Şarihlerin Hadisle İlgili Açıklamaları - Kader - 3. Sayfa

Şarihlerin Hadisle İlgili Açıklamaları:

Kirmanî serhi: ( ) lafzi mütekellim siygasiyla gelmistir. Hadisin bazi rivayetlerinde ( ) mechul’ul-gaib car ve mecrur olarak gelmistir.

Ibn Hacer: ( ) Bu hadis te kutsi hadislerdendir. Lakin Allah’a nisbet edildigini ifade eden lafiz metinden düsmüstür. Hadisi, Müslim, Ebu Davud, Nesai ve Ibn Mace tahric etmislerdir. Ebu Hureyre’den Hemmam tarikiyle ( ) olarak gelmistir. Nesai’nin rivayetinde ise ( ), Ibn Mace’de ( ), Malik’in Muvatta’sindaki rivayetinde ise ( ), yine Müslim’in rivayetinde ( ) olarak gelmistir.

Ayni sekilde hadisin su lafzinda da ( ) ihtilaf edilmistir. Malik’in rivayetinde ( ) mechul siygasiyla, Ibn Mace ve Nesai’nin rivayetinde ise ( ),Buhari’nin Hemmam rivayetine gelince ( ), Müslim rivayetine gelince söyledir ( ).

( ) lafzinda siyak degisikligi vardir. Gaip siygasindan mütekellime geçis vardir. Tensik yönünden ( ) olmasi gerekirdi, ta ki hadisin basinda olan ( ) ve sonundaki ( ) lafzina uyum saglayabilsin.

Bu hadiste kaderiye firkasina reddiye vardir. Ayrica mükellefin yapmis oldugu salih amellerin her çesidi, nezir yoluyla kendine farz kildigi seyden daha faziletlidir. Hadiste ayrica hayirli amellerde ihlasa tesvik ve cimriligi yerme vardir. Emredilenlere uyan ve yasaklardan kaçinan kisinin cimrilerden sayilmadigi da hadisten anlasilan hükümlerden birisidir.

Kastalanî Serhi: ( ) sözü ( ) lafzinin sifatidir. ( ) yani kader nezre ilka eder. Bu mecazi anlamdadir. ( ) muzari mütekellim siygasiyladir. ( ) lafzi Ebu Zerr’in Yununiye nüshasinda ( ) seklinde gelmektedir. Bu kutsi hadislerden olup metnin basinda Allah’a nispet ifade eden kisim düsmüstür. ( ) Ebu Zerr’in nüshasinda ( ) olarak geçer.

( ) yani Allah bunu nezr yolu ile çikartir. ( ) Ebu Zerr’in nüshasinda ise ( )dir. Bu da ( ) anlaminda olup adak sebebiyle bana verir demektir. ( ) yani nezrden önce vermedigini vermek zorunda kalir.

Aynî serhi: Bu hadis Abdullah b. el-Mübarek’in teferrüd ettigi rivayetlerdendir.( ) Ebu’l Hasan rivayetinde ( ) ya harfi olmaksizin gelmektedir. ( ) lafzi ( ) olarak ta rivayet olunmustur. Aslinda bu hadis kutsi hadislerden olup, Allah Teala’ya kadar ref edilmesi tasrih edilmemistir.

Bu gibi hadislerin hükmü hakkinda Sehavî söyle der; Bazi hadislerde Sahabenin Hz. Peygamberden “O da ref ediyor” ( ) lafziyla gelmesi Hz. Peygamberin bunu Allah’tan rivayet ettigi hükmündedir[3]. Bunun örnegi çoktur. Bu cümleden olmak üzere hasen bir hadis te söyledir:

Sehavî sözüne söyle devam ediyor: “Bu hadis kutsi hadislerdendir. Hafiz Ibn el-Mufaddal bu tür hadislerin bir kismini toplamistir. Baskalari da müstakil eserler vermislerdir[4].

Konunun degisik bir yönüde bazi hadislerde ( bunlarin sayisi oldukça sinirlidir) göze çarpan sey mananin sonucu itibariyla düsünüldügünde okuyucuyu çikmaza götürmektedir. Iste bu gibi hadislerin çözülmesi için o hadisle ilgili degisik tarikleri ve lafizlari biraraya getirilerek genel bir degerlendirme yapilmasidir ki bu, anlasilmasinda en saglikli bir metottur.