Kulliyatlar - 10. Sayfa - Allah

4. Vahdaniyet:

Vahdaniyet, Allah'ın tek bir olup orta­ğı ve eşi, dengi olmadığı anlamına gelen bir sıfatıdır. Yaratmada, hüküm koymada ve di­lediğini yapmada, O'na benzer, O'na eşit hiç bir varlık olamaz, demektir.

“Eğer yerde, gökte, Allah'dan başka ilahlar olsaydı, bunların ikisi de mutlaka bozulup, gitmiş olurlardı.” [1] 

“Söyle, O, Allah tek birdir.” [2]

Kur'an'ın bu âyetleri, Allah'ın birliğini bildirmektedir. Yüce Allah, Kur'an'da bu gerçeği bütün insanlığa    bildiriyor. Allah tek, birdir. Ezelde ve ebedde hep birdir. Be­raberinde diğeri bulunmayan tektir. Önce zatında hiçbir sayı kabul etmeyen, hiç bir yönden iki olmayan ve olma ihtimali bulun­mayan gerçek birdir. Bu “vahdaniyet” sıfa­tı, Allah'ın sıfatlarından bir sıfattır ki, ken­disine aittir. Allah, ne zatında, ne sıfatında, ne de hükmünde ortağı olmayan bir tektir. Her varlığın aslında bir birliği vardır. Hatta çokların bile bir birliği olur. Bir çok şeylerin aynı özellikte birleşerek bir varlık­ları olur. Meselâ bir yüz, yüzlerin biridir. Bütün bir cismi parçalamak, birliğini yok etmektir. Fakat varlığını yok etmek değil­dir. Bunun için çoğa, çok olması yönüyle var denilir, ama bir denilemez.

Benzeri olmayan bire, tek biricik deni­lir. Dünyamızda güneş tektir. Ay tektir. Ama bu teklikleri izafidir, yani her yönden tek değildirler. Örneğin, cisim olmakta tek değil­dirler. Çünkü onlar gibi, diğer cisimler de vardır. Yüce Allah'ın dışındaki varlıklardaki teklik, her yönden olmayıp, temayüz et­tikleri belirgin yönleriyledir.

Tevhid, Yüce Allah'ın zatı, sıfatları ve fiilleri olmak üzere üç noktada gerçekleşir:

a) Allah'ın zatında birliği (tevhid-i zat): Aliah'dan başka her varlık yok olur. Var sa­nılanların hepsi yok olup gider, yalnız Yü­ce Allah'ın zatı kalır. Her hususta olduğu gibi, bu özelliğinde de hiç bir şey O'na ortak olamaz.

b) Allah'ın sıfatlarındaki birliği (tev­hid-i sıfat): Her kemâl, her olgunluk ve noksansızlık sadece yüce Allah'a aittir.

c) İşlerinde, fiillerinde   birliği (tevhid-i ef'al):, Varlıklar üzerinde Allah'dan başka tesir edebilen gerçek bir tesir edicinin olma­dığını, ancak Yüce Allah'ın gerçek müessir olduğunu kesin olarak bilmek, inanmak ve anlamaktır.” 

“Allah” ismi, gerçekte en güzel sıfatla­rın hepsine sahip olan O'nun zatının ismi olduğu gibi, “Ehad-tek bir” olması sıfatı da ortağı olmayan Yüce Allah'ı, her türlü nok­sanlıklardan uzak tutan selbi sıfatlarının tümünü ifade eder. Bu nedenle “Allah bir­dir, tektir”[3] ayeti Allah'ın bütün sı­fatlarıyla zatının birliğini anlatır. “Allah” is­mi, aynı zamanda ilahlık sıfatıyla vasıflanan yegâne varlığın ismidir. Bu sebeble Allah, kemâl sıfatlarının hepsini kendinde toplayan ve varlığı kesin olan zatının ismidir. Yüce Allah'ın sıfatlarının çok olması insanı O'nun varlığının tek olmadığı yargısına götürmemelidir. Çünkü hepsinin bir varlığa yani Yüce Allah'a ait sıfatlar olduğu bilinen bir gerçektir.