Ölçü-1 - Külliyat - 15. Sayfa

Milli Gazete - 6 Şubat 2003

Başlangıçta Hamidullah'ın tenkide uğrayan görüşleri konusunu bu köşede detaylı olarak ele almayı tasarlamıştım. Ancak bu köşeyi aylarca işgal edeceği anlaşılan bu meseleyi, müstakil bir makale halinde işlemenin daha uygun olacağı kanaatiyle bu seriye, "tekfir" konusunda Ehl-i Sünnet ulemanın koyduğu ölçüleri zikrederek son vereceğim.

Bugüne kadar –sadece Hamidullah, Mevdudi vb. kimseler konusunda değil– bütün yazdıklarımda "ilkeler"i ön plana alan bir tavır izlemeye çalıştım. Bu gayretim bundan sonra da devam edecek. Tarihinin en müşevveş bilinç durumunu yaşayan bizler, modern zamanların Müslümanları, birçok meselede "ölçünün tayininde" veya en azından "okunması"nda sıkıntılar yaşıyoruz. Burada bunun sebeplerine ayrıntılı olarak dalmak niyetinde değilim. Hiç olmazsa "ölçü"nün ne olduğu konusunda görüş birliği içinde olanların birbirlerini ithamdan uzak durmalarını bekliyor insan. Bunun ne kadar "elzem" bir hassasiyet olduğunu, bu yazılara tepki olarak aldığım mesajlarda bir kere daha derinden hissettim...

Bu yazı serisinin ilkinde de belirttiğim gibi, bu konuda sözü uzatmamın sebebi, itikadî meselelerin hassasiyetidir. Ehl-i Sünnet'i bu noktada diğer fırkalardan ayıran tavrı –temel bir gösterge olarak– tebarüz ettirmemiz gerekiyor. Aşağıda vereceğim nakiller, bu husustaki tavrımızın netleşmesi bakımından büyük önem taşıyor:

İmam el-Gazzâlî, el-İktisâd fi'l-İ'tikâd adlı eserinin sonunda (155 vd.) itikadî fırkalardan hangilerinin tekfir edilmesi gerektiğini ve hangilerinin tekfir edilmesinin uygun olmadığını açıklarken şöyle der:

"Dördüncü Grup: Felsefeciler dışında kalan Mu'tezile, Müşebbihe ve diğer bütün fırkalar. Bunlar, tasdik ehlidirler ve herhangi bir maslahat sebebiyle olsun olmasın, yalanı (nasslarla bildirilen hususları tekzip etmeyi) caiz görmez, yalan (tekzib) maslahatı uğruna (nassların) ta'lili ile iştigal etmezler. Yaptıkları tevilden ibarettir; ancak tevillerinde hatalıdırlar. Durumları içtihad sahasına girer. Haklarında hüküm verme durumunda olan kişinin, tekfir edilmemelerine bir yol bulabildiği sürece onları tekfirden sakınmaya meyletmesi uygundur. Zira "Lâ ilâhe illallâh" sözünü açıkça söyleyen ve kıbleye yönelen musalli kimselerin kan ve mallarını mübah görmek hatadır. Bin kâfirin hayatta kalmasıyla sonuçlanacak bir hata, bir müslümanın hacamat şişesini dolduracak kadar kanının akıtılmasına müncer olan hatadan daha ehvendir. (...) Bize göre, tevilde yapılan hatanın tekfiri gerektirdiği sabit değildir. Böyle bir hatanın tekfir gerektirdiği konusunda delil gösterilmesi şarttır. (Buna mukabil) tasdik ehlinin kanının korunmuşluğu ise "Lâ ilâhe illallâh" demesiyle kesin bir şekilde sabittir. Bu delil, ancak "kesin" bir (muarız) delil ile geçersiz kılınabilir. Bu söylediklerimiz, tekfirde aşırı gidenin aşırılığının bürhan (kesin delil)'dan kaynaklanmadığı konusuna dikkat çekmek için yeterlidir. Zira bürhan ya bir asıl veya bir asla dayanan kıyas olabilir. Burada (bir kimsenin tekfiri için gerekli olan) asıl, nassların açık bir şekilde yalanlanmasıdır. Nassları yalanlamayan kimse(nin yaptığı) ise "yalanlama" anlamına kesinlikle girmez. Bu itibarla, şahadet kelimesini söyleyen kimse, umumî ismet (kanının ve malının korunmuşluğu) zırhı altında kalmaya devam eder.

(Devam edecek)