B) Anlamları Yönünden - Ibadet - 3. Sayfa

B) Anlamları Yönünden

“İbadet” kelimesinin türediği “Abd” kö­kü, şu anlamlara gelir;

a- Hürün karşıtı olan köle.

Aşağıda­ki hadisi şerifde, “Abd” kelimesi bu anlam­da kullanılmıştır.

“Selâsetün, Ene hasmuhum: Reculun Abede muharreren: üç ki­şi vardır ki ben onların hasmıyım. Bunlar­dan birincisi, hür bir kimseyi köle edinen adamdır...”

Ayrıca Kur'an'ı Kerîm de, Mu­sa (a.s.)’nın, Fir'avn'a “o başına kaktığın nimet de İsrail oğullarını köle yapman yüzündendir.”[1] mealindeki ayette de “Abd” kelimesi “köle edinmek” anlamında kullanılmıştır.

b- Boyun eğmek ve itaat etmek.

Keli­menin bu anlamlara geldiğini aşağıda gelen örneklerde görmekteyiz.

“A'bede't-Tâğut: Putlara ibadet etti.” anlamındaki cümlede, ibadet, “itaat etmek” manasınadır. Ayrıca “U'budu Rabbeküm: Rabbinize ibadet edin” [2] mea­lindeki ayette de kastedilen manâ, “Rabbi­nize itaat ediniz” demektir. “İyyake Na'budu: Ancak sana ibadet ederiz”[3] mealindeki ayet de bu manâdadır. Yani eğilmelerimizle itaati ancak sana gösteririz demektir.

c- Kulluk etmek, ilâh tanımak, tap­mak.

Kelimenin belirtilen manâlara geldiği­ni, bu kelimenin Arapça'daki kullanımından da anlamaktayız. Nitekim bir şiirde; “Era'l-mâle İ'ndel-Bâhiline Muabbed: Cimrilerin yanında malı, kendisine ibadet edilen bir meta olarak görüyorum” denilmektedir. Bu­rada mala taparcasına, ilâh tanıyacak şekil­de ona kulluk eden cimrilerin durumu, “Abd” kökünden gelen “Mu'abbed” kelime­siyle ifade edilmiştir. Kelimenin bu şekilde­ki kullanımı yukarıda belirtilen manâya geldiğini gösterir.

d- Bir şeye bağlanıp, ondan ayrılma­mak.

Bunun örneği, “ona  ibadet  etti, ona yapıştı ve ayrılmadı” anlamlarına gelen “Abede bihi” cümlesidir.

Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere ibadet kelimesinin ifade ettiği esas manalar; “kişinin yüksek ve üstün birine karşı baş eğ­mesi, itaat etmesi, kendi hürriyetinden fera­gat ederek onun karşısında her türlü isyanı terk etmesi, tam bir bağlılıkla ona boyun eğmesidir.” İşte bu durum, kulluk ve itaat­tir. İbadet, itaat etmenin bir çeşididir. Bu itaata müstehak olan da, hiç şüphesiz ger­çek ma'bud olan Allah'dır.