitelikleri görmek mümkündür.

227. bk. Tansu Çiller-Murat Çizakça, TürK Finans Kesiminde Sorunlar ve Refom Önerileri neşr İSO, İstanbul 1989, s.152.

228. Hamdi Döndüren, “İslâm Bankacılığı ve Refom Önerileri”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, c. VI, sy, 1 yıl, 1992; Çiller-Çizakça, a.g.e, s. 128, 129.

229. Çiller-Çizakça, a.g.e, s. 173.

230. Halil Sarıaslan, Venture Capital (Risk Sermayesi) Finansman Modeli ve Türkiye’de Uygulama Olanakları, Ankara Sanayi Odası (ASO), rapor ve Batterson, Leonard A. Raising Venture Capital and Entrepreneur (Englewood Cliffs, N.J., Prentice-Hall, 1986)den naklen.

231. Sarıaslan, a.g. rapor, s. 3, 4.

232. bk. Sarıaslan, a.g rapor, s. 9 vd.

233. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 112; İbnü’l-Hümam, a.g.e, VII, 74 vd.

234. Buhari, İcare, 14, 50; Tirmizi, Ahkam 17.

235. Buhari, Hars, 14, İcare, 3.

236. Müslim, Büyu 81-85, 93, 121; Ebu Davud, Büyu 33; Kurtubi, a.g.e, III, 237, 238.

237. Buhari, Hars 8.

238. Ali Şafak, İslam Arazi Hukuku ve Tatbikatı, İstanbul 1977, s. 301, 302.

239. es-Serahsi, a.g.e, III, 118, 119; el-Kâsânî, a.g,e,VI, 176.

240. Mecelle, Mad. 1434, el-Ceziri, Kitabu’l-Fıkh ale’l-Mezahibi’l-Erbaa, III, 6.

241. el-Fetava’l-Hindiyye, V, 236; Ali Haydar, Düraru’l-Hukkam, IV, 1370.

242. el-Kasani, a.g.e, VI, 178.

243. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 177, 178.

244. el-Fetava’l-Hindiyye, V, 236.

245. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 183.

246. Mecelle, Mad. 1439.

 

247. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 185; İbn Âbidin, a.g.e, V, 200; el-Meydânî, el-Lübab, II, 233; ez-Zeylâî, Tebyînü’l-Hakâik, V, 284; eş-Şirbini, a.g.e, II, 322.

248. Buhârî, Hars 14, İcâre 3.

249. Rafi’ b. Hadic’ten nakledilen bu hadis cidden “müzdarib” yani anlamında karışıklık olan bir hadis sayılmıştır. bk. İbn Kudame, el-Muğni, V, 383, 385.

250. İbnü’l-Humam, a.g.e, VIII, 45 vd; İbn Kudame, a.g.e, V, 384; eş-Şirbini, a.g.e, 322 vd.

251. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 186; İbnü’l-Hümâm, a.g.e, VIII, 47; İbn Âbidin, a.g.e, V, 200 vd.

252. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 185 vd; İbnü’l-Hümâm, a.g.e, VIII, 47; ez-Zeylâî, Tebyînü’l-Hakâik, V, 284.

253. el-Kâsânî, a.g.e, V, 187.

254. el-Kâsânî, a.g.e, VI, 188; İbnü’l-Hümâm, a.g.e, VIII, 48; İbn Âbidin, a.g.e, V, 204; el-Meydânî, a.g.e, II, 324; ez-Zühaylî, a.g.e, V, 646 vd.

255. eş-Şevkânî, a.g.e, V, 292.

256. İbnü’l-Hümam, a.g.e, VIII, 49; ez-Zeylâî, a.g.e, V, 286; el-Meydânî, el-Lübab, II, 234; İbn Âbidin, a.g.e, V, 203; ez-Zühaylî, a.g.e, V, 651 vd.

257. İbnü’l-Hümam, a.g.e, VIII, 49; ez-Zeylâî, a.g.e, V, 286; ez-Zühayli, a.g.e, V, 653, 654.

258. er-Remlî, Nihâyetü’l-Muhtâc, V, 247; Ali Haydar, Düraru’l-Hukkam, I, 682; Mecelle, Mad. 413; el-Mevsilî, el-İhtiyar, II, 35 vd.

259. Feridun Ergin, İktisat, Hamle Mat. İstanbul 1964, s.322, 323.

260. el-Araf, 7/103-137; Yunus, 10/75-92; Hûd, 11/96-99.

261. el-Bakara, 2/49-73; Ö. Nasuhi Bilmen, Istılahat-ı Fıkhıyye Kâmus, III- 401.

262. Ergin, a.g.e, s. 232; H. Veldet Velidedeoğlu, T. Medeni Hukuku Umumi Esasları, 7. baskı, İst. 1968, I, 25, 26.

263. Ergin, a.g.e, s. 293, 294.

264. bk. et-Tevbe 9/120; Kehf, 18/77; eş-Şafii, er-Risâle, s. 54, 55.

265. bk. M. Ebu Zehra, Usulü’l-Fıkh, s. 37.

266. el-Kasas, 28/25, 26.

267. el-Kasas, 28/27.

268. Ali Haydar, a.g.e, I, 673.

269. en-Necm, 53/39.

270. el-Araf, 7/85.

271. et-Talak, 65/16.

272. el-Kehf, 18/77.

273. ez-Zeylai, Nasbu’r-Raye, IV, 129.

274. Nesai, Eyman, 44.

275. Buhâri, Büyu 106; İcare 12, 15;İbn Mace, Rehin, 4; A. b. Hanbel, II, 292.

276. Buhârî, İcare, 12; Kâmil Miras, Tecrid-i Sarih Terc. VII, 37 vd.

277. el-Kâsânî, a.g.e, IV, 184; el-Fetâva’l-Hindiyye, IV, 448; el-Mâverdi, Ahkâmu’s-Sultaniyye, s. 210; İbn Kudame, el-Muğni, VI, 5, VII, 317;Ali Haydar, a.g.e, I, 919.

278. el-Merginani, el-Hidaye, III, 245; Ali Haydar, a.g.e, I, 692 vd.

279. eş-Şirazi, el-Mühezzeb, I, 408; el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 410, 455, 456; Ali Haydar, a.ge, I, 693, 694.

280. el-Kâsânî, a.g.e, IV, 184; el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 470.

281. el-Kâsânî, a.g.e, IV, 185; eş-Şirazi, I, 396; ez-Zühayli, a.g.e, I, 556.

282. el-Kasani, a.g.e, I, 396; ez-Zühayli, a.g.e, I, 555, 556.

283. el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 412; el-Mevsili, a.g.e, II, 51; İbn Kudame, a.g.e, V, 327.

284. Nesai, K. 35, B.44; Zeyd b. Ali Müsned, H. 654.

285. el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 412; el-Mevsili, a.g.e, II, 507.

286. Cahit Talas, Sosyal Politika, 3. baskı, Ankara 1967, s.117-129.

287. Buhârî, İcâre 14; Ebu Davud, Akdiyye 12.

288. Tirmizi, Ahkâm, 17; Talak 21; Ebu Davud, Akdiye 12; İbn Mace, Ahkam, 23.

289. el-Kasani, a.g.e, IV, 202; el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 413.

290. el-Mevsuatü’l-Fıkhiyye, Heyet, Kuveyt, I, 266.

291. Ali Haydar, a.g.e, I, 929; Mecelle, Mad. 580.

292. Ergin, a.g.e, s. 332-337.

293. Ergin, a.g.e, s. 334.

294. Ergin, a.g.e, s. 335; Fahr Şakfe, İslâm’da İşçi Hakları, Terc. İhsan Toksarı, s. 80.

295. Ergin, a.g.e, s. 336, 337.

296. a. esr, s. 337, 338.

297. en-Nisa, 4/58.

298. el-Araf, 7/85.

299. en-Nahl, 16/90.

300. bk. İbnü’l-Hümam, a.g.e, III, 345 vd; el-Kasani, a.g.e, IV, 30 vd; el-Fetava’l-Hindiyye, I, 558 vd; Hamdi Döndüren, Delilleriyle İslam Hukuku 2. baskı, İstanbul 1983, s. 294-320; 1333/1915 tarihli Osmanlı dönemine ait “Kitabu’n-Nafakat” Mad. 1-634.

301. Ebu Davud, İmare, 10; A. b. Hanbel, Müsned, IV, 229.

302. Ebu Ubeyd, Kitabu’l-Emval, s. 556.

303. Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 168.

304. Muhammed Hamidullah, İslâm Peygamberi, İstanbul, 1980, Terc. Salih Tuğ, I, 60-63.

305. İbn Sad, et-Tabakatu’l-Kübra, I, 177, 178; Celal Yeniçeri, İslâm’da Devlet Bütçesi, İstanbul, 1984, s. 291, 292.

306. Hamidullah, a.g.e, II, 1041; İbn Sad, a.g.e, I, 182 vd; Vakidi, el-Meğazi, Kalkuta, 1856, s. 259.

307. Ayni, Umdetü’l-Kari, İstanbul 1310 H. V, 418, 419; Yeniçeri, a.g.e, s. 298, 299.

308. bk. Ebu Ubeyd, a.g.e, s. 267; Ayni, a.g.e, V, 419.

309. İbn Sad, a.g.e, III, 222; es-Serahsi, el-Mebsut, III, 19.

310. Yeniçeri, a.g.e, s. 301.

311. es-Serahsi, a.g.e, III, 19.

312. İbn Sad, III, 41.

313. es-Serahsi, a.g.e, III, 19; Ebu Ubeyd, a.g.e, 290.

314. İbnü’l-Esir, Tarih el-Kâmil, Mısır 1303 H. V, 23; Yeniçeri, a.g.e, s. 302.

315. Yeniçeri, a.g.e, s. 304.

316. Yeniçeri, a.g.e, s. 306.

317. el-Kettani, et-Terâtibu’l-İdariyye, Rabat 1346 H. I, 264; Hamidullah, İslâm Peygamberi, I, 987.

318. Hamidullah, a.g.e, II, 987.

319. el-Enfal, 8/41.

320. Asker ve subay maaşları için bk, eş-Şafii, el-Ümm, Bulak 1321 H. IV, 78; Yeniçeri, a.g.e, s. 310.

321. Buhârî, İman, 22, Edeb 44; Müslim; Eyman, 38, 40; Ebu Davud, Edeb 124.

322. Ebu Yusuf, el-Harac, Kahire, 1397H. s. 202.

323. Yeniçeri, a.g.e, s. 313, Sadru’ş-Şehid, Serhu Âdâbi’l-Kadi, (yz) Süleymaniye/Hafız Ahmed Paşa No: 14 v. 36/a-b’den naklen.

324. el-kindi, el-Vulat ve’l-Kudat, Beyrut, Londan, 1908-1912, s.317.

325. Ebu Yusuf, el-Harac, 122, 127.

326. bk.Müslim, Libas 2; Ebu Yusuf, a.g.e, s. 87; Ferre, el-Ahkamu’s-Sultaniyye, Mısır 1356/1958, s. 12; İbn Haldun, Mukaddime, (terc. Zakir, Kadiri Ugan), İstanbul 1698,II, 134; Hamidullah, el-Vesaiku’s-Siyasiyye, Beyrut 1969, s. 36, Ho. 327.

326/a.

327. Ferra, a.ge., s. 227.

328. Ebu Yusuf, a.g.e, 48, 49; Celal Yeniçeri, a.g.e, s. 93,94.

329. Ebu Yusuf, a.g.e, s. 46.

330. Ebu Ubeyd, el-Emval, Mısır 1353/1934, s. 263, 264; Ebu Yusuf, a.g.e, s. 50.

331. Yeniçeri, a.g.e, s. 97.

332. İbn Hişam, es-Sire, Mısır 1355/1936, III, 77; Ebu Ubeyd, a.g.e, 570, 571, No: 1803, 1804.

332/a. el-Baci, el-Münteka, Beyrut 1332 H. V, 17.

333. Cahit Talas, Sosyal Politika Tedbirleri, s. 113.

334. Talas, a.g.e, s. 113.

335. el-Bakara, 2/286.

336. Buhari, İman 22, ıtk 15; Müslim, Eyman 40.

337. Ergin, İktisat, s. 339.

338. Buhari, İcare, 14; Tirmizi, Ahkam 17, Talak 21; Ebu Davud, Akdıye 12; İbn Mace, Ahkam 23.

339. Buhari, İman 22; ıtk 15; Müslim, Eyman 40.

340. el-Bakara, 2/233.

341. Ali Haydar, Düraru’l-Hukkam, I, 926, Mecelle, Mad. 43, 576.

342. Ali Haydar, a.g.e, I, 918, Mecelle, Mad. 567.

343. Fahr Sakfe, a.g.e, I, s. 97.

344. Buhari, İman 22, ıtk 15; Müslim, Eyman 40.

345. Ebu Davud, İmare 14; Ahmed b. Hanbel, VI, 25, 29; Ebu Ubeyd, a.g.e, s. 242.

346. Ahmed es-Sebi’, İşçiler ve İslâm, Rabıta Der. 19/11-1981.

347. Ebu Ubeyd, a.g.e, s. 238.

348. Neşet Çağatay, Bir Türk Kurumu Olarka Ahilik, Ankara 1974, s. 56; A. Gölpınarlı, “İslâm Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı ve Kaynakları” İkt. Fak. Mecmuası, XI, 1-4, Yıl:1949-1950.

349. Ahmet Ağırakça, “Ahî, ahîlîk” Şamil İslâm Ansiklopedisi, ı, 58, 29

350. Çağatay, a.g.e, s. 125-127; Hamdi Döndüren, İslâm Hukukuna Göre, Alım-Satımda Kâr Hadleri, Balıkesir 1984, s. 184, 185.

351. Ergin, a.g.e, s. 351, 352.

352. el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 416; eş-Şirazi, el-Mühezzeb, I, 403, 404; el-Mevsuatü’l-Fıkhıyye, I, 271.

353. Ebu Davud, Büyu 54; ez-Zeylai, Nasbu’r-Raye, IV, 30.

354. es-Serahsi, el-Mebsut, XVI, 2; el-Kasani, a.g.e, IV, 197, 198; el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 458-460.

355. el-Mevsuatü’l-Fıkhıyye, I, 273.

356. es-Serahsi, a.g.e, V, 222-229; el-Kasani, a.g.e, IV, 30; İbnü’l-Hümam, a.g.e, III, 49 vd; Hamdi Döndüren Delilleriyle İslâm Hukuku, s. 294-321; bk. el-İsra, 17/23; el-Ankebut, 29/8; Lokman, 31/14-15.

356/a. Hamidullah, İslâma Giriş, s. 201, 202.

356/b. İbnAbidin, a.g.e, V, Maâkıl bahsi; Bilmen Hukuk-ı İslamiyye, III, 52-58.

357. Hamidullah, a.g.e, 201-203.

358. Buhari, İcare 12; Kamil Miras, Tecrid-i Sarih, VII, 37-41.

359. Ali Haydar, Düraru’l-Hukkam, I, 588, 589; Hamdi Döndüren, İslâm Hukukuna Göre Alım-Satımda kâr hadleri, s. 151, 152.

360. Özdemir Akmut, “Risk Sermayesi” SBF İşletme Ekonomisi Araştırma ve Uygulama Merkezi 1990 (Hizmete Özel Baskı); Halil Sarıaslan, “Venture Capital (Risk Sermayesi) Finansman Modeli ve Türkiye’de Uygulama Olanakları” Ankara Sanayi Odası rapor.

361. Nesai, Eyman, 10; Zeyd b. Ali, Müsned, H. 54.

362. Ali Haydar, a.g.e, I, 923; Mecelle Mad., 64, 572, 780.

363. Mecelle, Mad. 571.

364. Süyuti, el-Camiu’s-Saığır, II, 286.

365. a.g.e, II, 290.

366. Acluni, Keşfü’l-Hafa, II, 233.

367. el-Enfal, 8/27.

368. Müslim, İman 164; Ebu Davud, Büyu 50.

369. Ali Haydar a.g.e, I, 692, 693.

370. el-Fetava’l-Hindiyye, IV, 413, 437, 438; el-Mevsuatü’l-Fıkhıyye, I, 269; Ali Haydar, a.g.e, I, 918; Mecelle, Mad, 425, 568.

371. en-Nisa, 4/59.

372. el-Maide, 5/1.

373. Buhari, İcare, 14; Akdiyye 12.

374. Buhari, Ahkam 4; Müslim, İmare 39; el-Kasani, a.g.e, IV, 184, 189.

375. Şafii, el-Ümm, VII, 87, 261; ez-Zeylai, Nasbu’r-raye, IV, 141.

376. el-Kasas, 28/26.

377. en-Nisa, 4/58.

378. Süleyman Ateş, Kur’an-ı Kerim ve Yüce Meali, s. 86.

379. Buhari, Zekat, 25.

380. el-Kasani, a.g.e, IV, 199-200; Ali Haydar, a.g.e, 588, 589; el-Mevsuatü’l-Fıkhıyye, I, 273.